Кіріспе

Өкпедегі ұсақ емес жасушалы қатерлі ісіктің емдеуіне арналған дәрі.

Өкпе қатерлі ісігі

Кемітпейтін ұсақ клеткалы емес өкпе қатерлі ісігінде ерлотинибті химиотерапияға қосу, жалпы өмір сүруді 19%-ға, ал прогрессиясыз өмір сүруді (ПБЖ) химиотерапиядан бөлек қарағанда 29%-ға жақсартады. АҚШ-тың Тамақ және Дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) ерлотинибті, кем дегенде бір химиотерапия режимі нәтиже бермеген, жергілікті түрде кеңейген немесе метастаздық ұсақ клеткалы емес өкпе қатерлі ісігін емдеу үшін бекітті. Өкпе қатерлі ісігінде ерлотиниб EGFR мутациясы бар немесе жоқ пациенттерде тиімді екені көрсетілді, бірақ EGFR мутациясы бар пациенттерде тиімдірек көрінеді. Жалпы өмір сүру, прогрессиясыз өмір сүру және бір жылдық өмір сүру көрсеткіштері стандартты екінші қатарлы терапияға (доцетаксель немесе пеметрексед) ұқсас. Жалпы жауап беру деңгейі стандартты екінші қатарлы химиотерапиядан шамамен 50%-ға жоғары.

Өкпе безінің қатерлі ісігі

2005 жылдың қараша айында FDA ерлотинибті гемцитабинмен бірге, жергілікті түрде кеңейген, хирургиялық жолмен алынбайтын немесе метастаздық асқазан безінің қатерлі ісігін емдеу үшін мақұлдады.

Емдеуге қарсылық

Басқа да АТФ-мен бәсекелесетін кіші молекулалы тирозинкиназа ингибиторлары сияқты, мысалы, шектеулі миелолейкоз (ШМЛ) кезінде иматиниб, пациенттерде тез арада резистенттілік дамиды. Ерлотинибке қатысты, бұл әдетте емді бастағаннан кейін 8–12 ай ішінде орын алады. Резистенттіліктің 50%-дан астамы EGFR киназа доменінің АТФ байланысатын қалтасындағы мутацияға байланысты туындайды, бұл кішкентай полярлы треонин қалдығының үлкен полярсыз метионин қалдығымен (T790M) алмасуын қамтиды. Дәріге қарсы тұрудың шамамен 20%-ы гепатоцит өсу факторы рецепторының амплификациясымен байланысты, ол ERBB3-ке тәуелді PI3K белсенділігін күшейтеді.

Өзара әрекеттесулер

Ерлотиниб бауырдағы OATP-лардың (OATP1B1 немесе OATP1B3) ешқайсысының да субстраты емес. Сондай-ақ, ерлотиниб OATP 1B1 немесе OATP 1B3 тасымалдаушыларының ингибиторы да емес. Ерлотиниб негізінен CYP3A4 бауыр ферментімен метаболизденеді. Бұл ферментті күшейтетін (яғни оның өндірісін стимуляциялайтын) заттар, мысалы, Сент-Джонс-урты, ерлотиниб концентрациясын төмендетуі мүмкін, ал ингибиторлар концентрацияны арттыруы мүмкін.

Механизм

Ерлотиниб – эпидермалық өсу факторы рецепторының ингибиторы (EGFR ингибиторы). Бұл препарат осы типтегі алғашқы препарат болған Иресса (гефитиниб) препаратынан кейін пайда болды. Ерлотиниб эпидермалық өсу факторы рецепторының (EGFR) тирозинкиназасын нақты нысаналайды, ол түрлі қатерлі ісіктерде жоғары деңгейде экспрессияланады және кейде мутацияға ұшырайды. Ол рецептордың аденозин трифосфатымен (АТФ) байланысатын орнына қайтымды түрде байланысады. Сигналдың берілуі үшін екі EGFR молекуласы бірігіп гомодимер құруы керек. Содан кейін олар АТФ молекуласын тирозин қалдықтарында бір-бірін фосфорилдеу үшін пайдаланады, нәтижесінде фосфотирозин қалдықтары түзіледі, олар фосфотирозинмен байланысатын белоктарды EGFR-ге тартады, бұл сигнал каскадарын ядроға жеткізетін немесе басқа жасушалық биохимиялық процестерді белсендіретін ақуыз кешендерін құрайды. Ерлотиниб EGFR-мен байланысқанда, EGFR-де фосфотирозин қалдықтарының түзілуіне мүмкіндік болмайды және сигнал каскадтары іске қосылмайды.

Қоғам және мәдениет

Оны АҚШ-та Genentech, ал басқа елдерде Roche сатады. Дәрі-дәрмектің АҚШ-тағы патені 2020 жылы тоқталды. 2012 жылдың мамыр айында АҚШ-тың Делавэр округінің соты Erlotinib патенінің күші жоқ екенін растап, OSI Pharmaceutical LLC-нің пайдасына Mylan Pharmaceuticals компаниясына қарсы шешім шығарды. Үндістанда Cipla фармацевтикалық компаниясы Roche компаниясымен осы дәріге берілген үнді патентіне қатысты дауласып жатыр.