Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта ағылшын тілінің әдебиеті
Literature of the Middle English language
Орта ағылшын әдебиеті термині 12 ғасырдың соңынан 1470 жылдарға дейін орта ағылшын тілі деп аталатын ағылшын тілінде жазылған әдебиетті білдіреді. Осы кезеңде Лондонға негіделген ағылшын тілінің бір түрі – Chancery Standard кеңінен таралып, баспахана тілді қалыпқа келтірді. 1470 жылдар мен келесі ғасырдың ортасы аралығында ертедегі қазіргі ағылшын тіліне өту болды. Әдеби тұрғысынан алғанда, Ренессанс пен реформаланған христиан дінінің әсері патша Генрих VIII билік құрған кезде айқын болғанға дейін әдеби шығармалардың ерекшеліктері күрт өзгерген жоқ. Орта ағылшын әдебиетінің үш негізгі категориясы бар: діни, рыцарлық махаббат және Артур жырлары, бірақ Джеффри Чосердің көптеген шығармалары осылардан тыс тұрады. Көптеген діни еңбектердің ішінде Катерина тобындағы шығармалар, сондай-ақ Норвичтік Джулиан мен Ричард Роллдің жазбалары бар. Нормандар Англияны жаулап алғаннан кейін, заң француз тілі соттардың, парламенттің және қоғамның ресми тілі болды. Билеуші топтардың нормандық диалектілері халықтың англосаксон тілімен қосылып, англонормандық тілге айналды, ал англосаксон тілі біртіндеп орта ағылшын тіліне өтті. 13 ғасырдың басында Лайамон орта ағылшын тілінде жазды. Басқа да ауысу кезеңіндегі шығармаларға түрлі романстар мен лирикалық өлеңдер жатады. Уақыт өте келе ағылшын тілі қайтадан құрметке ие болды және 1362 жылы парламент пен соттарда француз және латын тілдерін ығыстырды. Орта ағылшын әдебиетінің ерте мысалдары – Ормулум және Даниялық Хавелок. 14 ғасырда ағылшын әдебиетінің маңызды туындылары қайтадан пайда бола бастады, оның ішінде Чосердің еңбектері де бар. 14 ғасырдың соңында ағылшын тілі жазба тілі ретінде бекітіліп, діни емес жазуға көшті. 15 ғасырдың соңында Уильям Кэкстон өзінің туындыларының бес бөлігінен төртеуін ағылшын тілінде басып шығарды, бұл тілді стандарттауға және сөздік қорын кеңейтуге көмектесті.
The term Middle English literature refers to the literature written in the form of the English language known as Middle English, from the late 12th century until the 1470s. During this time the Chancery Standard, a form of London based English, became widespread and the printing press regularized the language. Between the 1470s and the middle of the following century there was a transition to early Modern English. In literary terms, the characteristics of the literary works written did not change radically until the effects of the Renaissance and Reformed Christianity became more apparent in the reign of King Henry VIII. There are three main categories of Middle English literature, religious, courtly love, and Arthurian, though much of Geoffrey Chaucer's work stands outside these. Among the many religious works are those in the Katherine Group and the writings of Julian of Norwich and Richard Rolle. After the Norman conquest of England, Law French became the standard language of courts, parliament, and society. The Norman dialects of the ruling classes mixed with the Anglo Saxon of the people and became Anglo Norman, and Anglo Saxon underwent a gradual transition into Middle English. Around the turn of the thirteenth century, Layamon wrote in Middle English. Other transitional works were popular entertainment, including a variety of romances and lyrics. With time, the English language regained prestige, and in 1362 it replaced French and Latin in Parliament and courts of law. Early examples of Middle English literature are the Ormulum and Havelock the Dane. In the fourteenth century major works of English literature began once again to appear, including the works of Chaucer. The latter portion of the 14th century also saw the consolidation of English as a written language and a shift to secular writing. In the late 15th century William Caxton printed four fifths of his works in English, which helped to standardize the language and expand the vocabulary.
Кешкі кезең
Төртінші ғасырда ағылшын әдебиетінің маңызды туындылары қайтадан пайда бола бастады; оларға "Жемшік ақынының" "Жемшігі", "Сабырлылық", "Тазалық" және "Сэр Гавен және Жасыл рыцарь" шығармалары; Лэнглендтің саяси және діни аллегориясы "Пирс Плоуман"; Джон Гоуэрдің "Конфессио Амантис"; және орта ғасырлардың ең құрметті ағылшын ақыны Джеффри Чосердің еңбектері кіреді. Чосер замандастары оны Виргилий мен Данте дәстүрінің ағылшын мұрагері деп санады. Дегенмен, "Жанның тынысы" поэмасының қолжазбалары орта ағылшын тіліндегі басқа поэмалардан гөрі әлдеқайда көп сақталған. Килдар поэмалары – Ирландияда жазылған орта ағылшын әдебиетінің сирек мысалы, ол гиберно-ағылшын тілінің дамуы туралы мәлімет береді. 14 ғасырдың соңында ағылшын тілі жазба тілі ретінде нығайып қана қоймай, кейбір салаларда француз және латын тілдерін ығыстырды, сонымен қатар діни және теологиялық тақырыптардан гөрі көбірек дүниелік мәселелерге көшті. Ана тілінде кітап шығару өсіп, діни және дүниелік кітаптардың саны артты. Осылайша, 14 ғасырдың соңғы бөлігін ағылшын тілі тарихындағы ең маңызды кезеңдердің бірі деп санауға болады. 15 ғасырда Чосердің ізбасарларының беделі оған қарағанда төмендеді, бірақ Лидгейт, Томас Хокклив және Скелтон шығармалары кеңінен зерттеледі. Осы кезде Шотландия поэзиясының бастауы Шотландия королі Джеймс I-нің "The Kingis Quair" атты туындысымен қаланды. Бұл шотландиялық топтың негізгі ақындары Роберт Генрисон, Уильям Данбар және Гэвин Дуглас болды. Генрисон мен Данбар шамалы қиыншылықпен сатиралық үнді енгізді, бұл гаэль бард поэзиясының ықпалынан туған болуы мүмкін, ал Дугластың Вергилийдің "Энеидасының" аудармасы – ағылшын тіліндегі Ренессанс эпохасының әдеби гуманизмінің алғашқы ескерткіштерінің бірі. Бұл діни драма үшін де өте маңызды кезең болды: көптеген нәрке мен керемет ойын-драмалар жазылды, олардың кейбір сценарийлері бүгінге дейін сақталған. "Сидрак және Боккус" – орта ағылшын әдебиетінің тағы бір мысалы.
It was with the fourteenth century that major works of English literature began once again to appear; these include the so called Pearl Poet's Pearl, Patience, Cleanness, and Sir Gawain and the Green Knight; Langland's political and religious allegory Piers Plowman; John Gower's Confessio Amantis; and the works of Geoffrey Chaucer, the most highly regarded English poet of the Middle Ages, who was seen by his contemporaries as an English successor to the great tradition of Virgil and Dante. Far more manuscripts of the Prick of Conscience than any other Middle English poem survive, however. The Kildare Poems are a rare example of Middle English literature produced in Ireland, and give an insight into the development of Hiberno English. The latter portion of the 14th century also saw not only the consolidation of English as a written language, taking over from French or Latin in certain areas, but a large shift from primarily theological or religious subject matter to also include that of a more secular nature. Vernacular book production saw a growth in the number of books being copied, both secular and religious. Thus, the latter portion of the 14th century can be seen as one of the most significant periods in the history of the English language. The reputation of Chaucer's successors in the 15th century has suffered in comparison with him, though Lydgate, Thomas Hoccleve, and Skelton are widely studied. At this time the origins of Scottish poetry began with the writing of The Kingis Quair by James I of Scotland. The main poets of this Scottish group were Robert Henryson, William Dunbar, and Gavin Douglas. Henryson and Dunbar introduced a note of almost savage satire, which may have owed something to the Gaelic bardic poetry, while Douglas's version of Virgil's Aeneid is one of the early monuments of Renaissance literary humanism in English. It was a vibrant time for religious drama as well: many morality plays and miracle plays were produced, and some scripts survive today. Sidrak and Bokkus is another example of late Middle English literature.
Кэкстон және ағылшын тілі
XV ғасырдың аяғында алғашқы ағылшын баспагері Уильям Кэкстон өзінің туындыларының бес бөлігінің төртеуін ағылшын тілінде басып шығарды. Ол көптеген еңбектерді ағылшын тіліне аударды; Кэкстон 26 атауды өзі аударған. Кэкстон 108 кітап басып шығарды, олардың 87-сі әртүрлі тақырыптарда болды. Дегенмен, Кэкстонның заманында ағылшын тілі қарқынды түрде өзгеруде болды және баспаға берілген еңбектер әртүрлі стильдер мен диалекттерде жазылған. Кэкстон жазушы емес, техникалық маман болғандықтан, ол басып шығарған кітаптардағы тілдік нормалау мәселелеріне жиі тап болды. (Ол бұл туралы «Энейдос» кітабының кіріспесінде жазған.) Оның ізбасары Винкин де Ворде де ұқсас қиындықтарға кезікті. Кэкстон баспа арқылы ағылшын тілін нормалаумен (яғни, аймақтық диалекттерді біртектеумен) айналысты. Бұл ағылшын тілінің сөздік қорының кеңеюіне, морфология мен синтаксистің дамуына және ауызша және жазбаша сөз арасындағы айырмашылықтың артуына әсер етті. Алайда, 1491 немесе 1492 жылы Лондонда баспа ісін бастаған және Chancery Standard English-ті қолдаған француз Ричард Пинсон шебер стильші болды, сондықтан ол ағылшын тілін одан да көп нормалауға ықпал етті.
In the late 15th century the first English printer, William Caxton, printed four fifths of his works in English. He translated a large number of works into English; Caxton translated 26 of the titles himself. Caxton is credited with printing as many as 108 books, 87 of which were different titles. However, the English language was changing rapidly in Caxton's time and the works he was given to print were in a variety of styles and dialects. Caxton was a technician rather than a writer and he often faced dilemmas concerning language standardisation in the books he printed. (He wrote about this subject in the preface to his Eneydos.) His successor Wynkyn de Worde faced similar problems. Caxton is credited with standardising the English language (that is, homogenising regional dialects) through printing. This facilitated the expansion of English vocabulary, the development of inflection and syntax and the ever widening gap between the spoken and the written word. However, Richard Pynson, a Frenchman who started printing in London in 1491 or 1492 and who favoured Chancery Standard English, was a more accomplished stylist and consequently pushed the English language even further toward standardisation.