Кіріспе
Христиандық апологетика (ἀπολογία, "сөзбен қорғаныс, қорғаныс сөздері") - христиандықты қорғайтын христиандық теологияның бір саласы. Христиан апологетикасы ғасырлар бойы көптеген формаларды қабылдады, алғашқы шіркеудегі елші Пауылдан бастап, Ориген, Гиппоның Августин, Джастин Мартир және Тертуллиан сияқты патристикалық жазушылармен, содан кейін Томас Аквин, Дунс Скотт, Уильям Окхэм және Кантерберийлік Ансельм сияқты жазушылармен жалғасты. Блез Паскаль XVII ғасырда белсенді христиан апологеті болды. Қазіргі уақытта христиан діні Джон Генри Ньюман, Г. К. Честертон және К. С. Льюис, сондай-ақ Г. Э. М. Анскомб сияқты көптеген авторлардың күш-жігерімен қорғалды.
Christian apologetics (ἀπολογία, "verbal defense, speech in defense") is a branch of Christian theology that defends Christianity. Christian apologetics have taken many forms over the centuries, starting with Paul the Apostle in the early church and Patristic writers such as Origen, Augustine of Hippo, Justin Martyr and Tertullian, then continuing with writers such as Thomas Aquinas, Duns Scotus, William of Ockham and Anselm of Canterbury during Scholasticism. Blaise Pascal was an active Christian apologist during the 17th century. In the modern period, Christianity was defended through the efforts of many authors such as John Henry Newman, G. K. Chesterton and C. S. Lewis, as well as G. E. M. Anscombe.
Яһудилердің бастауы
Эдгар Дж. Гудспидтің айтуынша, б. з. б. бірінші ғасырда яһуди апологетикалық элементтерін "Соломонның даналығы", Филонның "Көңілді өмір туралы" және Иосиф Флавийдің "Апионға қарсы" сияқты еңбектерінде көруге болады.
Апостолдық және апостолдық кезеңнен кейінгі кезең
Христиан апологетикалық теориясы алғаш рет Жаңа Келісімде (мысалы, Пауылдың Марс төбесіндегі уағызы, Елшілердің істері 17:22 31). Апостолдық дәуірде христиан діні яһуди дінімен және грек-рим әлеміндегі басқа да түрлі діндер мен секталармен бәсекелесті. Христиандық апологетиканы алғаш рет "Петірдің уағызы" (Петірдің Ізгі хабары) деп атауға болады, бірақ бірінші ашық апологетикалық еңбек Афиналық Квадраттан (шамамен 125 жылы) келеді, онда ол император Адрианға сенімін қорғау туралы жазады. Евсевий келтірген бір ғана үзінді біздің күнімізге дейін сақталған. Бұл кезеңдегі басқа да апологеттер - Диогнетке арналған хаттың авторы афиналық Аристид, пеллалық Аристо, Татиан, Мартирин, сардистік Мелито, афиналық Афинагор, антиохиялық Теофил, Ириней, Ориген, римдік Гипполит, Тертуллиан, Минуций Феликс, Киприан және петтаулық Викторин.
Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезең
Кантерберийлік Анзельм өзінің "Прослогионында" онтологиялық аргументті ұсынды. Томас Аквинский өзінің "Теологияның жиынтығы" деген еңбегінде Құдайдың бар екеніне дәлел болатын бес жолды ұсынды, ал оның "Бұтпарастарға қарсы жиынтығы" деген еңбегі негізінен апологетикалық еңбек болды. Аквиналық онтологиялық аргументті де айтарлықтай сынға алды, бұл оның Рене Декарттың "Ойлануларында" қайта жаңғыртылғанға дейін танымалдылығын жоғалтуына әкелді. Блез Паскаль өзінің "Пенсе" еңбегінде апологетикалық көзқарас туралы былай деп жазды: "Адамдар дінді жек көреді, олар оны жек көреді және оның шынайы екенінен қорқады. Бұған төтеп беру үшін біз діннің ақылға қайшы келмейтінін көрсетуден бастауымыз керек; ол құрметті, оған деген құрметке бөлеу; содан кейін біз оны сүйкімді етуіміз керек, жақсы адамдар оның шынайы екеніне үміт артуы керек; ақырында, біз оның шынайы екенін дәлелдеуіміз керек".
Қазіргі заманның соңғы кезеңдері
Қазіргі уақытта да мәсіхшілердің ақтау-ақтауы әр түрлі формада жалғасуда. Католиктер арасында епископ Роберт Баррон, Г. К. Честертон, Рональд Нокс, Тейлор Маршалл, Арнольд Ланн, Карл Китинг, Майкл Ворис, Питер Крифт, Фрэнк Шид, доктор Скотт Хан және Патрик Мадрид бар. Ресейлік православиелік Серафим Роуз, бәлкім, ағылшын тілінде сөйлейтін қазіргі заманғы Шығыс православиелік апологеті. Евангелистердің арасында англикандық К. С. Льюис бар (ол қазір Льюис трилеммасы деп аталатын аргументті танымал етті). XIX ғасырдағы протестанттық апологеттер арасында "Сақшы" аналогиясын кеңінен танытқан Уильям Пейли болды. ХХ ғасырдың бірінші жартысында көптеген христиан фундаменталистері белгілі апологеттерге айналды. Олардың ішіндегі ең танымалдары - Р. А. Торри мен Джон Грешем Мачен. Евангелист Норман Гейслер, лютеран Джон Уорвик Монтгомери және пресвитериан Фрэнсис Шеффер ХХ ғасырдың екінші жартысында және ХХІ ғасырда ең көп христиан апологеттері болды, ал Гордон Кларк және Корнелиус Ван Тил философиялық апологетиканың жаңа мектебін бастады. Басқалар: Уильям Лэйн Крейг, Дуглас Гротхус, Джош Макдауэлл, Хьюго Энтони Мейнелл, Тимоти Дж. Келлер, Фрэнсис Коллинз, Вишал Мангалвади, Ричард Баукхэм, Крейг Эванс, Даррелл Бок, Франк Тюрек, Джон Ф. МакАртур, Р. С. Спроул, Майкл Р. Ликона, Рави Захарияс, Алистер Макграт және Джон Леннокс.
Терминология және шығу тегі
Бастапқы грек тіліндегі апология (ἀπολογία, ἀπολογέομαι) - сот алдында айыптау немесе айыптау үшін ресми түрде сөзбен қорғалу. Сократты Платон мен Ксенофонт қорғауы "жастарды бүлдіру, қалаға сенетін құдайларға емес, басқа да жаңа даименияларға сену" деген айыптарға қарсы ақталу болды. Кейінгі уақытта "апология" кейде ерте христиандық сөз сөйлеуде әдеби нысанда білімді христиандардың Рим империясының мәдени өміріне, әсіресе 3 ғасырдағы "кіші бейбітшілік" кезінде және олардың Екінші софистік деп кеңінен белгілі грек зиялы қозғалысына қатысуының үлгісі ретінде қолданылды. Ертедегі шіркеудің христиан апологеттері грек философиясын қабылдамады, бірақ грек рационалистік дәстүрімен динамикалық қатынаста христиандықтың оң құндылығын көрсетуге тырысты. II ғасырда апологетика христиан дінін қорғау немесе түсіндіру болды, ол қарсылық білдіргендерге және императорлар мен басқа да билік иелеріне немесе болашақ нанымдар мен пікірлерге қатысты болды. Ең ертедегі шейіт оқиғасы қуғын-сүргінге ұшырағандардың өкіліне кешірімшіл түрде қорғаныс жасайды: христиандық тек Құдайға құлшылық ететін ұтымды дін болды, және христиандар императорға құрмет көрсетуге дайын азаматтар болса да, олардың бір құдайға деген сенімі императордың құдайлығын мойындаған адалдық антын қабылдауға кедергі болды. Елшілердің істерідегі апологетикалық тарихнама христиандықты Рим империясының ішіндегі діни ағым ретінде ұсынды және оған ешқандай қауіп төндірмеді және шіркеудің алғашқы ірі тарихшысы Евсевий үшін үлгі болды. Ақталушылықтар қауымдастықтағы мәсіхшілерге де бағытталуы мүмкін, олар өз сенімдерін түсіндіріп, ұстанымдарын ақтауы мүмкін. Ориген мен Тертуллианнан басқа, ертедегі мәсіхшілердің ақтаушыларына Юстин Мартир, Александриялық Климент және Диогнетке арналған хаттың авторы жатады. Августин Гиппоны аталық дәуірдің маңызды апологеті болды. Кейбір ғалымдар апологетиканы стиль мен форманың, мазмұнның және аргументация стратегиясының жалпылығын көрсететін ерекше әдеби жанр деп санайды. Басқалары оны дыбыс пен мақсатпен сипатталатын баяндама деп қарастырды.
Киелі кітапқа негізделген
Р. Спроуль Петірдің бірінші хатынан үзінді келтіріп былай деп жазады: "Сенімнің қорғанысы - бұл сән-салтанат немесе ақыл-ойдың бос нәрсесі емес. Сендер осы дүниеге өздеріңе берілген үмітті ашық мойындауларың үшін Құдайдың өздеріңе тапсырған тапсырмасын орындайсыңдар". Бұл жерде келтірілген тармақтың толық мәтіні былай деп берілген: "Бірақ жүректеріңнен Мәсіхті Иеміз деп қастерлеп, Оған құрмет көрсетіңдер. Кейде мәсіхшілердің ақталу жолын қарастыруда Киелі кітаптан қолданылған тағы бір тармақ - Ишая кітабындағы Құдайдың: "Кел, келісіп ақылдасайық" деген өтініші. Христиандық апологетиканың негізі ретінде қабылданған басқа да жазба орындарына Забур 19 кіреді, ол басталады "Аспан Құдайдың ұлылығын жариялайды, аспан Оның қолымен жасаған істерін жариялайды" және Римдіктерге 1 оқылады "Бірақ әлемді жаратқаннан бері Құдайдың көзге көрінбейтін қасиеттері - Оның мәңгілік құдіреті мен құдайлық болмысы - жаратылған нәрселерден түсініліп, анық көрінеді, сондықтан адамдар ақтала алмайды".
Түрлері
Христиандық апологетикалық стильдер мен ойлау мектептерінің әртүрлілігі бар. Христиан апологетигінің негізгі түрлеріне тарихи және құқықтық дәлелдік апологетиктер, болжамдық апологетиктер, философиялық апологетиктер, пайғамбарлық апологетиктер, ілімдік апологетиктер, библиялық апологетиктер, моральдық апологетиктер және ғылыми апологетиктер жатады.
Киелі кітап апологетигі
Киелі кітап апологетикасына Киелі кітап кітаптарының авторлығы мен датасы, Киелі кітаптың каноны және Киелі кітаптың қатесіздігі мәселесі жатады. Христиан аферисттері Киелі кітаптың әртүрлі кітаптарын қорғап, оларға түсініктеме береді. Киелі кітаптың қатесіздігін қорғауға қатысқан ғалымдар арасында Роберт Дик Уилсон, Глисон Арчер, Норман Гейслер және Р. Спроуль бар. Мәсіхшілер нақты тармақтарға қатысты қатесіздігін қорғау үшін бірнеше ресурстар ұсынады. Ізгі хабарлардың сенімділігін қорғаған авторлардың қатарына Крейг Бломберг пен Марк Робертс кіреді. Ричард Баукхэм, Крейг Эванс және Даррел Бок.
Тәжірибелік апологетика
Тәжірибелік апологетика "егер тек қана болмаса да, бірінші кезекте, тәжірибеге, мәсіхшілік сенімнің дәлелі ретінде" жүгінуге сілтеме жасайды. Сондай-ақ, "олар өздері дәлелдейтін нәрселерді дәлелдейтін дәлелдерге де мән бермейді". Бұл көзқарас басқа апологетиктер анық айтпаған тәжірибені баса көрсетеді, ал соңында Киелі Рух шындықтың жүрегін сендіреді деген түсінік апологетикалық аргументтің негізгі тақырыбына айналады.
Тарихи және құқықтық дәлелдеме
Симон Гринлиф және Джон Уорвик Монтгомери сияқты заңгер ғалымдар, қаза тапқан қылмыстар бойынша тергеуші Дж. Уорнер Уоллес сияқты сот-медициналық тергеушілер және Эдвин М. Ямаучи сияқты академиялық тарихи ғалымдар әртүрлі дәлелдерді ұсынды. Бұл дәлелдер Мәсіхтің қайта тірілуінің тарихилығын қазіргі заңдық дәлелдемелерге сәйкес дәлелдеу немесе христиан дінінің шығу тегі туралы жалған мифтік гипотезаны әлсірету үшін дәлел болады. Елшілердің істері кітабының тарихи екендігіне қатысты А. Н. Шервин Уайт былай дейді: Елшілердің істері кітабының тарихи екендігіне дәлелдер өте көп. Іс-әрекеттер, қарапайым сөзбен айтқанда, сыртқы жағынан бағаланғанда, Ізгі хабарларға қарағанда пропагандалық баяндамадан кем емес, ұқсас бұрмалауға ұшырайды. Бірақ оның тарихилығын тіпті кішкене мәселелерде де жоққа шығаруға тырысудың бәрі қазір абсурд болып көрінуі керек. Рим тарихшылары оны ұзақ уақыт бойы қабылдады. Егер Ізгі хабарлардың жинақталуы уақыттан кейін болса, агностикалық сын әлдеқайда сенімді болар еді. Геродот миф жасау қарқынын тексеруге мүмкіндік береді, тіпті екі ұрпақ та мифтік тенденцияның тарихи өзектің үстінен шығуына мүмкіндік беру үшін тым қысқа уақыт екенін көрсетеді.
For Acts, the confirmation of historicity is overwhelming. Acts is, in simple terms and judged externally, no less of a propaganda narrative than the Gospels, liable to similar distortions. But any attempt to reject its basic historicity, even in matters of detail, must now appear absurd. Roman historians have long taken it for granted The agnostic type of form criticism would be much more credible if the compilation of the Gospels were much later in time Herodotus enables us to test the tempo of myth making, [showing that] even two generations are too short a span to allow the mythical tendency to prevail over the hard historic core.
Адептілік апологетикасы
Адепті ақтаушы шын мәнінде моральдық міндет дегенді айтады. Католик агностигі Питер Крифт: "Біз шынымен де, шын мәнінде, жақсылық жасауға және жамандықтан аулақ болуға міндеттіміз". Адамның күнәкар екендігі мен құтқарылуға мұқтаж екендігіне баса назар аударылады. Мұндай кешірім сұрауға Джонатан Эдвардстың "Ашулы Құдайдың қолында күнәкарлар" атты уағызы мысал бола алады. Дәл осыған ұқсас тағы бір мысал ретінде "Төрт рухани заң" атты діни трактатты (Христос үшін кампус крестовый поход) қарастырамыз.
Кереметтерді қорғау
С. Льюис, Норман Гейслер, Уильям Лэйн Крейг және юриспруденциямен айналысатын христиан апологеттері барлық құдіретті Жаратушы бар жерде кереметтер ақылға қонымды және сенуге тұрарлық деп дәлелдеді. Басқаша айтқанда, егер Құдай бар болса, онда кереметтерді мүмкін емес немесе мүмкін емес деп қарастыруға болмайды.
Презупционалдық апологетика
Презупционалдық апологетика - бұл реформацияланған протестанттық әдістеме, ол презупциялар кез-келген философиялық ұстанымға маңызды екенін және мәсіхші мен мәсіхші емеспен ортақ пікірде бола алатын "нейтралды" болжамдар жоқ екенін айтады. Презупционалдық апологетиканың екі негізгі мектебі бар, олар Корнелиус Ван Тиль (және оның оқушылары Грег Бэнсен және Джон Фрейм) және Гордон Хаддон Кларк. Ван Тиль голландиялық кальвинистік философтар мен теологтардың еңбектеріне сүйенген, бірақ олармен әрдайым келіспеген. Воленховен, Герман Доуеверд, Хендрик Г. Стокер, Герман Бавинк және Абрахам Куйпер. Бахсен Ван Тильдің христиан апологетикасына деген көзқарасын христиандар мен христиан еместердің арасындағы түпкілікті қағидалар айырмашылығын атап, содан кейін христиан емес қағидалардың ақымақтыққа ұластыратынын көрсетеді. Бұл мектептің іс жүзінде Құдайдың бар екендігіне қатысты трансценденттік дәлел ретінде белгілі болған нәрсе қолданылады. Кларк Киелі жазбалар христиандық ойдың аксиомаларын құрайды деп сенді, олардың ымырасыздығы талқылануға болатынына қарамастан, олар күмән келтіруге болмайды. Апологеттік ағымның жолын іздеген Джош Макдауэлл Ескі Келісімдегі пайғамбарлықтарды жазды. Аполлонист Блез Паскаль пайғамбарлықтардың христиандыққа ең мықты дәлел екеніне сенген. Ол Исаның басқа діндерден айырмашылығы, алдын ала айтып қана қоймай, алдын ала айтылғанын және бұл пайғамбарлықтар төрт мың жыл бойы бірінен соң бірі келген адамдардан шыққандығын айтады.
Шығармашылық апологетика
Көптеген мәсіхшілер ғылым мен Киелі кітап бір-біріне қайшы келмейді және ғылыми факт мәсіхшілердің апологетигін қолдайды деп айтады. Католик шіркеуінің катехизисі былай дейді: "Әлем мен адамның пайда болуы туралы сұрақ көптеген ғылыми зерттеулердің нысанасы болды, бұл біздің білімімізді керемет түрде байытты. Теолог және математик Марин Мерсенн өзінің апологетикалық жұмысында аспан механикасын дәлел ретінде қолданған, ал Матео Риччи Қытайда ғылыми апологетикалық зерттеулер жүргізген. Қазіргі уақытта Үлкен жарылыс теориясы христиан апологетиктерін қолдауда қолданылды. Бірнеше христиан апологеттері христиандық пен ғылымды шығу тегі мәселесі бойынша татуластыруға тырысты. Теологиялық эволюция теориясы Құдай туралы классикалық діни ілімдер биологиялық эволюция туралы қазіргі заманғы ғылыми түсінікпен үйлесімді және Жаратушы Құдай эволюция процесін қолданады деп мәлімдейді. Денис Ламуро эволюциялық жаратылыс: эволюцияға христиандық көзқарас деген еңбегінде былай дейді: "Түп-басқа көзқарас Киелі кітапқа негізделген христиандықтың діни сенімдерін де, космологиялық, геологиялық және биологиялық эволюцияның ғылыми теорияларын да толықтай қамтиды. Ол жаратылыстың заңдарын, соның ішінде телеологиялық эволюцияның механизмдерін Жаратушы орнатқанын және оларды сақтап отырғанын айтады". Христиандық эволюциялық синтездің ең ықпалды мысалдарының бірі Пьер Тейяр де Шарденнің жұмысы, ол ғылым әлеміне апологетика ретінде қарастырылды, бірақ кейіннен католик шіркеуі айыптап шықты.
Креационисттік апологетика
Креационистік апологетика негізгі ғылымға қайшы келетін жас жер креационизмі мен ескі жер креационизмі сияқты шығу көздерін қорғауды мақсат етеді. Жас Жер креационисттері Киелі кітапта Жердің шамамен 6000 жыл бұрын пайда болғаны туралы айтылады деп санайды және Жердің жасы туралы ғылыми консенсусты қабылдамайды. Олар Жаратылыс 111 -дегі алғашқы тарихқа сөзбе-сөз түсінік береді, мысалы, Мафусалах, Топан су және Бабил мұнарасы сияқты адамдардың ұзақ өмір сүруі. Жас Жерді құруға қарсы шыққан ең ірі ұйымдардың арасында Жаратылыс кітабындағы жауаптар, Жаратылыс зерттеу институты және Халықаралық Жаратылыс министрліктері бар. Ежелгі Жерді жаратқандар Киелі кітаптағы жаратылыстың алты күндік баяндамасын ғалымдардың келісімімен үйлестіруге болады деп санайды. Ежелгі Жерді креационистер, мысалы астрофизик Хью Росс, алты жаратылыс күнінің әрқайсысын ұзақ, бірақ шекті уақыт кезеңі деп санайды, бұл еврей сөзінің yom (күн жарық сағаттары / 24 сағат / уақыт кезеңі) және басқа да Киелі кітаптағы жаратылыс тармақтарының бірнеше мағыналарына негізделген.
Христиандық апологетика бағдарламаларын ұсынатын ірі колледждер мен университеттер
Мектептің орналасқан жері Бағдарлама туралы түсініктемелер Сыйланған дәрежелер Ref. Биола университеті Ла Мирада, Калифорния, АҚШ Христиандық апологетикалық сертификат, М. А. Орталық Үндістан теологиялық семинариясы Итарси, Үндістан Христиандық апологетика М. Т., П. Д. Кларкс Саммит Университеті, Оңтүстік Абингтон Тауншип, Пенсильвания, Киелі кітапты ақтау. А. Колорадоның христиан университеті, Колорадо, АҚШ Қолданбалы апологетика сертификаты, бакалавр, MA Денвердің семинариясы Колорадо, АҚШ Апологетика және этика М. А., М. Гонконг христиандық апологетикалық орталығы Гонконг христиандық апологетикалық сертификаты Хьюстон баптистік университеті Хьюстон, Техас, АҚШ Христиандық апологетикалық магистрлік А. Ланкастер Киелі кітап колледжі Ланкастер, Пенсильвания Христиандық апологетикасы М. А. Морлинг колледжі Сидней, Австралия Христиандық апологетикасыМ. Div New Orleans Baptist Theological Seminary New Orleans, Louisiana Christian Apologetics M. A., M. (Құдайды мойындау) Див., Д. Минус, Ф. Д. Оклахома Веслиан Университеті Бартлсвилл, Оклахома. А. Вестминстер діни семинариясы Филадельфия, АҚШ Апологетика докторлық, магистрлік, сертификаттық бағдарламалар Оңтүстік Африка діни семинариясы Йоханнесбург, Оңтүстік Африка Апологетика Th. М. Оңтүстік баптистік теологиялық семинариясы Луисвилл, КИА. А., П. D. Оңтүстік евангелистік семинария Шарлотта, Солтүстік Каролина Аполлогетика / Ғылыми Аполлогетика сертификаты, MA, M. Див., Д. Мин. Global Life University/Ratio Christi Philippines Пасиг қаласы, Филиппин Христиандық апологетикалық сертификат, М. А. Гимлеколен NLA колледжі Кристиансанд, Норвегия Байланыс, дүниетанымы және христиандық апологетикалық сертификат, Бакалавр Либерти университеті Линчбург, Вирджиния, АҚШ Христиандық апологетикалық (М. А. А. ), "Библияның апологетикалық түсініктері" (Б. С.)