Кіріспе

Джон Апдайктың 1963 жылғы романы «Центавр» – Джон Апдайқтың 1963 жылы Альфред А. Кнопф баспасында жарық көрген романы. Ол АҚШ Ұлттық кітап сыйлығына ие болды. Романның бір бөлімдері алғаш рет Esquire және The New Yorker журналдарында жарияланды. Романның француз тіліне аудармасы «Prix du Meilleur Livre Étranger» (Ең үздік шетелдік кітап сыйлығы) сыйлығын жеңіп алды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Джордж Колдуэлл, мектеп мұғалімі, және оның ұлы Питер туралы, Пенсильвания штатындағы Алтоннан (яғни Редингтен) тыс жерде өтеді. Роман депрессияға ұшыраған Колдуэлл мен оның алаңдаулы ұлы арасындағы қарым-қатынасты зерттейді, бұл қарым-қатынас Джон Апдайктің әкесі, Шиллингтон орта мектебінің мұғалімі Уэсли Апдайкпен болған қарым-қатынасына шала-шар негізделген. Джордж өмірге көңілі толып, шаршаған; футболшы ретіндегі және Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметінен алған даңқының бәрі өткен. Ол мектеп директорының өзіне қысым көрсетіп жатыр деп сезінеді және оқушыларын бақытсыз деп санайды, олар оның үйрететін нәрселеріне мүлде қызығушылық танытпайды. Ал Питер – Вермеерге табынатын, Нью-Йорк сияқты ірі қалада суретші болу арманындағы жас эстет. Оның теңдесі жоқ, сондықтан ол жастарындағы адамдар оның псориазын байқап қояды деп үнемі уайымдайды, себебі бұл ауру оның терісін және киімдерін жаздан басқа барлық мезгілде дақтайды. Джордж бен Питердің ортақ тілегі – қаладан шығып, туған жерлерінен қашу. Мұндай еркектерге тән қашу құштарлығы Апдайктің танымал "Керік" романдарынан да көрінеді. Сонымен қатар, романның Питердің анасы жалғыз, қараусыз қалған фермада бейнеленген суреті кейіннен Апдайктің 1965 жылғы "Ферма туралы" романында да кездеседі.

Тақырыптар

Джеймс Джойс "Улисс" романындағыдай, Апдайк ежедегі мифтерді пайдаланып, қазіргі заманғы және әдеттегі бір көріністі тереңірек нәрсеге айналдыруға, өмір және адамның табиғат пен мәңгілікке қатынасы туралы толғануға тырысты. Георгий – бірден Кентавр Хирон да, Прометей де (кейбір оқырмандар Георгийдің ұлы Петрді Прометей ретінде қарастыруы мүмкін), автомобиль механик мырза Хаммель – Гефест (Вулкан) және т.б. Романның құрылымы ерекше; повесть қазіргі күннен (1940-шы жылдардың соңы) болашаққа (1960-шы жылдардың басы) ауысады, кейіпкерлерді Джордж, Вера және басқалар деп сипаттаудан бастап, Кентавр, Венера және т.б. дейін жетеді. Роман қызу дауыл түсі мен Джорджтың некрологымен толықтырылған. Романның соңында Апдайк аудармаған екі грек тіліндегі сөйлем бар. Олардың аудармасы төмендегідей: [[Жаралы емші#Мифологиялық бастау Бұл цитата Bibliotheca 2.5.4-тен алынған және Хиронның өлімін сипаттайды. Романшы және әдеби сыншы Джойс Кэрол Оутс "Кентаврдың" Апдайқтың шығармашылық қызығушылығының классикалық көркемдік "адамгершіліксіз" аспектілері мен оның кальвинистік көзқарастары арасындағы "тепе-теңдікті" көрсететінін хабарлайды. Оутс былай деп жазады: Оутс Апдайқтың өзінің басты кейіпкері Джордж Колдуэллге және өзіне еретик болмай-ақ, батырлық танытатын қосымша рухани өлшемді сыйлауды қалағанын айтады.