Вернейль шайқасы: Жүз жылдық соғыстың тағы бір Аженкуры
Battle of Verneuil
Вернейль шайқасы (1424) – Жүз жылдық соғыстың маңызды жеңілісі. Англия армиясы франко-шотланд әскерін жеңіп, ағылшын садақшыларының шеберлігін көрсетті. Тарих, соғыс, тактика.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1424 жылғы жүз жылдық соғыс шайқасы
1424 battle of the Hundred Years' War
Вернеуль шайқасы – жүз жылдық соғыстың шайқасы, 17 тамыз күні 1424 жылы Нормандиядағы Вернеуль-сюр-Авр маңында ағылшын армиясы мен франко-шотланд күштері арасында, миландық ауыр атты әскермен күшейтілген шайқас. Бұл шайқас ағылшындардың маңызды жеңісі болды және олар оны екінші Аженкур деп атады. Шайқас ағылшын садақшылары мен шотланд садақшылары арасындағы қысқамерзімді садақпен шабуылмен басталды, содан кейін 2000 миландық ауыр атты әскер ағылшындарға шабуыл жасады, тиімсіз ағылшын садақтары мен ағаш тіректерін елеусіз қалдырып, ағылшын жаяу әскерлерінің қатарына еніп, олардың бір қанатын жеңді. Миландықтар қашқан ағылшындарды шайқас алаңынан қуды, ағылшынның жүктерін тартып алып, тонады. Осы уақытта, жақсы қаруланған ағылшын және франко-шотланд жаяу әскерлері шамамен 45 минутқа созылған қатал қолға-қол соғысқа түсті. Көптеген ағылшын садақшылары қайта жиналып, күреске қосылды. Француз жаяу әскерлері ақырында жеңіліп, шотландтар соңғы тұғырға дейін қарсы тұрды, бірақ ағылшындардан ешқандай жеңілдік алмады. Миландық атты әскер шайқастың соңында қайтадан майданға оралды, бірақ франко-шотланд күштерінің тағдыры туралы білгеннен кейін қашып кетті. Барлығы шамамен 6000 француз бен шотланд қаза тауып, 200-і тұтқынға алынды. Бұл шайқаста болған бургундтық жылнамашы Жан де Ваврин 1600 ағылшынның қаза тапқанын хабарлады, бірақ ағылшын қолбасшысы Джон, Бедфорд герцогы, тек екі жаяу әскер мен «өте аз садақшыны» жоғалтқанын мәлімдеді. Дуглас және Букан графтары басқарған (екеуі де шайқаста қаза тапқан) шотланд армиясы жартылай қирады. Аленсон герцогы мен маршал де Ла Файеттің ішінде көптеген француз аристократтары тұтқынға алынды. Вернеуль шайқасынан кейін ағылшындар Нормандиядағы өздерінің позицияларын нығайта алды. Шотландия армиясы жеке бірлік ретінде жүз жылдық соғыста маңызды рөл атқаруын тоқтатты, бірақ көптеген шотландтар француз қызметінде қалды.
The Battle of Verneuil was a battle of the Hundred Years' War, fought on 17 August 1424 near Verneuil sur Avre in Normandy between an English army and a combined Franco Scottish force, augmented by Milanese heavy cavalry. The battle was a significant English victory, and was described by them as a second Agincourt. The battle started with a short archery exchange between English longbowmen and Scottish archers, after which the force of 2,000 Milanese heavy cavalry charged the English, brushed aside an ineffective English arrow barrage and wooden archer's stakes, penetrated the formation of English men at arms and routed one wing of their longbowmen. The Milanese pursued the fleeing English off the field and went on to capture and loot the English baggage train. Meanwhile, the well armoured English and Franco Scottish men at arms clashed on foot in a ferocious hand to hand melee that went on for about 45 minutes. Many of the English longbowmen rallied and joined the struggle. The French men at arms eventually routed, leaving the Scots alone in a last stand where they received no quarter from the English. The Milanese cavalry returned to the field at the end of the battle but fled upon discovering the fate of the Franco Scottish force. Altogether some 6,000 French and Scottish were killed and 200 taken prisoner. The Burgundian chronicler Jean de Wavrin, who fought in the battle, estimated 1,600 English killed, although the English commander, John, Duke of Bedford, claimed to have lost only two men at arms and "a very few archers". The Scots army, led by the earls of Douglas and Buchan (both of whom were killed in the battle), was almost destroyed. Many French nobles were taken prisoner, among them the Duke of Alençon and the Marshal de La Fayette. After Verneuil, the English were able to consolidate their position in Normandy. The Army of Scotland as a distinct unit ceased to play a significant part in the Hundred Years' War, although many Scots remained in French service.
Өмірбаян
1424 жылы Франция 1415 жылы Ажинкурдағы апаттың салдарын жоюға тырысып жатқан еді, ал солтүстік провинциялары Генрих V Нормандияны басып алғаннан кейін ағылшындардың билігінде болды. 1420 жылғы Трой шарты бойынша, француз тағының мұрагері Дофин Карл мұрагерлік құқығынан айырылды. 1422 жылдың қазанында әкесі Карл VI қайтыс болғаннан кейін, Франция королі ретіндегі оның мәртебесі тек ағылшындар басып алмаған аймақтарда, яғни елдің оңтүстігінде (оңтүстік-батыстағы Гвиен провинциясын қоспағанда) ғана мойындалды. Дофин жақтастары – арманьяктар мен ағылшындарды қолдаған бургундтар арасындағы азамат соғысы тоқтаусыз жалғасып жатты. Генрих V 1422 жылдың тамызында, Карл VI қайтыс болғаннан екі ай бұрын қайтыс болғанымен, француз халқына ешқандай жеңілдік сыйламады, себебі ағылшын соғысын Генрихтің інісі Бедфорд, тоғыз айлық Генрих VI атынан басқарып отырды. Дофинге әскерлер қатты қажет болды, сондықтан ол Францияның ескі одақтасы – Шотландиядан қажетті әскери көмек сұрады.
In 1424, France was still recovering from the 1415 disaster at Agincourt, and the northern provinces were in the hands of the English following Henry V's conquest of Normandy. The Dauphin (heir to the French throne) Charles had been disinherited due to the 1420 Treaty of Troyes and, upon the death of his father Charles VI in October 1422, his status as King of France was recognised only in the regions still not occupied by the English, namely the south of the country (less the province of Guyenne in the southwest). The civil war between the pro Dauphin Armagnacs and the pro English Burgundians showed no sign of ending. The death of Henry V in August 1422, two months before that of Charles VI, brought no relief to the French, as the continuing English war effort was managed by Henry's brother Bedford, acting for the nine month old Henry VI. The Dauphin desperately needed soldiers, and looked to Scotland, France's old ally, to provide essential military aid.
Шотландия әскері
Шотландия әскерлерінің алғашқы ірі контингенті 1419 жылдың күзінде Францияға келді, оның құрамында Букан графы Джон Стюарт басқаратын шамамен 6000 сарбаз болды. Уақыт өте келе, жаңа еріктілермен күшейтілген бұл әскерлер француз соғысының ажырамас бөлігіне айналды, ал 1420 жылдың жазында «Шотландия армиясы» француз патшалығының қызметіндегі жеке күшке айналды. Келесі жылы олар өздерінің құндылығын дәлелдеді, Бауге шайқасындағы жеңіске үлкен үлес қосты, бұл ағылшындардың алғашқы маңызды жеңілісі болды. Бұл жеңіс тудырған оң көңіл күй 1423 жылы, Буканның көптеген сарбаздары Кравант шайқасында қаза тапқанда құлдырап кетті. 1424 жылдың басында Букан тағы 6500 сарбазбен келді. Оған Шотландияның ең беделді ақсүйектерінің бірі – Дуглас графы Арчибальд ілесіп келді. 24 сәуірде 2500 қарулы сарбаз бен 4000 садақшыдан тұратын әскер Дофин штабы – Бурге қаласына кірді, бұл Карлдың рухын көтеруге көмектесті. 17 ақпандағы одақ шартынан кейін Милан герцогы Филиппо Мария Висконтиден 2000 ауыр атты әскер жалданып алынды. Бұл қарулы сарбаздар француз ле Борн Какеранның басшылығымен, толық темір қару-жарақ киіп, бард атты жылқылармен жүрді. 1423 жылдың қыркүйегінде Буйсьер шайқасында миландықтардың шағын атты әскері бургундтарға қарсы шешуші жеңіс одіс етті. Ла Буйсьердегі жеңіс және 1423 жылдың 26 қыркүйегінде Ла Броссиньер шайқасында Аумале графының басқаруымен француз әскерінің ағылшындарды жеңуі Дофиннің стратегиялық жағдайын жақсартты. Ла-Броссиньерде ағылшын садақшыларының бір тобын қоршап, жою француздықтарды үлкен ағылшын армиясын шешуші шайқаста талқандауға болатынына көндірді. Осы мақсатта жоспар жасалды: негізгі ағылшын армиясы ізделіп табылып, жойылғаннан кейін Карл VII Реймсте патша болып тағайындалатын еді.
The first large contingent of Scots troops came to France in the autumn of 1419, some 6,000 men under the command of John Stewart, Earl of Buchan. These men, strengthened from time to time by fresh volunteers, soon became an integral part of the French war effort, and by the summer of 1420 the "Army of Scotland" was a distinct force in the French royal service. They proved their worth the following year, playing a large part in the victory at the Battle of Baugé, the first serious setback experienced by the English. The mood of optimism this engendered collapsed in 1423, when many of Buchan's men fell at the Battle of Cravant. At the beginning of 1424, Buchan brought with him a further 6,500 men. He was accompanied by Archibald, Earl of Douglas, one of the most powerful noblemen of Scotland. On 24 April, the army, comprising 2,500 men at arms and 4,000 archers, entered Bourges, the Dauphin's headquarters, helping to raise Charles' spirits. A body of 2,000 heavy cavalry was hired from Filippo Maria Visconti, the Duke of Milan, after a treaty of alliance on 17 February. These men at arms were led by the Frenchman le Borgne Caqueran and clad in complete suits of tempered steel plate armour, and rode barded horses. A smaller Milanese cavalry force had been decisive against the Burgundians at La Buissière in September 1423. The victory at La Buissière and an English defeat by the French under the Count of Aumale at the Battle of La Brossinière on 26 September 1423 improved the Dauphin's strategic situation. The outflanking and destruction of a body of English longbowmen at La Brossinière convinced the French that it would be possible to destroy a large English army in a decisive battle. A plan was devised – the main English army would be sought out and crushed, after which Charles VII would be crowned as king in Reims.
Франция әскері
Француз армиясы Аумэль графының басшылығында болды, ол француз қолбасшысы және Ла Броссиньерде ағылшындарды, ал Буйсьерде бургундтарды жеңген еді. Оған Нарбонн виконты ілесіп келді, ал олардың әскері Бухан графы басқаратын шотланд әскерімен қосылды. Осылайша нығайтылған франко-шотланд әскері ағылшындармен шайқасып, Богедегідей тағы да бір үлкен жеңіске жете алатынына сенімді болды.
The French army was under the command of the Count of Aumale, a French commander who had defeated the English at La Brossiniere and the Burgundians at Le Buissiere. He was accompanied by the Viscount of Narbonne, and their army joined with the Scots under the Earl of Buchan. Thus reinforced, the Franco Scottish army was confident it could fight the English and yet again secure a great victory as at Baugé.
Кіріспе
1424 жылдың жазында Бедфорд пен тәжірибелі Солсбери графының басшылығындағы ағылшын әскері Вернеульден солтүстік-шығысқа қарай 42 шақырым жердегі француз бекінісі Ивриді қоршауға алды. Франко-шотланд әскері Ивриге жорыққа шығып, қамалдың қоршауын бұзуға дайындық жасады, ал Бухан 4 тамызда Аумале мен Нарбоннамен кездесу үшін Тур қаласынан аттанды. Бірақ әскер қамалға жеткенше, ол ағылшындарға берілді. Не істеу керегін білмей қалған одақтас қолбасшылар соғыс кеңесін өткізді. Шотландтар мен француз дворяндарының жастары шайқасқа құштар болды, бірақ Нарбонна мен ересек дворяндар Агинкурт шайқасын ұмытпады және тәуекелге баруға ықыласты болмады. Келісім бойынша, батыстағы Вернеульден бастап, Норман шебіндегі ағылшын бекіністеріне шабуыл жасауға шешім қабылданды. Қала қарапайым хитролықпен алынды: шотландтардың бір тобы өз отандастарын тұтқын ретінде алып жүріп, ағылшын сарбаздары болып көрінді және Бедфорд одақтастарды шайқаста жеңгенін мәлімдеді, соның салдарынан қақпалар ашылды. 15 тамызда Бедфорд Вернеульдің француз қолына өткені туралы хабар алды және ол әскерімен бірге мүмкіндігінше жылдам сол жаққа бет түзеді. Екі күннен кейін қалаға жақындағанда, шотландтар француз әріптестерін шайқасқа түсуге көндірді. Дуглас Бедфордтан хабар алған, ол онымен бірге ішімдік ішуге шақырған және ерте кездесу тілегенін айтады. Ол герцогты Англияда таба алмағанын, сондықтан оны Францияда іздеуге келгенін жауап ретінде жеткізді. 16 тамызда Бедфорд Бургундия қолбасшысы Л’Иль Адамды және оның 1000-2000 сарбаздан тұратын жасағын Пикардиядағы Несле қамалына қайтарды. Бедфордтың шайқасқа дейін әскерін осылай көптеген сарбаздан айырғаны тарихшылар үшін түсініксіз шешім болды, бірақ кейбіреулер ағылшындар мен бургундтар арасындағы сенімсіздіктің артып бара жатқанын атап көрсетті.
In the summer of 1424 the English army, under the command of Bedford and the experienced Earl of Salisbury, laid siege to the French stronghold of Ivry, 42 km (26 miles) northeast of Verneuil. The Franco Scottish army made ready to march to Ivry and lift the siege of the castle, and Buchan left Tours on 4 August to meet with Aumale and Narbonne. But before the army could reach the castle, it surrendered to the English. Uncertain what to do, the allied commanders held a council of war. The Scots and some of the younger French noblemen were eager for battle, but Narbonne and the senior nobility had not forgotten Agincourt and were reluctant to take the risk. As a compromise it was agreed to attack the English strongholds on the Norman border, beginning with Verneuil in the west. The town was taken by a simple ruse: A group of Scots, leading some of their fellow countrymen as prisoners, pretended to be English, and claimed that Bedford had defeated the allies in battle, whereupon the gates were opened. On 15 August, Bedford received news that Verneuil was in French hands and he and his army marched there as quickly as they could. As he neared the town two days later, the Scots persuaded their French comrades to give battle. Douglas is said to have received a message from Bedford that he had come to drink with him and prayed for an early meeting. He replied that having failed to find the duke in England he had come to seek him in France. On 16 August, Bedford dismissed the Burgundian commander L’Isle Adam and his 1000 2000 man contingent sending them back to the siege at Nesle in Picardy. Bedford depriving his army of so many men just prior to battle has been a confusing decision for historians to explain, though some cite a growing lack of trust between the English and Burgundians.
Қаулылар
Франко-шотланд әскері Вернеуден солтүстікке қарай шақырым жерде, Пизо орманынан шығатын жолдың бойындағы ашық далада орналасты. Жаудың садақшыларына қарсы толық күшін пайдалануға мүмкіндік беретін, миландық атты әскерге ең көп артықшылық беру үшін жазық далалар таңдалды. Какеран басқаратын миландық атты әскерлері, аттан түскен франко-шотландтық атты әскерлерінің алдында бір шайқасқа жиналды. Нарбонның испандық жалдамалы әскері мен француздың көп бөлігі жолдың сол жағында, ал Дуглас пен Бухан оң жағында орналасты. Аумалеге басқарушылық міндет жүктелді, бірақ бұл әртүрлі әскерлердің үйлесімді басқаруға келуіне кедерілді. Бедфорд орманнан шыққанда, өзінің әскерін жаудың орналасуына сәйкес, орталыққа атты әскерлерін, ал қанаттар мен алға садақшыларын орналастырды, олардың алдына өткір қадаларды тіктеді. Бедфорд багаж пойызы мен жылқыларын күзету үшін 500-2000 сарбаздан тұратын, олардың бір бөлігі атты, жеңіл қаруланған артқы күзет орналастырды. 8500-ге жуық жылқы бір-біріне байланып, басты әскерді жүк вагондарымен байланыстырып, қоршаудан сақтану үшін шара қолданды. Екі тарап та шайқасты бастау үшін бірінші қадамды қарсылас жасайтынын күтті, сондықтан таңнан бастап сағат 16:00-ға дейін екі әскер күннің күйдірер шағында бір-біріне қарама-қарсы тұрды. Бедфорд екі әскер орналасқаннан кейін Дугласқа хабаршы жіберіп, шайқас үшін қандай талаптары бар екенін сұрады, ал Дуглас шотландтар ешқандай жеңілдік бермейтінін де, қабылдамайтынын ашулы түрде жауап берді.
The Franco Scottish army deployed a mile north of Verneuil on an open plain astride the road leading out of the forest of Piseux. The flat fields had been chosen to give the greatest advantage to the Milanese cavalry, where they could be employed to their full potential against the enemy archers. The mounted Milanese men at arms under Caqueran drew up in front of the dismounted Franco Scottish men at arms, who were formed into one battle. Narbonne's Spanish mercenary men at arms and most of the French were situated on the left of the road, while Douglas and Buchan were on the right. Aumale was given overall command, but this heterogeneous army defied all attempts at coordinated direction. On emerging from the forest, Bedford likewise put his men in a single battle, to match the disposition of the enemy, with the usual distribution of men at arms in the centre and archers on the wings and in front, with sharpened stakes ahead of them. Bedford placed a lightly armoured rearguard of 500–2,000 men, some mounted, to protect the baggage train and the horses. Some 8,500 horses were tethered together to link the main army to the baggage wagons as a precaution against encirclement. Both sides wanted the other to take the initiative in beginning the battle, and so, from dawn to about 4:00 pm, the two armies stood facing each other under the blazing sun. Bedford is also said to have sent a herald to Douglas once both armies had been deployed to ask what terms for battle he required, to which Douglas grimly replied that the Scots would neither give nor receive any quarter.
Миландықтардың шабуылы
Сағат шамамен 16:00-де Бедфорд әскеріне шабуылға көшуді бұйырды. Ағылшын сарбаздары "Жорж әулие! Бедфорд!" деп ұран салды, олар баяу даланы кесіп өте бастады. Ағылшын және шотланд садақшылары арасында қысқаша садақпен шайқас болды, бірақ оның нәтижесі белгісіз болды. Сонымен бірге, алдын ала келісілгендей сигнал бойынша, 2000 миландық атты әскер ағылшынның алдыңғы қатарына шабуыл жасады. Олар жазғы күннің ыстығынан кеулеп, топыраққа бекітілмейтін ағылшын ағаш қадаларын оңай сыпырып тастады. Ағылшын жебелері итальяндық жалдамалы әскерлердің артық қару-жарағына тиімсіз болды. Миландықтардың шабуылы ағылшындарды қорқытып жіберді, қарулы әскерлер мен садақшылар құлап, ағылшын қатарында жарықтар пайда болды, олар атты әскерден қашуға тырысып, жерге құлап, аттардың астында қалды. Миландықтар ағылшын формациясының барлық бөлігінен өтіп, ағылшынның оң жағындағы ұзын садақшыларды шашыратты. Көптеген ағылшындар миландықтардың шабуылынан қорқып, дүрбелеңге түсті, ал капитан Янг кейіннен өзінің 500 адамымен бұйрықсыз кері шегінгені үшін қорқынышпен айыпталды, шайқасты жоғалған деп есептеді. Янг жасағандық үшін дарға асылып, төрт бөлікке бөлінді. Ағылшын атты әскері Коншеске қашып, қаланың кішкентай гарнизонына жеңілісті жариялады. Бернеде ағылшындар Бедфордтың жеңілгенін тағы да жариялады. Понт-Одемерде ағылшынның апатты жағдайы көтеріліске алып келді, кері шегінген ағылшын әскерлері қару-жарақтары мен аттарынан айырылды. Ауылда да бірнеше кішкентай көтерілістер болды. Миландықтар қашып бара жатқан ағылшындарды қуды және ағылшынның жүк пойызына шабуыл жасады, бұл бірден жеңіліске әкелді. Ағылшынның кейбір артқы жасақтары атпен немесе жаяу қашып кетті, ал миландықтар жүк пойызын тонауға немесе қууға жалғастырды.
At about 4 pm, Bedford ordered his men to advance. The English soldiers shouted "St. George! Bedford!" as they slowly began to cross the field. A short archery duel between English and Scottish archers took place, with inconclusive results. At the same time, as if by some pre arranged signal, the 2,000 Milanese mounted men at arms charged the English front line. They brushed aside the English wooden stakes that could not be secured in ground baked hard by the summer sun. English arrows proved ineffective against the Italian mercenaries' superior armor. The shock effect of the Milanese charge terrified the English, with men at arms and archers knocked over, and gaps torn in the English ranks as they tried to avoid the onrushing horsemen and others throwing themselves to the ground and being ridden over by the cavalry. The Milanese rode through the entire English formation, dispersing the longbowmen on the English right. Many of the English panicked in the face of the Milanese charge, and a Captain Young was afterwards found guilty of cowardice for retreating with the 500 men under his command without orders, considering the battle as lost. Young was hanged, drawn and quartered as punishment for his retreat. English mounted troops fled to Conches, where they proclaimed the battle lost to the town's small garrison. At Bernay, more Englishmen announced Bedford's defeat. At Pont Audemer, news of an English disaster provoked an uprising, with retreating English troops divested of their armour and horses. A series of smaller uprisings in the countryside also took place. The Milanese pursued the fleeing English and attacked the English baggage train, triggering an instant rout. Some of the English rearguard ran away, fleeing on horseback or foot with the Milanese continuing to either give chase or loot the baggage train.
Қарулы адамдар қақтығысы
Осы құрылыс шабуылынан кейін Бедфорд әскерлерін қайта жинады, ағылшын қарулы күштері үлкен тәртіпті көрсетіп, қатарын жаңартты. Жеңіске жеткенін сезінген француз қарулы күштері шатасқан шабуыл жасады, Нарбоннның әскері қалған әріптестерінен бұрын ағылшындарға жетті. Француздар ағылшын садақтарынан және қаруларынан қашу үшін мүмкіндігінше жылдам жақындасуға тырысты. Аумаль басшылығымен француз әскері алға жылжып, "Монжуа! Сен-Дени!" деп ұран салды. Бедфордтың қарулы күштері жақсы тәртіппен француз қарсыластарына қарай жылжыды, жиі тоқтап, әр жолы дауыс көтерді. Солсберидегі қарулы күштер шотландтардың қысымында болды. Оң жақтағы француздық жеңіл атты әскерінің шағын тобы ағылшын қатарын айналып өтуге тырысты, бірақ 2000 ұзын садақшыдан тұратын ағылшын сол қанаты, байланған аттардың қатарын қорған ретінде пайдаланып, садақпен қайтарды. Вернеуль шайқас алаңындағы ағылшын және франко-шотланд қарулы күштерінің қақтығысы, екеуі де жаяу шайқасқа кірген, британдық ортағасыр тарихшысы Десмонд Сьюардтың сөзімен айтқанда, "қолдан-қолға соғыс, оның қатыгездігі замандастарының өзіне де таң қалдырды". Ваврин "өлгендердің қаны далаға, ал жараланғандардың қаны жер бетіне өзендей ағып кеткенін" еске алды. Шамамен үш жарым сағат бойы француз, шотланд және ағылшын әскерлері Вернеуль алаңында бір-бірін пышақтап, шауып, өлтірді, бірақ екі тараптың да ешқайсысы басымдыққа ие бола алмады, бұл соғыстың ең қатыгез шайқастарының бірі саналады. Бедфордтың өзі шайқаста екі қолды балтамен күресті, бір ардагер еске алғандай: "Ол құламайтын ешкімге тимеді". Сьюард Бедфордтың балтысы "қазіргі кездегі қаңқа банка сияқты қымбат қаруды жарып, астындағы дене тіпті пышақ кірмей тұрып-ақ, қиратылған" деп атап өтті.
After this devastating cavalry charge, Bedford rallied his soldiers, the English men at arms showing great discipline and reforming their ranks. Sensing a victory, the French men at arms led a confused charge, with Narbonne's men reaching the English before the rest of their comrades. The French disorder was in part a result of the desire to close in fast to avoid English arrows. As the French advanced under Aumale, they shouted "Montjoie! Saint Denis!". Bedford's men at arms advanced in good order towards their French opponents, pausing often and giving a shout each time. The men at arms under Salisbury were hard pressed by the Scots. A small force of French heavy cavalry on the right attempted to outflank the English line but were repelled by arrows from the redeployed English left wing of 2,000 longbowmen, who used the lines of tethered horses for cover. The head on clash between the superbly armoured English and Franco Scottish men at arms on the field of Verneuil, both of whom had marched on foot into battle, resulted, in the words of the British medievalist Desmond Seward, in "a hand to hand combat whose ferocity astounded even contemporaries". Wavrin recalled how "the blood of the dead spread on the field and that of the wounded ran in great streams all over the earth". For about three quarters of an hour, Frenchmen, Scotsmen and Englishmen stabbed, hacked and cut each other down on the field of Verneuil without either side gaining any advantage in what is often considered to be one of the most fiercely fought battles of the entire war. Bedford himself fought in the battle, wielding a fearsome two handed poleaxe, leading one veteran to recall: "He reached no one whom he did not fell". Seward noted that Bedford's poleaxe "smashed open an expensive armour like a modern tin can, the body underneath being crushed and mangled before even the blade sank in".
Ағылшындық негізгі шабуыл
Бастапқыда Миландықтардың шабуылынан шашырап кеткен оң жақтағы көптеген ағылшын садақшылары енді қайта құрылып, сол жақтағы, француз атты әскерін кері қайтарған садақшылармен бірге шайқасқа қосылды. Ұзын садақшылар зор дауыспен шайқасқа кірісіп, француздарға қарсы шабуылға көшкен ағылшын әскерлерінің рухын көтеріп, негізгі күреске араласты. Біраз уақыттан соң француздың қатарлары бұзылып, Вернеульге қарай қашқанда, олардың көптегені, соның ішінде Аумале, орға құлап, суға батып кетті. Қала сыртындағы орлар француз әскерлеріне қарсы аяусыз қырғынға айналды. Нарбон және тағы да көптеген француз ақсүйектері қаза тапты. Француздарды жеңгеннен кейін Бедфорд қуып жете беруді тоқтатты және шайқас алаңына қайтып келді, онда Солсбери енді жалғыз қалған шотландтармен аяусыз күресіп жатты. Шабуыл соңғы кезеңіне жеткенде Бедфорд оңтүстіктен бұрылып, шотландтардың оң қанатын шабуылға алды. Қоршауға түскен шотландтар соңғы күштерін жинап қарсы тұрды, бірақ күші жетпей жеңілді. Ағылшындар "Кларенс! Кларенс!" деп ұран салды, Бедфордтың інісі, Баугеде қаза тапқан Кларенс герцогы Томас еске түсірілді. Ағылшындар өздеріне кедергі келтірген шотландтарды өлтірді, ал кейбіреулері бағынып берді, бірақ Кларенстің өлімі үшін кек алу үшін олар да өлтірілді. Шотландия мен Англия арасындағы ұзақ жылдарға созылған алауыздықтан ешкімге жеңілдік көрсетілмеді, шайқас алаңында шотландтардың барлық күштері, соның ішінде Дуглас пен Бухан да қаза тапты. Осы сәтте шайқасқа оралған Миландық атты әскерлері жолдастарындарының қырғынға ұшырағанын көрді және 60 сарбазынан айырылып, қашқанға мәжбүр болды. Олар ағылшындармен қуылды, Бедфорд тоқтату бұйрығы бергенге дейін, Миландықтарға шайқас алаңынан қашуға мүмкіндік берілді.
Many of the English longbowmen on the right, initially scattered by the Milanese charge, had by now reformed and they, along with the longbowmen on the left who had repelled the French cavalry, joined the battle. The longbowmen joined the main struggle with a great shout that boosted the morale of the English men at arms, who began a devastating attack on the French. After some time, the French battle line gave ground before breaking and was chased back to Verneuil, where many, including Aumale, fell into the moat and were drowned. The ditches outside of town were the scene of a merciless killing of the routed French men at arms. Narbonne and many other French nobles were killed. Having defeated the French, Bedford called a halt to the pursuit and returned to the battlefield, where Salisbury was hotly engaged with the Scots, now standing alone. The battle reached its closing stages when Bedford wheeled from the south to take the Scots on the right flank. Now almost surrounded, the Scots made a ferocious last stand but were overwhelmed. The English shouted "A Clarence! A Clarence!" invoking Thomas, Duke of Clarence, Bedford's brother, killed at Baugé. The English killed any Scotsmen standing in their way; some surrendered but were slain, to avenge the death of Clarence. The long standing enmity between Scotland and England meant no quarter was given, with almost the entire Scots force falling on the battlefield, including Douglas and Buchan. The Milanese cavalry returned to the battle at this point to discover their comrades slaughtered, and were put to flight in their turn after losing 60 men killed. They were pursued by the English until Bedford ordered a halt allowing the Milanese to flee the field.
Салдары
Шарль король Реймстегі тәж кию жоспарларын кейінге жылдыруға мәжбүр болды. Вернеуил шайқасынан кейін Буржді басып алып, осылайша бүкіл Францияны ағылшын үкіміне бағындыру мүмкіндігі туды. Бедфорд, қайтыс болған ағасы Генрих V-тің мысалынан шабыт алып, осы екі провинцияны толық бағындырмастан Францияның оңтүстігіне шабуыл жасау қаупінен гөрі Мэн мен Анжуды бағындыруды аяқтауды жөн көрді. Бедфорд Францияның оңтүстігін бір соғыста жаулап алу үшін барлығын қауіпке тігуден гөрі, бір-бірлеп провинцияларды сақтықпен бағындыруды ұйтты. Мұндай әрекет бүкіл Францияны ағылшын үкіміне бағынуына әкелуі мүмкін еді, бірақ сонымен қатар апатқа ұшырауы да мүмкін. Вернеуилдегі жеңістің салдарынан ағылшыздар Ланкастер Нормандиясының барлық шекаралық бекеттерін басып алды, тек Мон-Сен-Мишель ғана ерекшелік болды, онда монахтар қарсылық көрсетті. Ла-Хир, тағы бір француз әскеріне басшылық етумен, шығысқа шегінді, ал француздардың Руанды қазу арқылы басып алу жоспары Бедфордтың жеңісіне байланысты сәтсіз аяқталды.
Dauphin Charles was forced to postpone his plans of coronation at Reims. After Verneuil, the opportunity appeared open to take Bourges and thus bring all of France under English rule. Bedford, inspired by the example of his late brother, Henry V, preferred to concentrate on completing the subjection of Maine and Anjou rather than run the risk of leading an advance into the south of France with these two provinces only partially conquered. Bedford preferred to methodically conquer one province at a time rather than risk all on a bold drive to conquer the south of France in one campaign, which might finally bring all of France under English rule, but which equally might end in disaster. The consequences of the victory at Verneuil were that the English captured all border posts of Lancastrian Normandy, with the only exception being Mont Saint Michel, where the monks resisted; La Hire, commanding another French force, withdrew to the east and a French plan to take Rouen by mining was foiled likely due to Bedford's victory.
Шығындар
Вернеуль – жүз жылдық соғыстың ең қанды шайқастарының бірі, ағылшындар оны екінші Агинкурт деп сипаттады. Вернеуль француздық моральға ауыр соққы болды, себебі он жыл ішінде екінші рет француз рыцарларының мақтанышы ағылшын садақшыларымен шайқасып, жеңіліске ұшырады. Барлығы француздық одақтас тарапынан шамамен 6000–8000 адам қаза тапты. Бедфорд Томас Ремпстонға жазған хатында шайқастан екі күн өткен соң 7262 одақтас әскерінің қаза болғанын мәлімдеді. Бедфордтың өзінің шығыны екі қарулы сарбаз бен "бірнеше садақшы" болды. Шайқастың куәгері Ваврин француз жағынан 6000 адамның қаза тапқанын, 200 адамның тұтқынға алынып, 1600 англо-нормандардың қаза болғанын баяндады. Дуглас соңғы рет жеңілген жақта соғысты, оған Букан да қосылды. Үш жыл бұрын Баугеде Кларенсті өлтірген сэр Александр Бьюкенен де қаза тапты. Шотландия армиясы ауыр күйзеліске ұшырады, бірақ тарих сахнасынан кетуге әлі дайын емес еді. Франциядағы ағылшындарға қарсы жорықтарға Шотландиядан келген күш-қуат азайып кетті. Бұл француздарға ұнамады, француз анналисі Томас Бассен Вернеульдегі апаттың кемінде шотландтардың "шыдамсыздықтарының" аяқталуымен өтелгенін жазды. Тұтқындардың арасында Аленсон герцогы, Пьер, Аленсонның заңсыз ұлы және маршал Гилберт Мотье де Лафайет болды. Вернеульдегі апатқа қатты қайғырған Карл VII аман қалғандарды құрметтеуді жалғастырды, олардың бірі, Дугласдейлдің Джон Кармихалы (Жан VI де Сен-Мишель), қайтыс болған Дугластың капелланы, Орлеан епископы (1426–1438) болып тағайындалды. Бедфорд жеңіспен Парижге оралды, онда "оны Құдай сияқты қарсы алды, тіпті римдік триумфтан да артық құрмет көрсетілді".
Verneuil was one of the bloodiest battles of the Hundred Years' War, described by the English as a second Agincourt. Verneuil was a huge blow to French morale as for the second time in a decade the pride of French knighthood had met the English bowmen in battle and had been defeated. Altogether some 6,000–8,000 men on the French allied side were slain. In a letter to Thomas Rempston written two days after the battle, Bedford stated that 7,262 allied troops were killed. Bedford put his losses at two men at arms, and "a very few archers". Wavrin, a witness to the battle, estimated 6,000 killed on the French side, 200 captured and 1,600 Anglo Norman deaths. Douglas fought on the losing side for the last time, joined in death by Buchan. Sir Alexander Buchanan, the man who had killed Clarence at Baugé three years earlier, was also killed. The Army of Scotland was severely mauled but it was not yet ready to march out of history. It received far fewer reinforcements from Scotland for campaigns against the English in France. This was not entirely unwelcome to the French as one French chronicler, Thomas Basin, wrote that the catastrophe at Verneuil was at least counterbalanced by seeing the end of the Scots "whose insolence was intolerable". Among the prisoners were the Duke of Alençon, Pierre, the bastard of Alençon and Marshal Gilbert Motier de La Fayette. Greatly saddened by the catastrophe at Verneuil, Charles VII continued to honour the survivors, one of whom, John Carmichael of Douglasdale (Jean VI de Saint Michel), the chaplain of the dead Douglas, was created Bishop of Orléans (1426–1438). Bedford returned in triumph to Paris, where "he was received as if he had been God in short, more honour was never done at a Roman triumph than was done that day to him and his wife".
Әдебиет және мұра
Француз замандас хроникалары Бургундия билігі тұсында Париж тұрғындарының реакциясын егжей-тегжейлі баяндады. "Париждік буржуаның күнделігі" және Энгерран де Монстреле хроникалары осы шайқас туралы маңызды мәліметтердің негізгі көздері болып табылады. Патша тарихшысы Жан Шартье (1464 жылы қайтыс болған), 1858 жылы Валь де Виривилл баспасында жариялаған "Франция королі Шарль VII хроникасы" толық ағылшын жеңісі туралы әңгімені растады. Француз жазушылары Шарль VII-нің ісі үшін қаза болғандарды аза тұтты. Ричард Агер Ньюхоллдың 1924 жылғы соғыс туралы зерттеуі шайқас тактикасы мен оқиғалары бойынша сенімді дерек көзі болып табылады. Виктория дәуіріндегі пастор Стивенсон жүз жылдық соғыста көп зиян шеккен ақсүйек отбасылары туралы француз зерттеуін аударды және ол жиі цитаталанады. Сол сияқты, 19 ғасыр француз ортағасырлық тарихшысы Симеон Люс (1833–1892) Франция Ұлттық кітапханасында сақталған түпнұсқа құжаттардан көшірме жасап отырды. Көптеген бастапқы замандас есептері жоғалып кеткендіктен, осы екіншілік дереккөздер ғана қол жетімді. Кейіннен ағылшылдар бургундиялық Жан де Вавреннің артықшылығын пайдаланды, ол армиямен бірге саяхаттады, бірақ Вернеуль туралы айтары аз болды.
The French contemporary chronicles made long details of the reactions of the inhabitants of Paris under Burgundian rule. The Journal d'un bourgeois de Paris and Enguerrand de Monstrelet's chronicles are major sources for this battle. The Chronique de Charles VII, roi de France, by the king's historian Jean Chartier (–1464), published by Vallet de Viriville in 1858, corroborated the story of a complete English victory. The French writers bemoaned the loss of life to Charles VII's cause. Richard Ager Newhall's study of warfare in 1924 remains a reliable authority on the battle tactics and events. The Victorian Rev. Stevenson translated a French study into the noble families which suffered so much in the Hundred Years' War, and is often quoted. And similarly, Siméon Luce (1833–1892), a 19th century French medievalist historian, was transcribing from what remained of original documents in the Bibliothèque nationale de France. These secondary sources are all that are available as many of the original contemporary accounts are lost. The English had the advantage later of Burgundian Jean de Wavrin travelling with the army, but he had little to say on Verneuil.