Кіріспе

Үндістанның ежелгі индуистік патшалығы – тарихи Панчала патшалығы – Солтүстік Үндістанның ежелгі патшалығы, ол Жоғарғы Ганг жазығындағы Ганг және Ямуна аралығында орналасқан. Кейінгі Веда дәуірінде (б.з.д. 1100–500 ж.ж.) бұл ежелгі Үндістанның ең қуатты мемлекеттерінің бірі болды және Куру патшалығымен тығыз одақтас болды. Б.з.д. V ғасырға қарай ол олигархиялық конфедерацияға айналды, Үнді субконтинентінің соласа (он алты) махаджанападаларының (ірі мемлекеттердің) бірі деп есептелді. Маури империясына (б.з.д. 322–185 ж.ж.) қосылғаннан кейін Панчала тәуелсіздігін қайта алды, бірақ 4-ші ғасырда Гупта империясы оны жаулап алды.

Орналасқан жері

Панькала мемлекеті Гомти өзенінің батысында және Чамбал өзенінің солтүстігінде орналасқан. Оның батыс көршілері Сурасеналар мен Якралмалар болды, ал солтүстік-батыста тығыз ормандар Ганга мен Курулардан бөліп тұрды. Панькаланың солтүстік шекарасын Ганганың бастауы орналасқан аймақтың төңірегіндегі ормандар құрады. Панькала аумағы қазіргі Барелли, Будаун және Фаррухабад аудандарымен қатар, Рохилхандтың жақын жерлері мен Уттар-Прадеш штатындағы Орталық Ганга-Ямуна Доабына сай келеді.

Маһабхаратада

Друпада, Панчала патшасы, қаһарман Драупадидің әкесі болды, ол Пандаваларға үйленді. Хастинапурда ойналған сайыс кезінде оның қорланғандығына кек қайтару үшін, ол Құрукшетра соғысында Пандавалар жағында күресті. Бхишма оны зор күшті Махаратхи деп бағалады, оның ұлы Дхриштадьюмнаны Атиратхи, ал екінші ұлы Шихандиді Ратхи деп атады. Ол соғыс кезінде Пандаваларға үш (жетінің ішінде) Ақшаухини әскерін қосты.

Веда дәуірі

Панчала жәнпадасы бірнеше жәнналардан (тайпалардан) құрылған деп есептеледі. Шатпатта Брахманада Панчаланың Криви тайпасының кейінгі аты екендігі айтылады (Ригведаға сәйкес, олар Инд өзенінің жағасында мекен еткен). Кейінгі Веда әдебиеті Панчала терминін Курулардың жақын серіктерін сипаттау үшін қолданады. Махабхаратада «Саранджалар» Панчалалардың тайпасы немесе әулеті ретінде айтылады, кейде бұл терминдер алмастырылып қолданылса, ал кейбір жерлерде бөлек аталады. Махабхаратада Панчала елінің екі бөлікке бөлінгендігі жазылған: солтүстік Панчаланың орталығы Ахиччатрада, ал оңтүстік Панчаланың орталығы Кампильяда. Саяси ғалым Судама Мисраның пікірінше, Панчала жәнпадасының аты оның бес (панча) жәннаның (тайпалардың) бірігуін көрсетеді. Х. С. Райчаудхуридің теориясы бойынша, бұл бес ру – Кривилер, Турвашалар, Кешиндер, Сринджаялар және Сомакалар. Бұл рулардың әрқайсысы Веда мәтіндерінде аталған бір немесе бірнеше ханзадалармен байланысты: Кривилер – Кравья Панчаламен, Турвашалар – Сона Сатрасахамен, Кешиндер – Кешин Далбхьямен, Сринджаялар – Сахадева Сарнджаямен, Сомакалар – Сомака Сахадевиямен. Соңғы екі рудың, Сомакалар мен Сринджаялардың аттары Махабхарата мен Пураналарда да кездеседі. Махабхаратада Пандаваларға үйленген Драупадидің әкесі, король Друпада Сомака руынан шыққан. Дегенмен, Махабхарата мен Пураналар солтүстік Панчаланың билеуші руын Бхарата руының тармағы деп санайды, Диводаса, Судас, Сринджая, Сомака және Друпада (Яжнасена деп те аталады) оның ең белгілі билеушілері ретінде танылады. Сондай-ақ, Драупади мен Пандава ханзадасы Бхиманың ұлы Сутасома Курукшетра соғысы кезінде Сомака тайпасының патшасы болғандығы айтылады. Панчала патшалығы Куру патшалығының әлсіреуінен кейін өркендеп, Ведалық емес Салва тайпасынан жеңіліс тауып аяқталды. Панчала патшасы Кесин Дальбхья (шамамен б.з.д. 900-750 жылдар аралығында) мұрагерсіз қайтыс болған Куру патшасының туысы болды; Кесин басшылықты өз қолына алып, патшалығын жаңа саяси және мәдени орталыққа айналдырып, Веда дәстүрінің сақталуын қамтамасыз етті. Оның әулеті көптеген ұрпақтар бойы билікте болды, ал оның кейінгі ұрпақтарының бірі – философ-патша Правахана Джайвали, ол Видеха патшасы Джанакамен және философтар Уддалака Аруни мен Светакетумен (б.з.д. 8-7 ғасырлар) бір замандас болды.

Мағадан билігі кезінде

Бастапқыда монархиялық ру болған Панчалалар шамамен б.з.б. 500 жылы республикалық үкімет жүйесіне көшкен сияқты. Буддалық мәтін Ангуттара Никая Панчаланы б.з.б. 6-ғасырдың он алты махаджанападасының бірі ретінде еске алады. Б.з.б. 4-ғасырға жататын Арташастра мәтіні де Панчалалардың Раджашабдопадживин (патша кеңесшісі) конституциясын ұстанғанын куәландырады. Панчала Магада империясына б.з.б. 4-ғасырдың ортасында Махападма Нанда билік еткен кезде қосылды.

Маурианнан кейінгі кезең

Нумизматикалық деректер Маурия империясынан кейінгі кезеңде Панчаланың тәуелсіз билеушілерінің болғанын көрсетеді. Олардың шығарған монеталарының көпшілігі Ахичатра және оған іргелес аймақтарда табылған. Барлық монеталар дөңгелек пішінді, мыс қорытпасынан жасалған және беткі жағында терең ойылған төртбұрышты мөр басы бейнеленген, ол үш символдан тұратын қатардан және билеушінің атынан тұрады, олардың астында бір қатарға орналасқан. Монетаның сыртқы жағында құдайлардың бейнелері немесе кейде олардың атрибуттары көрсетілген, олардың аттары монета шығарушылардың есімдерінің бір бөлігін құрайды (мысалы, Агнимитра монеталарында Агни құдайының суреті бар). Бұл монеталарда Вангапала, Яжнапала, Дамагупта, Рудрагупта, Джаягупта, Суриямитра, Фалгунимитра, Бханумитра, Бхумимитра, Дхрувамитра, Агнимитра, Индрамитра, Вишнумитра, Джаямитра, Пражапатимитра, Варунамитра, Анамитра, Бхадрагоша және Югасена сияқты билеушілердің есімдері кездеседі (Варунамитра, Югасена және Анамитра монеталарының сыртқы жағында ешқандай құдай бейнеленбеген). Ахичатра билеушісі Шонакайанипұт Вангапала, Вайдехипұт Ашадхасена өзінің Пабхоса жазуында оны өз әкесі деп атаған, ол монеталарынан белгілі Вангапала патшасымен теңестіріледі. Дамагуптаның есімі саз мөрде де кездеседі. Ахичатраның соңғы тәуелсіз билеушісі Ачьюта болды, ол Самудрагуптадан жеңіліс тауып, содан кейін Панчала Гупта империясының құрамына енді. Ахичатрадан табылған Ачьюта монеталарының сыртқы жағында сегіз спицалы дөңгелек, ал беткі жағында Ачью деген жазу бар.