Арагон патшалығының дәрігері және алхимигі Арналд де Виланова
Arnaldus de Villa Nova
Арналд де Виланова (1240-1311) – Арагон тағының дәрігері, алхимигі және дін реформаторы. Араб тілінен медициналық трактаттарды аударған, шығармаларын каталон тілінде жазған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арагон корольдігінің дәрігері және алхимигі Арнальд де Вилла Нова (қаталан тілінде Арнау де Виланова деп те аталады, оның ана тілі, Арнальд Вилланованус, Арнауд де Вилле-Нев немесе Арнальдо де Виллануева, шамамен 1240–1311 жылдары) – дәрігер және діни реформатор. Ол араб тілінен көптеген медициналық мәтіндерді, оның ішінде Ибн Сина (Авиценна), Абуль-Солт және Галеннің еңбектерін аударған.
Physician and alchemist of Crown of Aragon
Arnaldus de Villa Nova (also called Arnau de Vilanova in Catalan, his language, Arnaldus Villanovanus, Arnaud de Ville Neuve or Arnaldo de Villanueva, c. 1240–1311) was a physician and a religious reformer. He is credited with translating a number of medical texts from Arabic, including works by Ibn Sina Avicenna, Abu l Salt, and Galen.
Өмірбаян
Арнальдустың туған жері мен күні талқыланып жүр: кейбір тарихшылар оның Монпелье маңындағы Вильнюв-ле-Магуелоне ауылында туғанын айтады, ал басқалары күмәнданады, себебі Арагонда Вильануэва-де-Жилока, Валенсия Корольдігінде (қазіргі Испания), Каталонияда, Лангедокта немесе Прованста да осы аттас қалалар бар. Дегенмен, ол Каталонияда, Валенсияда және Балеар аралдарында «Арнау де Виланова» деген атпен танымал, және оның көптеген еңбектерін каталан тілінде жазғаны белгілі (Confessió de Barcelona, Raonament d'Avinyó). Шындық қандай болса да, Арнальдустың дәрігер, теолог және алхимик ретінде зор беделі болған. 1260 жылға дейін Монпельеде медицинаны оқыды. Ол Франция, Каталония және Италияны аралап, дәрігерлік және елшілік міндеттерін бірге атқарды. Арагон сарайында тұрып, 1281 жылдан бастап Арагон королінің жеке дәрігері болды. 1285 жылы Арагонның Петр III қайтыс болғаннан кейін Барселонадан Монпельеге кетіп, онда Медицина мектебінде сабақ берді. 1304 жыл шамасында Папа Бенедикт XI тұсында тағы да Парижге қамалды. Сорбонна оның философиялық еңбектерін өртеуге бұйырды. Ол Арагон және Сицилия королі Джеймс II-нің елшісі болды. Инквизициядан қашу үшін Сицилиядағы Фредерик III сарайына синып, кейіннен Папа Климент V-нің дәрігері ретінде Авиньонға шақырылды. Таррагона инквизиторы оны айыптап, оның он бес тұжырымы сынға алынды.
Arnaldus' place and date of birth are debated: some historians believe he was born in Villeneuve lès Maguelone, a village near Montpellier; others are doubtful, because there are also towns of the same name in Aragon such as Villanueva de Jiloca, in the Kingdom of Valencia (now in Spain), in Catalonia, in Languedoc, or in the Provence. Regardless, he is known in Catalonia, Valencia, and Balearic Islands by the name "Arnau de Vilanova," and it is certain that he wrote most of his works in Catalan (Confessió de Barcelona, Raonament d'Avinyó). Whatever the reality, Arnaldus had a great reputation as a doctor, theologian and alchemist. He studied medicine in Montpellier until 1260. He traveled through France, Catalonia, and Italy, as part doctor, part ambassador. He lived at the court of Aragon and was the personal doctor of the King of Aragon from 1281. At the death of Peter III of Aragon in 1285, he left Barcelona for Montpellier where he taught at the School of Medicine. He was once again imprisoned in Paris around 1304, under pope Benedict XI. The Sorbonne ordered his philosophical works to be burned. He became an ambassador for James II, king of Aragon and Sicily. He sought refuge from the Inquisition at the court of Frederick III in Sicily, and was later called to Avignon as a doctor for pope Clement V. The inquisitor of Tarragona condemned him, and fifteen of his propositions were censured.
Жазбалар
Арнальдус алхимик деп есептелген: оның Францияның Монпелье қаласындағы үйінің есігінде өзінің құйрығын тістеп жатқан арыстан мен айдаһардың бейнесі қашалған (Оуроборос – алхимиялық символ), және бірнеше белгілі алхимиктер оны шебер деп мойындаған. Ол сонымен қатар жұлдыз жорамалдаушы ретінде де танымал болған. Көптеген алхимиялық жазбалар, оның ішінде "Розарий Философорум", "Новум Люмен" немесе "Флос Флорум" оған жатқызылған, бірақ олардың шындығы жоқ. Олардың жинақталған басылымдары 1504 және 1532 жылдары Лионда (Симфориан Кампегиус жазған өмірбаянымен), 1585 жылы Базельде және 1686 жылы Лионда жарық көрді. Ол "Speculum medicinae" және "Regimen sanitatis ad regem Aragonum" сияқты маңызды медициналық еңбектердің авторы деп есептеледі, бірақ "Breviarium Practicae" сияқты көптеген еңбектер оған теріс жатқызылған. Бұған қоса, ол христиан дінін реформалау мақсатында латын және каталон тілдерінде көптеген діни еңбектер жазды, олардың кейбіреулерінде соңғы заман туралы болжамдар бар. Оның жазбаларының тізімін Дж. Фергюсон "Библиотека Chemica" (1906) кітабында келтірген. Сондай-ақ, У. Шевальедің "Repertoire des sources hist., және басқалар, Биобиблиография" (Париж, 1903) еңбегін қараңыз.
Arnaldus was also thought to be an alchemist: the door to his house in Montpellier, France, had carved depictions of a roaring lion and dragon biting its own tail (an Ouroboros), both alchemical symbols, and several renowned alchemists recognized him as an adept. He was also known as an astrologer. Many alchemical writings, including Rosarius Philosophorum, Novum Lumen, or Flos Florum, are also ascribed to him, but they are not authentic. Collected editions of them were published at Lyon in 1504 and 1532 (with a biography by Symphorianus Campegius), at Basel in 1585, and at Lyon in 1686. He is also the reputed author of important medical works, such as Speculum medicinae and Regimen sanitatis ad regem Aragonum, but many others, such as Breviarium Practicae, were falsely attributed to him. In addition, he wrote many theological works for the reformation of Christianity in Latin and in Catalan, some of them including apocalyptical prophecies. A list of writings is given by J. Ferguson in his Bibliotheca Chemica (1906). See also U. Chevalier, Repertoire des sources hist., &c., Bio bibliographie (Paris, 1903).