Кіріспе

Хан әулеті кезіндегі император әйелi Xu (許皇后) (жеке аты белгiсiз, бiрақ шамасы Xu Kua [許誇] болған) (б.з.д. 8 желтоқсан күні қайтыс болды) – күштi әулеттен шыққан император әйелi. Бастапқыда күйеуi, император Чен оны жақсы көрдi, бiрақ ол ақырында оның құрметiнен айырылып, болашақ мұрагерi, император Чжао Фэйянның қастандықтарының салдарынан тақтан түсiрiлдi. Ол қызметтен алынғаннан кейiн күйеуiнiң туысы Чуню Чжанмен (淳于長) бiрлесiп, өз беделiн қайтаруға тырысты, бiрақ бұл қастандық оны өз-өзiне қол жұмсауға итерiп алды.

Отбасылық тарихы және сол кездегі ханзада Аомен неке

Императрица Сюй – Пинъэнь маркизі Сюй Цзяның (許嘉) қызы және император Юаньның анасы, император Сюй Пинъцзюньнің ағасы болды. Император Юань анасын жиі қайырды, себебі оның жас кезінде Хуо Гуанның әйелі Сиань (顯) қолынан қаза тапқанын естіген. Сондықтан ол Сюй руынан бір қызды ұлы, тақ мұрагері Аоға (劉驁) үйлендіруге шешім қабылдады, соңында ол өз туысының қызын таңдады. Жас жұп үйленген кезде, тақ мұрагері Ао әйелін қатты жақсы көріп, құрметтеді. Алайда, олардың балалары болмады. Кейіннен Консорт Сюй күйеуі тақ мұрагері болғанда ер баласын босанып қалды, ал императрица болғаннан кейін қыз баласын босанып қалды, бірақ одан кейін бала тумады. Ол сол заманғы көптеген ақсүйек әйелдерден өзгеше, әдебиет пен ресми жазу саласында білімді болған.

Императрица ретінде

33 жылдың шілде айында Цзю ханшайымының қайын атасы император Юань қайтыс болды, ал оның күйеуі ханзада Ао император Ченг ретінде таққа отырды. 31 жылдың 13 мамырында ол оны императрица етіп тағайындады. Ол оны қатты жақсы көретін, бірақ оның тағы бір сүйіктісі, баласыз болған Консорт Бан болды. Императрица мен Консорт Банның балалары болмағандықтан, император Ченгтің анасы Императрица Ванг Чжэнцзюнь уайымдады және император мұрагерін дүниеге келтіру үмітімен одан да көп кәнизактер алуға шақырды, бірақ нәтиже болмады. Императрица Сюй император Чэнның сүйіспеншілігіне ие болғандықтан, шенеуніктер де император мұрагерінің жоқтығына алаңдады. 28 жылы конфуцийлік ғалым және астролог Лю Жэньшен (劉更生, кейін Лю Сян 劉向) императрица Сюдің билігін шектеуді және императордың басқа кәнизактарға деген ықыласын арттыруды ұсынған есеп ұсынды. Соның салдарынан император Чэнь императрица сарайының бюджетін қысқартты. Ол күйеуіне ресми қарсылық білдірді, ал ол шығындарды қысқартуды қолдайтын жарлық түрінде ресми жауап берді. Дегенмен, олардың қарым-қатынасы күрт нашарламады. Бірақ он жылдан кейін императрица Сюй құлдырады. Б.з.д. 19 жылы император Чэнь ханшайым Яньяға (陽阿公主) барғанда, оның билеуші қызы Жао Фэйянға (趙飛燕) және оның қарындасы Жао Хедеге (趙合德) ғашық болып, оларды өзінің кәнизактары етіп алды, және олар императрица Сюй мен Консорт Баннан жоғары бағаланды. 18 жылдың соңында Жао әпкелері императрица Сюй мен Консорт Банды сиқыршылықпен айыптады. Б.з.д. 17 жылдың 8 қаңтарында императрица Сюй тақтан алынып, қосалқы сарайда үй қамауына алынды. Консорт Бан өзінің ісін қорғағандықтан аман қалды, бірақ ол бұрынғы ортаға оралуды қаламады және император жесір Ванның күтуші ханымы болды.

Императрицадан босатылғаннан кейін

Императрица Сюй бұрынғы император ретінде қажетті жабдықтамамен қамтамасыз етілді, бірақ мәртебесі мен бостандығын жоғалтқанына қатты қайғырды. Шамамен б.з.д. 10 жылы, ол өзінің жағдайын жақсартуға тырысты. Сол кезде оның әпкесі Сюй Ми күйеуі Хан Бао (韓寶), Лонгэ графы қайтыс болғаннан кейін, император Ченгтің ықпалды туысы Чуню Чжанмен жақын қарым-қатынасқа түсті. Чуню Чжан император Ченгтің сеніміне ие болған және оның інісі Ван Геннің орнын басуға мүмкін кандидат саналған. Императрица Сюй әпкесінен Чуню Чжанды оның ісіне араласуын сұрады және Чунюға көптеген сыйлықтар берді. Оның ниеті – бостандығын қайтару және императордың сүйіктісі болу еді, бірақ бастапқыда императорлық мәртебесіне қайта оралуға үміті болмады. Чуню Чжан одан сыйлық алу үшін оны алдап, оны «сол императрица» етіп тағайындауға тырысатынын айтты, яғни Императрица Чжаодан төмен мәртебедегі императорлық мәртебеге қайтаруға. Алайда, Чуню Чжан оған көмектесуге ниеттенген жоқ. Бірақ б.з.д. 8 жылы Чуню Чжанның өзі қиын жағдайға түсті. Ван Ген сол кезде ауырып жатқан еді, және Чуню Чжан оның орнын басады деген әңгіме тарады. Ван Геннің туысы Ван Манг (王莽), ол да Ван Геннің орнын алмақшы болды, Чуню Чжанның жемқорлығы туралы ақпарат алды және оны Ван Генге және император анасы Вангқа жеткізді. Олар қатты ашуланып, император Ченгті Чуню Чжанды император сарайынан қууға және оның жеріне қайтаруға бұйырды. Чуню Чжан астанадан кетер алдында жылқылары мен сәнді арбаларын өзінің туысы Ван Ронға (王融) – өзінің інісі Ван Лидің (王立) ұлына берді, олармен ұзақ араздық жүргізіп келген. Ван Ли Чуню Чжанның сыйлығына қуанып, Чуню Чжанды астанада қалдыруға рұқсат беру туралы петиция тапсырды, бұл император Ченгтің күдігін тудырды, өйткені ол Ван Ли мен Чуню Чжан арасындағы араздықты білген. Ол Ван Ронды тұтқындауға бұйрық берді, ал Ван Ли үрейленгендіктен ұлына өзін-өзі өлтіруге бұйырды, бұл император Ченгтің күдігін одан да арттырды. Сондықтан ол Чуню Чжанды тұтқындатып, тергеуге алды. Чуню Чжан Императрица Сюйді алдап, одан пара алғанын мойындады, содан кейін өлім жазасына кесілді. Ақырында, император Ченг Императрица Сюйді өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр етті.