Португалия тарихының әкесі: Фернау Лопеш өмірі мен мұрасы

Кіріспе

португалиялық сарбаз
португалиялық жылнамашы

Фернау Лопеш (fɨɾˈnɐ̃w ˈlɔpɨʃ; 1459 жылдан кейін) – Португалия королі Эдуард тағайындаған португалиялық жылнамашы. Фернау Лопеш Португалия тарихын жазды, бірақ оның еңбектерінің бір бөлігі ғана жетіп қалды. Оның жазу стилі ауызша әңгімеге негізделген, және әр беті оның қарапайым халықтан екенін көрсетеді. Ол еуропалық тарихнаманың негізін қалаушылардың бірі, немесе ғылыми тарихнаманың алға басушысы, өйткені ол өз еңбектерін әрқашан құжатты дәлелдерге негіздейтін, және оның айтуынша, оның беттерінен "сөздің әдемілігін емес, шындықтың тазалығын" табуға болады. Ол өздігінен білім алған адам. Ол қайтыс болған кезде, жаңа білім пайда бола бастады – классикалық еңбектерді үлгі еткен латын тіліндегі схоластика.

Өмір

Ол 1380 және 1390 жылдар аралығында туған деп есептеледі, және оның әулетінің өткені күмәнді болған. Ол Альентежудағы Аландроалда дүниеге келген және сонда жерленген болуы мүмкін, бұл оған тиесілі болуы ықтимал қабір тасындағы жазуға, сондай-ақ ауыл мен Авис ордені арасындағы тарихи байланыстарға негізделген. Ол Кастилиямен соғыс пен Альжубаррота шайқасынан кейін есейген буынға жатқан. Өмірінде Кастилия дағдарысының көптеген маңызды тұлғаларын білді, олардың ішінде Португалияның Иоан I, Португалияның Эдуард, Нуно Альварес Перейра және доктор Жоао дас Реграс бар. Ол үш монархтың билігін көрді: Иоан I, Эдуард I және Афонсу V, сондай-ақ Коимбра герцогы Педроның регенттігі кезінде өмір сүрді. Оның заманында Португалияда көптеген әлеуметтік және саяси өзгерістер болды, мысалы: «Даңқты буын» (Ínclita Geração) (Иоан I мен Ланкастердің Филиппасының балалары) жаңа аристократияның өркендеуі; Сеутаның бағындырылуы; Арагонның Леонорасына қарсы Лиссабон көтерілісі; Коимбра герцогы Педроның регенттікке сайлануы; Педро мен Афонсу V арасындағы азаматтық соғыс; және Педроның қаза болған Альфарробейра шайқасы. Өмірінің соңында Лопес Португалияның теңіз империясының қалыптасуын көрді. 1418 жылы Фернао Лопес Иоан I тарапынан патшалық архивтердің (Torre do Tombo) сақшысы (guardião mor) болып тағайындалды. 1434 жылы король Эдуард Фернао Лопесті патшалықтың алғашқы жылнамашысы (cronista mor) етіп тағайындады және Португалия корольдерінің билік ету кезеңдері туралы тарихи еңбектер жазуды тапсырды. Лопес толыққанды берілді. Фернао Лопес кем дегенде үш жылнаманың авторы ретінде танылған: король Петр I билігінің (1357-1367), Фердинанд I билігінің (1367-1385) және Иоан I билігінің алғашқы екі бөлігі (1385 жылдан 1412 жылға дейін, оның ізбасары Гомес Эанес де Зурара үшінші және соңғы бөлігін жазды). Кейбір заманауи тарихшылар Фернао Лопесті констебль Нуно Альварес Перейраның анонимді тарихының авторы деп санайды, сондай-ақ Португалияның алғашқы бірнеше корольдерінің хроникасының авторы деп есептейді (оның екі нұсқасы бар – алғашқы бес король туралы (Порто қолжазбасы), алғашқы жеті король туралы (Кадавал немесе '1419' қолжазбасы)). Фернао Лопес 1454 жылға дейін өзінің ресми лауазымдарын атқарды, содан кейін қарттығына байланысты зейнетке шығуға мәжбүр болды, ал оның орнына Гомес Эанес де Зурара келді. Лопес 1459 жылдан кейін қайтыс болды. Фернао Лопес туралы соңғы белгілі мәлімет бойынша, ол 1459 жылы әлі де тірі болған және заңсыз немересінің мұрагерлік құқығына қарсылық білдірген. Оның қайтыс болған күні белгісіз. Лучано Кордейро жазған Хроника де Эль Рей Д. Педро I-нің кіріспесінде келтірілген мәліметке сәйкес, бас сақшы лауазымынан кеткеннен кейін Фернао Лопес тағы бес жыл өмір сүрген, шамамен 80 жасқа жуық қайтыс болған. Фернао Лопес аяқкиімші Диого Афонсоның әйеліне үйленген, одан Мастер Мартиньо деген ұлы болған, ол сәби Д. Фернандоның «физиотерапевті» (дәрігері) болған. Мартиньоның Нунно Мартинс деген заңсыз ұлы болған. Кейбір тарихшылар (Дамиао де Гойстен бастап) кейінірек 16 ғасырдың хроникашылары Дуарте Гальвао мен Рю де Пина қалған патшалықтардың жылнамаларын Фернао Лопес қалдырған қолжазбалардың жобаларынан құрастырды деп күдіктендіреді – олар олардан ғана емес, оларды толығымен немесе жартылай плагиаттады, тіпті Фернао Лопес олардың бірлескен авторы ретінде танылды. Гальваоның Афонсу I туралы жылнамасы Лопестің қолжазбаларының кейбір бөліктерін көшірген болуы мүмкін деген дәлелдер болғанымен, тарихшылар Рю де Пинаға қарсы айыптаудың негізсіз және әділетсіз екендігіне келіседі.

It is assumed that he was born between the years 1380 and 1390, with a probable villainous family background. There is a chance that he was born and later buried in Alandroal, in Alentejo, based on the inscription of a tombstone, which may have belonged to him, and on the historical links between the village and the Order of Avis. He belonged to the generation that came of age after the war with Castile and the Battle of Aljubarrota. During his life, he knew many of the protagonists of the Castilian crisis, including John I of Portugal, Edward of Portugal, Nuno Álvares Pereira, and Dr. João das Regras. He saw the reign of three monarchs: John I, Edward I, and Afonso V, and he also lived during the regency of Peter, Duke of Coimbra. Portugal saw many social and political changes in his time, such as: the growth of the new nobility of the 'Illustrious Generation' (Ínclita Geração) (the children of John I and Philippa of Lancaster); the conquest of Ceuta; the insurrection of Lisbon against the Queen Mother, Leonor of Aragon; the election of Pedro, Duke of Coimbra, to the regency; a civil war between Pedro and Afonso V; and the subsequent Battle of Alfarrobeira, where Pedro died. At the end of his life, Lopes witnessed the beginning of Portugal's maritime empire. In 1418, Fernão Lopes was appointed by John I as the head (guardião mor) of the royal archives ('Torre do Tombo'). In 1434, King Edward appointed Fernão Lopes as the first royal chronicler (cronista mor) of the realm, and commissioned him to write historical accounts of the reigns of the Kings of Portugal. Lopes threw himself into the task. Fernão Lopes is acknowledged as the author of at least three chronicles: of the reign of king Peter I (r.1357 1367), of the reign of Ferdinand I (r.1367 1385) and the first two parts of the reign of John I (1385 up to year 1412, his successor Gomes Eanes de Zurara would produce the third and final part). Fernão Lopes is believed by some modern historians to also be the author of an anonymous history of the constable Nuno Álvares Pereira and, more contentiously, of a summary chronicle of the first several kings of Portugal (of which two drafts exist — one of the first five kings (Porto MS), another of the first seven (Cadaval or '1419' MS). Fernão Lopes held his official positions until around 1454, when he was forced to retire on account of his advanced age, and was succeeded by Gomes Eanes de Zurara. Lopes died sometime after 1459. The last known information about Fernão Lopes states that he was still living in 1459, when he challenged the rights of an illegitimate grandson to his inheritance. The date of his death is uncertain. According to information in the preface of the Chronica de El Rei D. Pedro I, written by Luciano Cordeiro, after leaving the role of chief guard, Fernão Lopes would still have lived for another five years, dying close to the age of 80. Fernão Lopes was married to an aunt of the shoemaker Diogo Afonso's wife, leaving a son, Master Martinho, who was "physical" (doctor) of the infant D. Fernando. Martinho had a bastard son, Nuno Martins. It has been controversially alleged by some historians (starting with Damião de Góis) that later 16th century chroniclers Duarte Galvão and Ruy de Pina composed their chronicles of the remaining reigns from draft manuscripts left behind by Fernão Lopes — not merely drawing upon them, but plagiarizing them in whole or in part, to the point that Fernão Lopes is sometimes credited as their joint author. While there is some evidence that Galvão's chronicle of Afonso I might have copied parts from Lopes's manuscripts, historians generally agree that the accusation against Ruy de Pina is largely unmerited and unjust.