Кіріспе

Дүниеде утопиялық жағдайларды орнатуға жасалған әрекеттерді сипаттайтын қарапайымдаушы ұғым. Саяси теория мен теологияда, эсхатонды имманентизациялау – бұл әлемде утопиялық жағдайларды құруға, жер бетінде жұмақты орнатуға бағытталған, көбінесе сынға ұшыратушы тіркес. Теологиялық тұрғыдан алғанда, бұл сенім мыңжылдықтан кейінгі іліммен байланысты, ол 1880-1930 жылдардағы Әлеуметтік Евангелиеде және 1830-1840 жылдардағы Екінші Ұлы Ояну кезеңіндегі протестанттық реформалық қозғалыстарда, мысалы, құлдыққа қарсы күрес қозғалысында көрініс берген.

Шығу тегі

Қазіргі қолданысы 1952 жылы Эрик Вогелиннің «Жаңа саясат ғылымы» еңбегінде басталды. Консерватор өкілі Уильям Ф. Бакли Вогелиннің сөзін «Эсхатонды имманенттеуге тырыспаңыз!» деп танымал етті. Баклидің нұсқасы 1960 және 1970 жылдары «Азаттық үшін жас американдықтар» қозғалысының саяси ұранына айналды. Вогелин ежелгі гностицизм мен бірқатар қазіргі саяси теориялардың, әсіресе коммунизм мен нацизмнің арасындағы көптеген ұқсастықтарды анықтады. Ол гностикалық құштарлықтың түбін қоғамдағы келісімнің болмауына сенуде көрді, бұл әлемнің ішкі бұзылуының немесе тіпті зұлымдығының салдарынан туындаған. Ол мұны екі әсерге ие деп сипаттады:
Әлемдегі тәртіпсіздікті ерекше түсінікпен, біліммен немесе таныммен жеңуге болады деген сенім, Вогелин бұны гностикалық болжам деп атады (ал гностиктер мұны гноз деп атады). Бұл болжамды іске асыруға бағытталған саясатты жүзеге асыру, яғни Вогелин айтқандай, Эсхатонды имманенттеу, тарихтың ішінде жерде жұмақ құру. Қараңыз: Ғылымға табыну. Вогелиннің гностицизм туралы еңбектерінен жиі цитата келтірілетін сөздердің бірі: «Тарихтағы эйдос мәселесі тек христиандық трансценденттік толықталу имманенттелгенде ғана туындайды. Дегенмен, эсхатонның мұндай имманенттік гипостазы теориялық жаңылыс болып табылады». Джеймс Х. Биллингтонның 1980 жылғы «Адамдардың санасындағы от» кітабы осы идеяны одан әрі зерттейді.

Христиандық

XII ғасырдың соңында Иоахим Фиорский уақыт соңы алдында жерде бақыт дәуірінің келе жатынын айтты. Толыққанды имманентизация болмаса да, Иоахим уақыт өте келе эсхатонды күтуге мүмкіндік берді. Оның идеялары имманентизацияланған эсхатон туралы ойларға ықпал етті. Қазіргі терминологияда бұл процесс кейде "эсхатонды жеделдету" немесе "апокалипсисті жеделдету" деп сипатталады. Осы тұрғыда бұл мыңжылдыққа және оның христиандық түріне, атап айтқанда, христиандық Киелі кітаптың "Аян кітабына" тән ерекше түсіндірмеге байланысты құбылыс. Бұл, әсіресе АҚШ-тағы евангелистер арасында кең таралған.