Кіріспе

1925 жылы Гарри О. Хойттың түсірген үнсіз фильмі.

"Жоғалған әлем" – 1925 жылы түсірілген американдық үнсіз фантастикалық, алып монстрлер туралы приключен фильм. Режиссері – Гарри О. Хойт, сценарий авторы – Марион Фэрфакс. Фильм Артур Конан Дойлдың 1912 жылы жазылған, осы аттас романы негізінде жасалған. First National Pictures студиясымен түсіріліп, таратылған бұл фильмде Уоллес Бири профессор Челленджер рөлінде ойнады. Фильмде Уиллис О’Брайеннің новаторлық тоқтаулы анимациялық эффектілері қолданылған, ол "Кинг Конг" (1933) фильміндегі жұмысына балауса болды. Артур Конан Дойл фильмнің алғы бетінде бейнеленген, бірақ кейбір сақталған нұсқаларында ол жоқ. 1998 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы "Жоғалған әлемді" "мәдени, тарихи және эстетикалық тұрғыдан маңызды" деп танып, оны АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізді. Фильмнің көнелігіне байланысты ол қазір авторлық құқығы бұзылған туынды.

Сюжет

Перу, Бразилия және Колумбия шекарасындағы платоға жоғалған экспедициядан Паула Уайт Лондондағы эксцентрикалық профессор Челленджерге әкесі, зерттеуші Мейпл Уайттың күнделігін әкеледі. Күнделікте динозаврлардың суреттері бар, бұл Челленджерге динозаврлардың әлі де жер бетінде жүргенін жариялауға жеткілікті дәлел болады. Зоологиялық залдағы ғылыми кеңесте сынға ұшыраған Челленджер газеттің Мейпл Уайтты құтқару миссиясын қаржыландыру ұсынысын көңгілсіз қабылдайды. Профессор Челленджер, Паула Уайт, спортшы сэр Джон Рокстон, жаңалықтар тілшісі Эдвард Малоун (Рокстонның досы және сүйіктісіне әсер ету үшін экспедицияға қатысуды қалайды), күмәнданушы профессор Саммерли, үнді қызметшісі Замбо және Челленджердің үй иесі Остин платоға аттанады. Платоның іргесіндегі лагерде зерттеушілер үлкен тастың құлауын көреді, оны жоғарыдағы маймыл адам лақтырған. Экипаж шабуылдаушыны көру үшін көтеріңкі қараса, Челленджер шпиондары Птеронодонды (бұрыс Птеродактиль деп атайды) шошқаны жеп жатқанын көреді, бұл Мейпл Уайттың күнделігіндегі мәлімдемелердің рас екенін көрсетеді. Замбо мен Остин лагерде қалғанда, олар ағашты кесіп, оны көпір ретінде пайдаланып платоға өтеді, бірақ оны Бронтозавр құлатып, оларды тұтқындап алады. Зерттеушілер платодағы ежелгі жандардың өмір мен өлім үшін күресін көреді. Аллозавр траходонға шабуыл жасап, оны батпаққа итеріп жібереді. Аллозавр тағы шабуылдайды, бірақ Трицератопс оны қуады. Соңында Аллозавр лагерге жетеді және зерттеушілер тобына шабуыл жасайды. Оны Эд шамды аузына лақтырып қуады. Лагерь қауіпсіз емес деп сенген Эд жаңа орын іздеу үшін ағашқа көтеріледі, бірақ маймыл адам оған шабуыл жасайды. Рокстон маймыл адамды атып жаралайды, бірақ ол жараланған күйі қашып кетеді. Осы уақытта Агатаумаға Аллозавр шабуыл жасап, өлтіреді. Кенеттен Тираннозавр Агатаумаға және бақытсыз Птеранодонға шабуыл жасап, өлтіреді. Зерттеушілер платода қалуға дайындық жасайды. Челленджер лагерді қорғау үшін катапульта жасайды. Мейпл Уайтты іздеу кезінде Рокстон оның денесін табады, оның өлімін растайды. Осы кезде Эд Паулаға деген махаббатын білдіреді және екеуі бұрынғы пастор болған Саммерлидің куәлігімен ресми түрде үйленеді. Көп ұзамай палеонтологтар Бронтозаврды бақылап жатқанда, оған Аллозавр шабуыл жасайды және Бронтозавр платодан құлап, платоның іргесіндегі лайға түседі. Содан кейін жанартау жарылып, жоғалған әлемнің алып жаратылыстары арасында жаппай қашқындау басталады. Экипаж Пауланың үй жануары, маймыл Джокконың арқанмен платоға көтерілуімен құтқарылады. Экипаж Зэмбо мен Остин жасаған арқан баспалдағын арқанмен көтеріп, төмен түседі. Эд төмен түсіп бара жатқанда, маймыл адам тағы шабуыл жасайды және арқан баспалдағын тартады. Рокстон маймыл адамды тағы да атып өлтіреді. Олар платодан құлап түскен Бронтозаврдың өзен лайына жұмсақ қонғанын, тұтқындалғанын, бірақ тірі екенін анықтайды және Челленджер оны Лондонға әкелуге тырысады, өйткені ол оны өзінің әңгімесінің дәлелі ретінде көрсетуді қалайды. Алайда, кемеден түсіріліп жатқанда, қорқып, адасқан жануар қашып, Тауэр көпіріне жеткенше қиындықтар тудырады, оның үлкен салмағы көпірдің құлауына себеп болады және ол Темза өзенімен жүзеді. Челленджер жаратылыстың кетіп бара жатқанына ренжіді. Эд Лондонға кеткен сүйіктісінің ол болмағанда үйленгенін біледі, бұл оған және Паулаға бірге болуға мүмкіндік береді. Рокстон Паула мен Эд бірге кетіп бара жатқанда, Паулаға деген махаббатын жасырып, екі жаяу жүргінші: "Бұл сэр Джон Рокстон – спортшы" деп айтады.

Өндіріс

Бұл АҚШ-та, және мүмкін әлемде жасалған, модельдік анимацияны немесе тоқтатылып түсірілген анимацияны негізгі арнайы эффект ретінде алғашқы толық метражды фильм. Уиллис Х. О'Брайен 1918 жылы «Slumber Mountain әуесі» деген фильмде тоқтатылып түсірілген анимацияны қолданған болатын. «Жоғалған әлемде» ол анимациялық динозаврларды адамдардың тірі түсірілген кадрларымен біріктірді, бірақ бастапқыда кадрды екі бөлікке бөліп (екіге бөлінген экран деп те аталады) қана жасауға мүмкіндік болды. Жұмыс барысында О'Брайеннің техникасы жетілді және ол тірі түсірілген кадрларды тоқтатылып түсірілген анимациямен экранның бір бөлігінде біріктіре алды. Тірі түсірілімдер үшін Лос-Анджелестегі MGM студиясының артындағы ашық канализация өзен ретінде қолданылды. Бұл фильмдегі динозаврлар Чарльз Р. Найттың суреттеріне негізделген. Фильмде қолданылған кейбір динозавр модельдері коллекционер Форрест Дж. Акерманға тиесілі болды. Дойл өзінің туындыларының ішінде профессор Челленджерді, Шерлок Холмсты емес, сүйікті кейіпкері деп жиі айтқан.

Авторлық құқықтар

"Жоғалған әлем" 1954 жылдың 1 қаңтарында 28 жылдық қорғау мерзімі аяқталғаннан кейін және ағымдағы жылдың соңына дейін жалпыға қолжетімді болды. 1925 жылы жарияланған туындыларға 95 жылдық қорғау мүмкін болғанымен, 28 жылдан астам қорғау үшін сол кезде АҚШ авторлық құқық кеңсесінде 28-ші жылы жаңару қажет болды. Фильмнің авторлық құқығы жаңарылмады. 1925 жылы жарияланбаған және продюсердің өмір бойында жарияланбаған материалдар продюсердің қайтысынан кейін 70 жыл бойы авторлық құқықпен қорғалады. Продюсер Эрл Хадсон 1959 жылы қайтыс болғандықтан, осы сияқты фильм материалдары 2030 жылдың 1 қаңтарында жалпыға қолжетімді болады.