Хильда Морли: Американдық ақын және өнер әлеміндегі өмірі

Кіріспе

Американдық ақын

Хилда Морли (19 қыркүйек 1916 жыл – 23 наурыз 1998 жыл) – Black Mountain қозғалысымен байланысты американдық ақын.

Өмірбаян

Ол Нью-Йорк қаласында орыс ата-анасынан Хилда Ауербах болып дүниеге келді. Оның әкесі Рахмиль Ауербах – дәрігер, ал анасы Соня Любовь Каменецкая – феминист және Еңбек сионисі болған. Анасы Бакуде, әкесі Ригада туған, олар хасид раввиндерінің ұрпақтары еді. Ол әкесі арқылы Исайя Берлиннің туысы болды. Бала кезінде ол өте ерте жаста жазылған таңғажайып жұмыстарды жазды және Уильям Батлер Йейтспен хат алмасты. Он бес жасында анасымен бірге Палестинаның Хайфа қаласына, кейін Лондонға, Лондон университетінде оқуға көшті. Лондонға келген кезінде ол қысқа уақытқа тұрмысқа шығып, ажырасып кетті. Кейін ол ақын Х.Д. кездесіп, хат алмасты, ол оның жұмысына әсер етті. Олардың алғашқы кездесуінде Хилда Морли Х.Д.-ны Д.Х. Лоуренспен достығы туралы сұрады, ал Х.Д. "Сен мені тарихи тұлға секілді сезіндіресің" деді. Лондонға бомбалау шабуылдары басталғанда ол АҚШ-қа қайтып келді. 1945 жылы ол суретші Юджин Морлиге тұрмысқа шықты. Олар 1949 жылы ажырасып кетті, бірақ оның абстрактті экспрессионизммен және Нью-Йорк суретшілер мектебімен байланысы оның поэзиясына ұзақ уақыт әсер етті. Ол бейнелеу өнерінің жеке туындыларынан шабыттанған маңызды өлеңдер жазды. Юджин Морли арқылы ол Джексон Поллок, Франц Клайн, Дэвид Смит, Марк Ротко және Виллем де Кунинг, сондай-ақ Элейн де Кунингпен дос болды. Филип Гюстон оны студиясының терезесінен бақылап, оның музасы екенін мәлімдеді. 1952 жылы ол неміс композиторы Стефан Вольпеге тұрмысқа шықты, ол Морли арқылы абстрактті экспрессионизм өнер ортасына енді. Вольпе Морлидің де оқыған Блэк Маунтин колледжінде сабақ берді. Морли Блэк-Маунтиндегі атмосфера әйелдерге қолайлы емес екенін айтты, бірақ ол ондағы уақытын ұнатып өткізді. Блэк-Маунтинде Вольпе мен Морли Джон Кейдж, Дэвид Тюдор, Мерс Каннингэм, Доротеа Рокберн және Роберт Раушенбергпен, сондай-ақ ақындар Чарльз Олсон мен Роберт Крилимен жақын дос болды. Вольпе мен Морли Вольпе Дармштадтта сабақ бергенде және Римде тұрып жатқанда Еуропаны кеңінен аралады. 1964 жылы Вольпе Паркинсон ауруына шалдықты, ал Морлидің өмірі 1972 жылы қайтыс болғанға дейін оның күтіміне мұқтаж болғандықтан үлкен өзгеріске ұшырады. Морли өзінің өнерін түсінуде Вольпемен бірге өткен өмірі үлкен рөл атқарды, ал ол және оның музыкасы оның жұмысының маңызды тақырыбы болды. Хильда Морли поэзиясының ашық құрылысына Чарльз Олсон емес, Вонг Мэй әсер етті. Вонг Мэй – Сингапур арқылы Қытайдан келген жас ақын. Вонг Мэй 1969 жылы Нью-Гэмпширдегі Макдауэлл колониясында Хильда Морлимен кездесті. Ол Морлиді поэзиясын өзгертуге, экспрессивті әсер үшін аралықтар мен үзілістерді пайдалануға көндірді. Морли өзінің бұрынғы өлеңдерін де ашық құрылымды қолдана отырып қайта қарады. Морли былай деп жазды: "Органикалық формадағы өлең өзінің сөз тіркесі мен арақашықтығын поэтикалық мазмұнның қысымына сәйкес келтіреді". 1976 жылы (60 жасында) оның алғашқы жинағы "Бізден тыс нығмет" Денис Левертовтың күшімен жарық көрді. Левертов пен Морли 1950 жылдардың соңында дос болып, көптеген хат алмасты. Морли Левертовты ақын ретінде жоғары бағалады және оның кеңесін құрметтеді. Левертов Морли туралы былай деп жазды: "Поэмадан поэманың жарқын сапасы олардың құрылымының дәлдігімен беріледі. Бөлшектердің қосындысы, табиғат пен өнердің барлық ашық "құпияларында" сияқты, есептеуге келмейді: дуенде мөлдірлік ішінде қараңғы". Морли өмірінде бес өлең жинағы жарық көрді, ал одан кейін тағы біреуі жарық көрді. Оның өлеңдері өмір мен өмір сүрумен байланысты, сондай-ақ Вольпенің өлімі мен аза тұтуымен айналысатын "Жел не, су не" атты күшті жинағы. Морлидің шығармашылығы Езра Паунд пен Т.С. Элиотпен салыстырылып, сыншылардың мақтауына және көптеген сыйлықтарға ие болды. Морлидің жұмысының бір бөлігі – ол өзінің ортасында мүмкіндігінше алысқа баруға батылдық. Оның қолындағы әрқашан жеке тұлғаны білдіру құралы. Морлидің "Жалюзи жабылады" атты ұзын поэмасына Стенли Куниц былай деп жазды: "Бұл үзінді алынған поэмада ол Джон Доннның "Жақсы жұма, батысқа қарай шабады" поэмасына ой жүгіртуде және сол ой жүгіртуде өзінің сүйіктісінің өліміне қатысты бейнелердің мұхиттық толқынын құрастырады. Бұл монтаж үш ғасырдың аралығында, тіпті оның экстраваганттылығында да өте бай және сөзге бай, ол батыл тур де форс болып табылады. Бұл - әр беттің дерлік бірінен кейін бірі ыдырап кету қаупі бар, бірақ ақыр соңында "клер сүйектерінен" және қараңғы жылдардан қиял желкендерін жайып, батысқа қарай ашық суға ұшып бара жатқандай көрінеді". Хайден Каррут Морлидің жұмысы туралы былай деп жазды: "Тіл қанша қарапайым, риторикалық қимыл жоқ, қажетсіз сөз жоқ, бірақ өріліп жатқан жолдармен, үнмен және тонмен, сезімнің жеделдігімен және қабылдаудың нәзіктігімен күшейтілген. Бізде американ әдебиеті деп аталатын нәрсеге қажетті осы экспрессивті жұмыстар бар". Джеффри О'Брайен "The Village Voice" газетінде былай деп жазды: "Морли өзінің өмір салтында айтуға ең қиын нәрселерді айтуға қабілетті, біз жеке тұлғалар емес, үлкен және серпімді бүтіннің молекулалары ретінде тіршілік ететін тірі торапта өмір сүретінімізді сезінеміз". Нью-Йоркте үш онжылдық өмір сүргеннен кейін Морли өзінің соңғы онжылдығының көп бөлігін Лонг-Айлендтегі Саг-Харбор қаласында өткізді. 1997 жылы ол Лондонға қайтып келді, ол көптен бері армандаған қала, және 1998 жылдың 23 наурызында құлап, қайтыс болды.

She was born Hilda Auerbach in New York City to Russian parents. Her father, Rachmiel Auerbach, was a doctor, and her mother, Sonia Lubove Kamenetsky, was a feminist and Labor Zionist. Her mother was born in Baku, and her father, born in Riga, was descended from Hasidic rabbis. She was a cousin of Isaiah Berlin through her father. As a child she wrote amazingly precocious work, and corresponded with William Butler Yeats. At the age of fifteen she moved to Haifa, Palestine, with her mother, and later to London to study at the University of London. She was briefly married during her time in London, and divorced. She met and corresponded later with the poet H. D., who would influence her work. At their first meeting Hilda Morley questioned H. D. about her friendship with D. H. Lawrence and H. D. said, "You make me feel so historical." When the Blitz began in London she moved back to the United States. In 1945, she married the painter Eugene Morley. They divorced in 1949, but his connection to abstract expressionism and to the New York School of painting was a lasting influence on her poetry. She wrote major poems that are inspired by individual works of visual art. Through Eugene Morley she became friends with Jackson Pollock, Franz Kline, David Smith, Mark Rothko and Willem de Kooning and Elaine de Kooning. Philip Guston would watch her from his studio window, and declared that she was his muse. In 1952, she married the German composer, Stefan Wolpe, who through Morley was introduced to the abstract expressionist art scene. Wolpe taught at Black Mountain College, where Morley taught as well. Morley maintained that the atmosphere at Black Mountain was not favorable to women, although she enjoyed her time there. At Black Mountain, Wolpe and Morley became close friends with John Cage, David Tudor, Merce Cunningham, Dorothea Rockburne and Robert Rauschenberg, in addition to poets Charles Olson and Robert Creeley. Wolpe and Morley traveled widely in Europe as Wolpe taught at Darmstadt and had a residency in Rome. Wolpe developed Parkinson's disease in 1964, and Morley's life was greatly affected by her need to care for him until his death in 1972. Morley's understanding of her own art was greatly influenced by her life with Wolpe and he and his music are a major theme of her work. The influence on the open construction of the poetry of Hilda Morley was not Charles Olson, but Wong May. Wong May was a young poet originally from China via Singapore. Wong May met Hilda Morley at the MacDowell Colony in New Hampshire during a residency there in 1969. She persuaded Morley to change her poetry using spacing and breaks for expressive effect. Morley revised her earlier poetry as well, using open construction. Morley wrote, “The poem of organic form molds its phrasing and spacing to conform to the pressures of the poetic content.”

It was not until 1976 (at the age of 60) that her first collection, A Blessing Outside Us, was published through the efforts of Denise Levertov. Levertov and Morley became friends in the late 1950s, and they had an extensive correspondence. Morley greatly respected Levertov as a poet, and valued her advice. Levertov wrote on Morley, “The lucid, the illuminated quality of poem after poem is given them by the precision of their structure the sum of the parts is, as in all the open ‘secrets’ of nature and of art, beyond accounting: the duende is dark within transparence.” Morley had five volumes of poetry published within her lifetime, and another after her death. Her poetry is involved with life and living, as well as a powerful collection dealing with the death and mourning of Wolpe, "What Are Winds and What Are Waters". Morley's work has been compared to Ezra Pound and T. S. Eliot, and it has won critical praise and numerous prizes. Part of the force of Morley's work is a boldness to go as far as she can within her medium. In her hands it is always an expressive personal means. In writing on Morley's long poem “The Shutter Clangs” Stanley Kunitz comments, “In the poem from which the passage is taken she meditates on John Donne's ‘Goodfriday, Riding Westward' and mounts on that meditation an oceanic spate of images pertaining to the death of her beloved – a montage with a span of three centuries, so rich and eloquent, even in its extravagance, that it constitutes a daring tour de force. It is a vehicle that threatens on almost every page to fall apart, but in the end, out of the ‘clair bones’ and the dark years, the imagination seems to spread its sails and fly, ever westward, to the open water.”

Hayden Carruth has written of Morley's work, “"How simple the language is, not a rhetorical gesture, not an unnecessary adjective, yet heightened by interweaving lines, cadences, and tones, by urgency of feeling and fineness of perception. We have these expressive works, indispensable to what we call American literature.”

"Morley manages to speak clearly and sparely of what is least sayable: the sense that we inhabit a living web, not as separate beings but as molecules of a larger and elastic whole," wrote Geoffrey O'Brien in The Village Voice. After living in New York for three decades Morley moved to Sag Harbor on Long Island for most of her last decade. In 1997, she returned to London, which had been a longtime wish, where she died on March 23, 1998, after a fall.