Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хан әулеті кезіндегі император әйелi Xu (許皇后) (жеке аты белгiсiз, бiрақ шамасы Xu Kua [許誇] болған) (б.з.д. 8 желтоқсан күні қайтыс болды) – күштi әулеттен шыққан император әйелi. Бастапқыда күйеуi, император Чен оны жақсы көрдi, бiрақ ол ақырында оның құрметiнен айырылып, болашақ мұрагерi, император Чжао Фэйянның қастандықтарының салдарынан тақтан түсiрiлдi. Ол қызметтен алынғаннан кейiн күйеуiнiң туысы Чуню Чжанмен (淳于長) бiрлесiп, өз беделiн қайтаруға тырысты, бiрақ бұл қастандық оны өз-өзiне қол жұмсауға итерiп алды.
Empress during the Han dynasty
Empress Xu (許皇后) (personal name unknown, but likely Xu Kua [許誇]) (died December 8 BC) was an empress during the Han dynasty, who came from a powerful family. She was initially loved by her husband Emperor Cheng, but she eventually lost favor, and as a result of the machinations of her eventual successor, Empress Zhao Feiyan, she was deposed. After she was removed, she tried in vain to regain a measure of dignity by conspiring with her husband's cousin Chunyu Zhang (淳于長), but that conspiracy would eventually lead to her being forced to commit suicide.
Отбасылық тарихы және сол кездегі ханзада Аомен неке
Императрица Сюй – Пинъэнь маркизі Сюй Цзяның (許嘉) қызы және император Юаньның анасы, император Сюй Пинъцзюньнің ағасы болды. Император Юань анасын жиі қайырды, себебі оның жас кезінде Хуо Гуанның әйелі Сиань (顯) қолынан қаза тапқанын естіген. Сондықтан ол Сюй руынан бір қызды ұлы, тақ мұрагері Аоға (劉驁) үйлендіруге шешім қабылдады, соңында ол өз туысының қызын таңдады. Жас жұп үйленген кезде, тақ мұрагері Ао әйелін қатты жақсы көріп, құрметтеді. Алайда, олардың балалары болмады. Кейіннен Консорт Сюй күйеуі тақ мұрагері болғанда ер баласын босанып қалды, ал императрица болғаннан кейін қыз баласын босанып қалды, бірақ одан кейін бала тумады. Ол сол заманғы көптеген ақсүйек әйелдерден өзгеше, әдебиет пен ресми жазу саласында білімді болған.
Empress Xu was a daughter of Xu Jia (許嘉), the Marquess of Ping'en and a brother of Emperor Xuan's first wife Empress Xu Pingjun, who was the mother of Emperor Yuan. Emperor Yuan frequently grieved for his mother because she was murdered while he was still young by Huo Guang's wife Xian (顯), so he resolved to marry a daughter of the Xu clan to his son, Crown Prince Ao (劉驁), and he eventually decided on his cousin. When the young couple got married, then Crown Prince Ao loved his wife dearly. However, they had no children; then Consort Xu miscarried a male child while her husband was crown prince, and would miscarry a female child when she later became empress, but she would have no births. She was described to have been, unlike even most noble women of the time, well learned in literature and formal writing.
Императрица ретінде
33 жылдың шілде айында Цзю ханшайымының қайын атасы император Юань қайтыс болды, ал оның күйеуі ханзада Ао император Ченг ретінде таққа отырды. 31 жылдың 13 мамырында ол оны императрица етіп тағайындады. Ол оны қатты жақсы көретін, бірақ оның тағы бір сүйіктісі, баласыз болған Консорт Бан болды. Императрица мен Консорт Банның балалары болмағандықтан, император Ченгтің анасы Императрица Ванг Чжэнцзюнь уайымдады және император мұрагерін дүниеге келтіру үмітімен одан да көп кәнизактер алуға шақырды, бірақ нәтиже болмады. Императрица Сюй император Чэнның сүйіспеншілігіне ие болғандықтан, шенеуніктер де император мұрагерінің жоқтығына алаңдады. 28 жылы конфуцийлік ғалым және астролог Лю Жэньшен (劉更生, кейін Лю Сян 劉向) императрица Сюдің билігін шектеуді және императордың басқа кәнизактарға деген ықыласын арттыруды ұсынған есеп ұсынды. Соның салдарынан император Чэнь императрица сарайының бюджетін қысқартты. Ол күйеуіне ресми қарсылық білдірді, ал ол шығындарды қысқартуды қолдайтын жарлық түрінде ресми жауап берді. Дегенмен, олардың қарым-қатынасы күрт нашарламады. Бірақ он жылдан кейін императрица Сюй құлдырады. Б.з.д. 19 жылы император Чэнь ханшайым Яньяға (陽阿公主) барғанда, оның билеуші қызы Жао Фэйянға (趙飛燕) және оның қарындасы Жао Хедеге (趙合德) ғашық болып, оларды өзінің кәнизактары етіп алды, және олар императрица Сюй мен Консорт Баннан жоғары бағаланды. 18 жылдың соңында Жао әпкелері императрица Сюй мен Консорт Банды сиқыршылықпен айыптады. Б.з.д. 17 жылдың 8 қаңтарында императрица Сюй тақтан алынып, қосалқы сарайда үй қамауына алынды. Консорт Бан өзінің ісін қорғағандықтан аман қалды, бірақ ол бұрынғы ортаға оралуды қаламады және император жесір Ванның күтуші ханымы болды.
In July 33 BC, then Consort Xu's father in law Emperor Yuan died, and her husband Crown Prince Ao succeeded to the throne as Emperor Cheng. On 13 May 31 BC, he created her empress. He favored her greatly, but also had another favorite, Consort Ban, who also was childless. Because both the empress and Consort Ban lacked children, Emperor Cheng's mother Empress Dowager Wang Zhengjun became concerned, and she encouraged him to take on more and more concubines in the hopes of producing an imperial heir, but none would come. Because of the relatively exclusive status that Empress Xu had with regard to Emperor Cheng's affection, the officials also began to become concerned about the lack of an imperial heir. In 28 BC, the Confucian scholar and astrologer Liu Gengsheng (劉更生, later named Liu Xiang 劉向) submitted a report that suggested that Empress Xu's power be reduced and that the emperor spread his affection to other concubines. In response, Emperor Cheng reduced the budget of the empress' palace. She filed a formal objection with her husband, to which he made a formal reply in the form of an edict upholding the reduction in expenditures. Nevertheless, it did not appear that their relationship was severely strained. However, a decade later, Empress Xu would meet her downfall. Circa 19 BC, when Emperor Cheng was visiting Princess Yang'a (陽阿公主), he became enamored with her dancing girl Zhao Feiyan (趙飛燕) and her sister Zhao Hede (趙合德) and made them his concubines, and they were favored over Empress Xu and Consort Ban. In late 18 BC, the Zhao sisters falsely accused Empress Xu and Consort Ban of witchcraft. On 8 January 17 BC, Empress Xu was deposed and put under house arrest in a subsidiary palace. Consort Ban was spared after successfully pleading her case, but she did not wish to return to the same environment and instead became a lady in waiting for Empress Dowager Wang.
Императрицадан босатылғаннан кейін
Императрица Сюй бұрынғы император ретінде қажетті жабдықтамамен қамтамасыз етілді, бірақ мәртебесі мен бостандығын жоғалтқанына қатты қайғырды. Шамамен б.з.д. 10 жылы, ол өзінің жағдайын жақсартуға тырысты. Сол кезде оның әпкесі Сюй Ми күйеуі Хан Бао (韓寶), Лонгэ графы қайтыс болғаннан кейін, император Ченгтің ықпалды туысы Чуню Чжанмен жақын қарым-қатынасқа түсті. Чуню Чжан император Ченгтің сеніміне ие болған және оның інісі Ван Геннің орнын басуға мүмкін кандидат саналған. Императрица Сюй әпкесінен Чуню Чжанды оның ісіне араласуын сұрады және Чунюға көптеген сыйлықтар берді. Оның ниеті – бостандығын қайтару және императордың сүйіктісі болу еді, бірақ бастапқыда императорлық мәртебесіне қайта оралуға үміті болмады. Чуню Чжан одан сыйлық алу үшін оны алдап, оны «сол императрица» етіп тағайындауға тырысатынын айтты, яғни Императрица Чжаодан төмен мәртебедегі императорлық мәртебеге қайтаруға. Алайда, Чуню Чжан оған көмектесуге ниеттенген жоқ. Бірақ б.з.д. 8 жылы Чуню Чжанның өзі қиын жағдайға түсті. Ван Ген сол кезде ауырып жатқан еді, және Чуню Чжан оның орнын басады деген әңгіме тарады. Ван Геннің туысы Ван Манг (王莽), ол да Ван Геннің орнын алмақшы болды, Чуню Чжанның жемқорлығы туралы ақпарат алды және оны Ван Генге және император анасы Вангқа жеткізді. Олар қатты ашуланып, император Ченгті Чуню Чжанды император сарайынан қууға және оның жеріне қайтаруға бұйырды. Чуню Чжан астанадан кетер алдында жылқылары мен сәнді арбаларын өзінің туысы Ван Ронға (王融) – өзінің інісі Ван Лидің (王立) ұлына берді, олармен ұзақ араздық жүргізіп келген. Ван Ли Чуню Чжанның сыйлығына қуанып, Чуню Чжанды астанада қалдыруға рұқсат беру туралы петиция тапсырды, бұл император Ченгтің күдігін тудырды, өйткені ол Ван Ли мен Чуню Чжан арасындағы араздықты білген. Ол Ван Ронды тұтқындауға бұйрық берді, ал Ван Ли үрейленгендіктен ұлына өзін-өзі өлтіруге бұйырды, бұл император Ченгтің күдігін одан да арттырды. Сондықтан ол Чуню Чжанды тұтқындатып, тергеуге алды. Чуню Чжан Императрица Сюйді алдап, одан пара алғанын мойындады, содан кейін өлім жазасына кесілді. Ақырында, император Ченг Императрица Сюйді өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр етті.
Empress Xu was presumably still given the proper supplies as a former empress, but was distressed about the loss of her status and her freedom. Circa 10 BC, she made an attempt to better her situation. At that time, her sister Xu Mi, after the death of her husband Han Bao (韓寶), the Marquess of Long'e, carried on an affair with Emperor Cheng's powerful cousin Chunyu Zhang, who was well trusted by Emperor Cheng and considered a possible successor to their uncle Wang Gen as the commander of the armed forces. Empress Xu asked her sister to ask Chunyu to intercede on her behalf, and she gave Chunyu many gifts. Her intent was to regain her freedom and again become an imperial consort—she was initially not hopeful of regaining her empress status. Chunyu, in order to continue to get gifts from her, deceived her and told her that he would try to have her made "left empress"—i. e., returned to empress status in an inferior role to Empress Zhao. Chunyu had no actual intentions to help her, however. Chunyu himself was in trouble, however, in 8 BC. Wang Gen was ill at the time, and there was speculation that Chunyu would succeed him. Wang Gen's nephew Wang Mang (王莽), who also wanted to succeed Wang Gen, obtained information about Chunyu's corruption and reported the information to Wang Gen and Empress Dowager Wang, who became so angry that she had Emperor Cheng expel Chunyu from the imperial court and be returned to his march. Chunyu, before he left the capital, gave his horses and luxurious carts to his cousin Wang Rong (王融)—the son of his uncle Wang Li (王立), with whom he had a running feud. Wang Li, happy with Chunyu's gift, submitted a petition requesting that Chunyu be allowed to remain at the capital—which drew Emperor Cheng's suspicion because he knew of the feud between Wang Li and Chunyu. He ordered Wang Rong be arrested, and Wang Li, in his panic, ordered his son to commit suicide—which in turn caused Emperor Cheng to become even more suspicious. He therefore had Chunyu arrested and interrogated. Chunyu admitted to how he had deceived Empress Xu and received bribes from her, and he was executed. In the end, Emperor Cheng forced Empress Xu to commit suicide.