Атауы

Қаланың қашан және қандай атпен құрылғаны белгісіз. Византиялық гректер оны Саранта Экклисиес (Σαράντα Εκκλησιές, яғни "қырық шіркеу") деп атады. Қазіргі грек тілінде де осы атаумен белгілі. XIV ғасырда бұл түрік тіліне аударылып, Кырк Килизе (40 шіркеу) деп аталды. 1923 жылы Түрік Республикасы құрылғаннан кейін санджақтар қалаларға айналды. 1924 жылдың 20 желтоқсанында Кырк Килизе атауы "Қырық жер" деген мағына беретін Киркларелиге өзгертілді. Киркларели атауы 1924 жылға дейін де қолданылған, мысалы, 1912-13 жылғы Балқан соғыстары туралы заманауи әдебиетте. Қаланың болгарша атауы Лозенград (Лозенград) – "жүзімдік қала" деген мағынаны білдіреді. (оның басқа атауларын да қараңыз)

Тарих

Қаладағы археологиялық қазбалар бұл аймақтың Еуропа құрлығындағы ең алғашқы ұйымдастырылған елді мекендердің бірі болғанын, оның палеолит және неолит дәуірлеріне тән артефакттар табылғанын көрсетеді. Бұл пікірді қолдайды. Елді мекен мен оның төңірегіндегі аймақтарды парсылар б.з.д. 513–512 жылдары жаулап алды. 914 жылы Симеон I басқарған болгар шапқыншылығы кезінде Әдриянопольде болгарлар елді мекенді басып алып, 1003 жылға дейін олардың билігінде болды, содан кейін Византияға қайтарылды. 1363 жылы, Сұлтан Мурад I билігі тұсында Осман түріктері Византиядан қала мен аймақты басып алды. Қала Грек тәуелсіздік соғысы (1821–1829) кезінде зардап шекті. 1878 жылғы "Адрианополь, Монастыр және Салоники вилайеттерінің этнографиясы" еңбегінде Кирк Килизеде 6700 болгар, 2850 грек және 2700 басқа этникалық топ өкілдері тұрғандығы көрсетілген. 1906 жылы Саранда Епархиясы Адрианополь Митрополиясынан бөлініп, Митрополия мәртебесіне көтерілді. 1906–1907 жылдарғы Османлы империясының ресми санағында (Кемал Х. Карпаттың "Осман халқы 1830–1914: демографиялық және әлеуметтік сипаттамалары" еңбегінде жарияланған) Кирк Килизе санджағындағы этникалық-діни құрамы: 22 022 мұсылман; 14 154 грек православтысы; 1599 болгар православтысы; және 789 еврей. Балқан соғыстары (1912–1913) кезінде Кирк Килизе Болгария тарапынан басылып алынды, ал Бірінші дүниежүзілік соғыстан (1914–1918) кейін Грекия басып алды, бұл болгар халқының көшіп кетуіне себеп болды (Кирк Килизедегі оқиғалар туралы көптеген журналистер хабарлады). Түрік тәуелсіздік соғысынан (1919–1923) кейін қала 1922 жылдың 10 қарашасында түрік әскеріне қайтарылды. 1923 жылғы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу туралы келісімге сәйкес, қаланың гректері Грецияда тұратын мұсылмандарға (түріктер, помактар, қаражаовалилер және албандар) алмастырылды. Қала тұрғындарының көп бөлігі – түріктер, олар бұрын 1912 жылғы Бірінші Балқан соғысына дейін Салоникада тұрған. Түркияның Тракиядағы батыс шегарасын белгілейтін Лозанна шарты (1923) Түркия құрамында Кыркларели провинциясының құрылуына әкелді.

Кыркларелидің меглено-румындар

1923 жылы Грекияның солтүстігіндегі меглено румындарының жалғыз мұсылман ауылы Нотияның 3700 тұрғынының көп бөлігі Эдирне аймағына (атап айтқанда Кыркларелиге) қоныстанды және Могленаның түрікше атауынан шыққан Караджовалид деп аталды. Кыркларелиде қоныстанған меглено румындық отбасылардың саны 110-нан асты, ал шағын ауылдарда 400-ге жуық болды: барлығы шамамен 2000 меглено румыны. Қазіргі таңда олардың саны 500-ге жуық, Кыркларелиде шоғырланған және түркі мәдениетіне сіңісіп кеткен. Олардың көпшілігі түрік тілінде сөйлейді, бірақ үйде әлі де екі тілде сөйлейді. Кыркларелидің болгар тіліндегі атауы Лозенград (Лозенград) – «жүзімдік қаласы» деген мағынаны білдіреді, және бұл ежелгі грек мифінен бастау алады. Демиркөй қорыту зауыты: 1453 жылы Константинопольді жаулау кезінде қолданылған зеңбірек доптарын жасаған тарихи темір қорыту зауытының археологиялық орны.

Климат

Кыркларелидің Жерорта теңізі мен ылғалды субтропиктік климатына жақын климаты бар (Кеппен климаттық жіктелімі: Csa/Cfa, Треварта климаттық жіктелімі: Do). Жазда ыстық және ылғалды, ал қыста салқын, бұлтты және ылғалды болады. Жыл бойына жаңбыр жиі жауады, бірақ жағалау қалаларымен салыстырғанда мөлшері мен қарқындылығы төмендеу, бұл негізінен солтүстік-шығыста орналасқан Истранка тау массивінің жаңбыр көлеңкесінен туындайды. Қар желтоқсаннан наурызға дейін жиі жауады және бір-екі аптаға созылуы мүмкін.