Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Энн Франктың анасы (1900–1945)
Mother of Anne Frank (1900–1945)
Эдит Франк (; 16 қаңтар 1900 – 6 қаңтар 1945) – Холокост құрбаны болған Энн Франк пен оның үлкен әпкесі Маргоның анасы. Неміс оккупациясы кезінде Амстердамда жасырынып жүрген отбасы табылған соң, ол Аушвиц-Биркенау концлагеріне жіберілді.
Edith Frank (; 16 January 1900 – 6 January 1945) was the mother of Holocaust diarist Anne Frank and her older sister Margot. After the family were discovered in hiding in Amsterdam during the German occupation, she was transported to Auschwitz Birkenau concentration camp.
Ерте өмір
Эдит Германияның Аахен қаласында еврей отбасынан дүниеге келген төрт баланың ең кішісі еді. Оның әкесі, Абрахам Холландер (1860–1928) – өнеркәсіптік жабдықтар саласындағы табысты кәсіпкер, Эдиттің анасы Роза Холландермен (1866–1942) бірге Аахендегі еврей қауымдастығының белсенді мүшесі болған. Холландер отбасының ата-бабалары 18 ғасырдың басында Амстердамда тұрған, шамамен 1800 жылы Нидерландыдан Германияға көшіп келген. Эдиттің тегі – Холландер, неміс тілінде «голландиялық» деген мағынаны білдіреді (сөздік мағынасында «голландық»). Эдиттің екі үлкен ағасы – Джулиус (1894–1967) және Уолтер (1897–1968) және үлкен әпкесі Беттина болды. Беттина Эдит 14 жасқа келгенде 16 жасында аппендициттен қайтыс болды. Джулиус пен Уолтер екеуі де Америка Құрама Штаттарына эмиграция жасап, содан кейін аман қалды. Холландер отбасы еврейлік тамақтану ережелерін сақтаған және дінге берілген болып есептелген. Дегенмен, Эдит Евангелиелік жоғары қыздар мектебінде оқыды және 1916 жылы мектеп бітіру емтиханын (Абитур) тапсырды. Соңынан ол отбасылық компанияда жұмыс істеді. Бос уақытында ол көп оқыды, теннис ойнады, жүзді және көптеген достары болды.
Edith was the youngest of four children, having been born into a German Jewish family in Aachen, Germany. Her father, Abraham Holländer (1860–1928) was a successful businessman in industrial equipment who was active in the Aachen Jewish community together with Edith's mother, Rosa Holländer (1866–1942). The ancestors of the Holländer family lived in Amsterdam at the start of the 18th century, emigrating from the Netherlands to Germany around 1800. Edith's last name, Holländer, is German for "Dutchman" (literally: "Hollander"). Edith had two older brothers, Julius (1894–1967) and Walter (1897–1968), and an older sister, Bettina. Bettina died at the age of 16 from appendicitis when Edith was 14. Both Julius and Walter immigrated to the United States, surviving afterwards. The Holländer family adhered to Jewish dietary laws and was considered to be religious. Nevertheless, Edith attended the Evangelical Higher Girls' School and passed her school leaving exams (Abitur) in 1916. Afterwards, she worked for the family company. In her free time, she read copiously, played tennis, went swimming and had a large circle of friends.
Отбасы
Ол 1924 жылы Отто Франкпен танысып, оның 36 жасқа толған күні, 1925 жылы 12 мамырда Ахен синагогасында үйленді. Олардың Франкфуртта туған екі қызы болды, Марго 1926 жылы 16 ақпанда, ал кейін Анна 1929 жылы 12 маусымда дүниеге келді. Анна туған кезде отбасы Франкфурт-Дорнбуш қаласындағы Марбахвег 307 үйінде екі қабатты пәтерді жалға алды. Оның қыздары көрші балалармен күнделікті бақта ойнайтын. Олардың барлығы әртүрлі отбасылардан шыққан: католик, протестант немесе яһуди. Олар бір-бірінің діни мерекелеріне қызығушылық танытты. Марго бір досының қасиеттілікке қабылданған күніне шақырылды, ал көрші балалары кейде Франктардың Ханука мерекесіне шақырылатын. Кейін отбасы Ganghoferstrasse 24-ке көшіп келді, ол Dornbusch-тің Dichterviertel (Ақындар ауданы) деп аталатын сәнді, либералды ауданында орналасқан. Екі үй де әлі күнге дейін сақталған. 1932 жылдың жазында нацистік партияның жарымәскери қанаты – Штурмбайтюльн (SA) – Хакен Круз белгілерін тағынып, Франкфурт-на-Майн көшелерімен шеру тартты. Оларды киімдерінің түсіне байланысты «қоңыр көйлекшілер» деп атады. Олар жолда «Егер яһуди қаны пышақтан шашыраса, жағдай жақсарады» деп ән салды. Мұны естіген Эдит пен Отто алаңдаушылықтарын бөлісті. Олар үшін отанын бірден тастап кету мүмкін емес еді, себебі шетелде тұрып жасыру қиындық тудырды.
She met Otto Frank in 1924 and they married on his 36th birthday, 12 May 1925, at Aachen's synagogue. They had two daughters born in Frankfurt, Margot, born 16 February 1926, followed by Anne, born 12 June 1929. At the time Anne was born, the family lived in a house at Marbachweg 307 in Frankfurt Dornbusch, where they rented two floors. Her daughters played almost every day in the garden with the children in the neighborhood. They all had different backgrounds; Catholic, Protestant or Jewish. They shared a curiosity about each other's religious holidays. Margot was invited to the communion celebration of one of her friends, and the neighbors' children were sometimes invited to the Frank's celebration of Hanukkah. Later the family moved to Ganghoferstrasse 24 in a fashionable liberal area of Dornbusch called the Dichterviertel (Poets' Quarter). Both houses still exist. In the summer of 1932, the Nazi Party' paramilitary wing – Sturmabteilung (SA) – marched through the streets of Frankfurt am Main wearing Haken Kreuz armbands. These Brownshirts, as they were called because of the color of their uniforms, loudly sang: "When Jewish blood spurts from the knife, things will go well again". Upon hearing this, Edith and Otto discussed their concerns with each other. It was impossible for them to leave their homeland immediately because making a living abroad was an issue.
Иммиграция
1933 жылғы 30 қаңтарда Адольф Гитлердің Германияда канцлер болып тағайындалуы, одан кейін антисемитизмнің күшеюі және Германияда кемсітуші заңдардың қабылдануы отбасын 1933 жылы Амстердамға көшіп кетуге мәжбүр етті. Голландия астанасында Отто өзінің дәмдеуіштер мен пектин таратқан компаниясының "Опекта" деп аталған филиалын ашты. Эдит Нидерландыға көшуді қиындықпен қабылдады. Отбасы шектеулі жағдайда өмір сүрді және ол жаңа тілді үйренуге күш салды. Ол Германиядағы туыстары мен достарымен байланысын үзбеді, сонымен қатар Амстердамда көптеген неміс босқындарынан жаңа достар тапты. Эдит Амстердамның либералды еврей қауымдастығына қатысты және үлкен қызы Маргомен бірге дінге орайтын үйге (мәжілісханаға) үнемі баратын. Франктар жұма күндері кешке неміс еврей достарына қонаққа барып, бірге тамақтанатын, және көптеген еврей мерекелерін де тойлайтын.
The appointment of Adolf Hitler on 30 January 1933, to the position of chancellor in Germany and the following rise of antisemitism and introduction of discriminatory laws in Germany forced the family to emigrate to Amsterdam in 1933. In the Dutch capital Otto established a branch of his spice and pectin distribution company, called Opekta. Edith found emigration to the Netherlands difficult. The family lived in confined conditions and she struggled with the new language. She remained in contact with her family and friends in Germany, but also made new friends in Amsterdam, most of them fellow German refugees. Edith became involved in Amsterdam's Liberal Jewish community, and attended synagogue with her oldest daughter, Margot, on a regular basis. On Friday evenings, the Franks often went to visit German Jewish friends to eat together, and many Jewish holidays were also celebrated.
Қуғын-сүргін және өлім
1940 жылы нацистік Германия Нидерландыға басып кіріп, елдегі еврейлерді қудалауды бастады. Эдиттің балалары мектептерден алынып, оның күйеуі Отто Франк немістердің талабымен Opekta және Pectacon компанияларын жабуға мәжбүр болды. Отто өзінің бизнесін голландтық әріптестері Йоханнес Клейман мен Виктор Куглерге беру арқылы «арийлік» болып көрсетуге тырысты. Олар 1942 жылдың 6 шілдесінде компания ғимаратында отбасы жасырынуға өткен кезде көмектесті. Франк отбасы төрт адаммен (олардың достары Герман ван Пелс, оның әйелі Аугусте ван Пелс, ұлы Питер ван Пелс және Мип Гистің тіс дәрігері Фриц Пфеффер) екі жыл жасырынып өмір сүрді. Бұл оқиға Анна Франктің өлімінен кейін жарық көрген күнделігінде баяндалған. Жасөспірім Анна күнделігінде жиі келіспеушіліктер, жанжалдар, өзара түсініспеушіліктер және анасының пессимизмі туралы жазады, одан қашықтауға тырысады. Бірақ ол анасын қыздарына адал, түсінікті әйел ретінде сипаттап, оларды басқалардың сөздік шабуылдарынан қорғайды. 1944 жылдың 2 қаңтарында Анна күнделігіне былай деп жазды: «Анама қатысты көз жасымен үкім шығару дәуірі аяқталды. Мен ақылға келдім, ал анамның жүйкесі біршама тынышталды. Мен көбінесе ашулансам да, тілді ұстаймын, ол да солай етеді». Күнделік 1944 жылдың 4 тамызында оларды жасырын түрде сатқандықтан тұтқындалғанға дейін үш күн бұрын аяқталды. Эдит және онымен бірге жасырынып жүргендер Гестапо штаб-пәтерінде (Эутерпестраатта) ұсталды, үш күн Ветерингсханс түрмесінде болғаннан кейін Вестерборк транзиттік лагеріне жеткізілді. Одан кейін олар 1944 жылдың 3 қыркүйегінде Вестерборктан Аушвицке барған соңғы пойызбен Аушвиц концлагеріне депортацияланды. Аушвицке келгеннен кейін Эдит пен оның қыздары Оттодан бөлініп, оны ешқашан көрген жоқ. Эдит балаларының өмірін сақтап қалуға тырысты. Көзі тірілер оларды ажырамас үштік деп еске алады. 30 қазан күні тағы бір іріктеу Эдитті Анна мен Маргодан бөліп жіберді. Эдит газ камерасына жіберілді, ал оның қыздары Берген-Белсенге жіберілді. Эдит бір досымен бірге лагердің басқа бөлігіне қашып, қыс бойы сол жерде болды. Эдит ауыр сырқатқа шалдығып, ауруларға арналған бараққа жатты. Ол 1945 жылдың 6 қаңтарында әлсіздік пен аурудан қайтыс болды, Қызыл Армия лагерді азат еткенге дейін үш апта және 45 жасқа толуына он күн қалғанда. Оның қыздары одан бір айға кейін қайтыс болды.
In 1940, Nazi Germany invaded the Netherlands and began their persecution of the country's Jews. Edith's children were removed from their schools, and her husband Otto Frank was forced by the Germans to give up his companies Opekta and Pectacon. Otto made his businesses look "Aryan" by transferring control to his Dutch colleagues Johannes Kleiman and Victor Kugler, who helped the family when they went into hiding at the company premises on 6 July 1942. The two year period the Frank family spent in hiding with four other people (their friends Hermann van Pels, his wife Auguste van Pels and his son Peter van Pels, and Miep Gies's dentist Fritz Pfeffer) was chronicled in Anne Frank's posthumously published diary. In her diary, the adolescent Anne frequently writes about the disagreements, conflicts, mutual lack of understanding, and the pessimism of her mother, which she wants to disassociate herself from. However, she repeatedly also describes her mother as an understanding and loyal woman who stands up for her daughters and protects them against verbal attacks from the other inhabitants. On 2 January 1944, Anne wrote in her diary: "The period of tearfully passing judgement on Mother is over. I've grown wiser and Mother's nerves are a bit steadier. Most of the time I manage to hold my tongue when I'm annoyed, and she does too." The diary ended three days before they were anonymously betrayed and arrested on 4 August 1944. After detainment in the Gestapo headquarters on the Euterpestraat and three days in prison on the Weteringschans, Edith and those with whom she had been in hiding were transported to the Westerbork transit camp. From there, they were deported to Auschwitz concentration camp on 3 September 1944, on the last train to be dispatched from Westerbork to Auschwitz. Edith and her daughters were separated from Otto upon arrival, and they never saw him again. Edith looked for ways of keeping her children alive. Survivors later described them as an inseparable trio. On 30 October, another selection separated Edith from Anne and Margot. Edith was selected for the gas chambers, and her daughters were transported to Bergen Belsen. Edith escaped with a friend to another section of the camp, where she remained through the winter. Edith became very ill and was taken to the sick barracks, where she died of weakness and disease on 6 January 1945, three weeks before the Red Army liberated the camp and ten days before her 45th birthday. Her daughters outlived her by one month.