Кіріспе

Окинаваның дәстүрлі халық биі – Жапонияның Окинава аралдарында пайда болған халық биінің бір түрі. Бастапқыда, бұл би әрбір ауылдың жастары ата-аналары мен арғы тектілерінің рухын құрметтеу үшін бон мерекесінде орындаған бон биі болған. 20-шы ғасырда ол үлкен өзгерістерге ұшырады және бүгінде Окинава мәдениетінің маңызды бөлігі саналады.

Халықтық стиль

Қазіргі заманғы биді 20-30 жас ерлер мен әйелдер, негізінен, жұп немесе шеңбер құрап орындайды. Бишілер ән шырқайды, ұрандайды, барабан шалады, сондай-ақ халық әндерімен сүйемелдейді. Аймақтық стильге қарай үш түрлі барабанның әртүрлі комбинациялары қолданылады: 大太鼓; Одайко, үлкен цилиндр тәрізді барабан; 締太鼓; Шимедайко, Но театрында қолданылатын орташа өлшемді барабан; және Буддистік рәсімдерде қолданылатын кішкентай қол барабаны. Бишілер кейде кішкентай қол гонгтары мен кастаньеталар да ойнатады. Бишілер әртүрлі костюмдер киеді, әдетте бұл костюмдер жергілікті дәстүрге және бишінің жынысына сәйкес келеді; қазіргі заманғы костюмдер көбінесе жарқын түстермен ерекшеленеді және ерекше, түрлі-түсті түйінді тюрбанмен толықтырылады. Арнайы жилеттер, тайцтар және аяқ киім де танымал.

Шығу тегі

Көптеген басқа халықтық өнер түрлерінің тегі белгісіз. Иха Фуюу болған нәрсенің атының 16-17 ғасырлардағы «(есім)» кітабының 14-томында кездесетін «(фраза)» фразасымен байланысты екенін айтты. Бұл теория қазір қолдау таппайды. Атының түпкілікті нұсқасының әнінде қолданылған шақырудан шыққандығы ықтимал. Мейдзи дәуірі газеттерінде (イェンサー), (ヤイサー) және (エンサー) сияқты түрлі жазбалар қолданылған. Негізгі құрамында әндер бар. 1713 жылғы жазбалар Тайчуды (1552–1639), Муцу провинциясынан шыққан Жодо сектасының монахын енгізгендігін көрсетеді. Жазбаға сәйкес, ол буддалық ілімді халық тіліне аударып, Шо Ней билігінде Наха халқына үйреткен. Басқа да дереккөздер Тайчудың 1600 жылдардың басында үш жыл бойы астана аймағында болғанын және патша мен жоғары лауазымды шенеуніктерді дінге өткізгенін растайды. Кейбір зерттеушілер оның Нэбуцу биін Нахаға әкелгенін болжайды. Нәрсенің тегімен байланысты маңызды фактор – (チョンダラー), қуыршақтар тобы. Оның этимологиясы туралы екі теория бар: бірі олардың Киотодан шыққандығын, екіншісі оның негізін қалаушысының аты Кё (но) Котаро (京小太郎) екенін көрсетеді. Олардың тегі 18 ғасырдың басында жасырынғандықтан, олардың ұзақ бұрын материктік Жапониядан келгенін көрсетеді. Қазіргі Шури Кубагава чо (Шури астанасының бөлігі) негізінде олар қуыршақ ойындарын қойған, мерекелерде ән шырқаған және жерлеу рәсімі ретінде нэмбуцу әндерін орындаған. Осы себептерге байланысты оларды (тілек) немесе (әнші) деп те атаған. Олардың бастапқыда орындалғандығы белгісіз немесе кейін басқа топтан үйренгендігі белгісіз. Тайчудың ізбасарларынан айырмашылығы, олар Окинава аралында еркін жүрген. Оның Мейдзи дәуірінің соңынан Шова дәуірінің басына дейін Окинаваның солтүстігіне тарағаны көрінеді. Солтүстік Окинавадағы бірнеше қауым оның Сесоко, Мотобудан, маусымдық жұмысшылардың жабдықтау орталығынан әкелінгенін сенеді. Дәстүрлі түрде ерлер барабанмен билейтін, ал әйелдер барабансыз билейтін болса, шығармашылық нәрсесінде барабанмен билеуді таңдайтын әйелдер көп. Жаңа әндерге билеуге еркіндікпен қатар, шығармашылық топтар көбінесе дәстүрлі және каратэ элементтерін пайдалана отырып, өз хореографияларын жасайды. Құрылғалы бері шығармашылық Окинавада өте танымал болды және Мияко, Яеяма аралдарына, Йорон аралына (1992) экспортталды. Шығармашылық халықаралық деңгейде, Гавайи, АҚШ және Оңтүстік Америка сияқты Окинава халқы көп шоғырланған жерлерге экспортталды. XXI ғасырдағы көптеген жас риукюандар үшін шығармашылық олардың мәдени сәйкестігінің маңызды бөлігіне айналды, дәстүр мен қазіргі заманғы шығармашылықтың арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. Шығармашылықтың өсуінің салдары – нақтылық дағдарысы. Жастар қауымдастықтары өздерінің қауымдық нәрселерін Окинава дәстүрі ретінде қарастырады, бірақ бұл дәстүр 1970 жылдарға дейін «өсу кезеңінің» нәтижесі болып табылады.