Кіріспе
Латын әліпбиінің I немесе ı әрпі – азербайжан, қырымтатар, гагауз, қазақ, татар және түрік тілдерінде қолданылатын латын әліпбиінің әрпі. Ол көбінесе артқы қатардағы дөңгелектелмеген жақын дауыстыны білдіреді, бірақ қазақ тілінде алдыңғы қатардағы жақын дөңгелектелмеген дауыстыны білдіреді. Оны қолданатын тілдердің барлығы негізгі латын әрпі I-ді пайдаланбай, нүктелі әрпі İ-ді қолданады. Түркі тілдері туралы ғылыми еңбектерде ï әрпі кейде қолданылады.
I, or ı, called dotless i, is a letter used in the Latin script alphabets of Azerbaijani, Crimean Tatar, Gagauz, Kazakh, Tatar and Turkish. It commonly represents the close back unrounded vowel , except in Kazakh where it represents the near close front unrounded vowel All of the languages it is used in also use its dotted counterpart İ while not using the basic Latin letter I. In scholarly writing on Turkic languages, ï is sometimes used for .
Басқа тілдерде қолданылуы
Нүктесіз ı нүктелі i-нің стильдік түрі ретінде де қолданылуы мүмкін, олардың арасында мағыналық айырмашылық жоқ. Бұл, мысалы, ескі ирланд тілінің жазу ережесінде жиі кездеседі, бірақ бұл жеке әріп емес, тек нүктенің (titule) болмауы. "Í" әрпі шотланд гаэліндегі "ì" әрпі сияқты жеке әріп болып табылады. Тарихи тұрғыдан ирланд тілінде нүктесіз "i" қолданылғанмен, "í" әрпімен шатасуды болдырмау үшін осы нүктесіз "ı" ирланд тілінде қолданылмауы керек. Оның орнына, нүктесі жоқ "i" әрпі бар қаріп қолданылуы тиіс. Басқа ескі ирланд әріптері мен "&" символы да қазіргі ирланд мәтінінде және ирланд тілінің жазу ережесінде қолданылады. Канаданың Солтүстік-Батыс территорияларындағы Атабаска тілдерінің кейбіреулерінде, атап айтқанда Слейви, Догриб және Чипевян тілдерінде, "i" әрпінің барлық нұсқалары тон белгісі қойылған дауыстылар "í" немесе "ì" әріптерімен шатасуды болдырмау үшін нүктесіз жазылады. 2016 жылы бекітілген ресми қарақалпақ әліпбиінде кішкентай нүктесіз "ı" әрпі "Í" әрпінің кішкентай түрі ретінде қолданылады. Русин тілінің транскрипциясында әртүрлі фонемаларды білдіретін "Ы" және "И" әріптерін ажырату үшін нүктелі және нүктесіз "I" әрпін қолдануға болады. Мұндай транскрипцияда нүктелі "İ" кириллицадағы "І" әрпін, ал нүктесіз "I" әрпі "Ы" немесе "И" әрпін білдіреді, ал қалғаны "Y" арқылы көрсетіледі.
Lowercase dotless ı is used as the lowercase form of the letter Í in the official Karakalpak alphabet approved in 2016. Both the dotted and dotless I can be used in transcriptions of Rusyn to allow distinguishing between the letters Ы and И, which would otherwise be both transcribed as "y", despite representing different phonemes. Under such transcription the dotted İ would represent the Cyrillic І, and the dotless I would represent either Ы or И, with the other being represented by "Y".