Кіріспе
Рионегро (оңтүстік колумбиялық: Rionegro) - Колумбияның Антиокия департаментіне қарасты қала. Қаланың ресми атауы - Сиудад-Сантьяго-де-Арма-де-Рионегро. Рио-Негро испан тілінде "Қара өзен" дегенді білдіреді, өйткені қала өз атын ағаштар көлеңкесінен қара көрінетін өзеннен алған. Өзен қала арқылы өтеді және ол муниципалитеттің ең көрнекті географиялық белгісі болып табылады. Рионегроны кейде Cuna de la democracia (Демократия биігі) деп те атайды, өйткені ол Колумбияның тәуелсіздік үшін күрес кезеңіндегі ең маңызды қалалардың бірі болды және 1863 жылғы конституция қалада жазылды.
Rionegro (rioˈneɣɾo) is a city and municipality in Antioquia Department, Colombia, located in the subregion of Eastern Antioquia. The official name of the city is Ciudad Santiago de Arma de Rionegro. Rio Negro means "Black River" in Spanish, as the city received its name after a river that looks black because of the shadows cast by trees. The river traverses the city and it is the most prominent geographical feature of the municipality. Rionegro is also sometimes called the Cuna de la democracia (Cradle of democracy) as it was one of the most important cities during the era of the Colombia's struggle for independence and the 1863 constitution was written in the city.
Тарих
Бұл аумақ туралы алғаш рет 1541 жылы испандық лейтенант Альваро де Мендоса айтқан. Фельдмаршал Хорхе Робледо Абура алқабын иеленіп алған кезде, оны Альваро де Мендоза тапсырған болатын. Фрей Педро Симонның айтуынша, Робледо 1541 жылы 2 қыркүйекте Сан-Николас алқабын ашқан алғашқы ибериялық адам болды. Асыл тектес испандық Дон Хуан Даза кейінірек жерді иеленді және 1581 жылы 8 қарашада Үндістан заңдарының рәсімдерімен келісіп, оны мекендейтін жер ретінде белгілеп, семсерін жерге тықты және ферма салуды бастады. Рионегроға иммиграция елдің көптеген аймақтарынан, соның ішінде сол кездегі провинциялық астанадан, Санта-Фе-де-Антиокиядан келді және бастапқы ранчо 17 ғасырдың бірінші жартысында ауылға, содан кейін қалаға айналды. Қасиетті Николасқа арналған Concatedral de San Nicolás el Magno шіркеуі 1642 жылы салынған, бұл аумақтың діни себептер бойынша тәуелсіздікке қол жеткізуінің тағы бір себебі. Алайда 18 ғасырдың басым бөлігінде Рионегро орман мен таулардан оқшауланып, оның шіркеуі тек сабаннан және бахаректен жасалған қарапайым шіркеу болды. 1783 жылы Рионегрода муниципалитетке ұқсайтын халық болды, нәтижесінде 1786 жылы Сантьяго-де-Арма-де-Рионегро қаласы болды, король Карлос III куәлігі бойынша әкімшілік өкілеттіктермен, 1786 жылы 25 қыркүйекте Сан-Идельфонсо сарайында шығарылды. Осы оқиғадан кейін оның оқшаулануы азайды, нәтижесінде 1793 жылы Попайан епискобының сапары болды. Қасиетті орынның жай-күйі нашар, әуесқойлығын көрген епископ оны қиратып, жаңасын салуды бұйырды. Рионегро маңызды қалаға айналды, ал жерлерді жаңадан бөлу жүргізілді (оның нәтижесінде өңірдің оңтүстігінде отарлау болды). Рионегро 19 ғасырда өсті және испан билігінің соңы мен Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында маңызды орталық болды. Содан кейін қала Санта-Фе-де-Антиокиямен Антиокияның астанасы үшін бәсекелесіп, Медельин қаласы айқын түрде өсіп, осы қалалардың өсуінен әлдеқайда асып түсті.
География және климат
Рионегро муниципалитеті Антиокияның шығысындағы Анд тауларының орталық жотасында орналасқан. Жалпы ауданы 196 км2, Шығыс Антиокияның субөңірінің бөлігі. Қала солтүстігінде Гуарне және Сан-Висенте муниципалитеттерімен, шығысында Маринилла және Эль-Кармен-де-Виборал муниципалитеттерімен, оңтүстігінде Ла-Сеха муниципалитетпен, ал батысында Эль-Ретиро және Медельин муниципалитеттерімен қоршалған. Рионегро қаласы , теңіз деңгейінен орташа биіктікте орналасқан. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері орташа температурасы - 0,7 °C-тан 0,7 °C-қа дейін. Қалған аумақтың биіктігі шамамен 0,7 метрден 2 метрге дейін өзгеріп отырады, ал топографиясы бірнеше шағын төбелермен сипатталады, олардың кейбіреулері Ла Сеха муниципалитетімен шекте орналасқан Серро дель Капиро сияқты биіктігі мен еңіс деңгейіне көтерілуі мүмкін. Муниципалитеттің батысына қарай айқын таулы жүйе пайда болады, ол Абура алқабы мен Рионегро платосы арасындағы физикалық кедергіге айналады, олардан Негро өзенінің негізгі сағалары пайда болады. Рионегроның аңғарымен қоршалған тау тізбегінің негізгі төбелері: Альто Гордо, Альто де Амарилес, Альто де Салазар o Ла Пиластра, Серро-Верде, Альто-де-Кареперро, Альто-де-Пантаньильо, Серро-Корковадо және Серро-дель-Капиро. Қаланың бір бөлігі - Негро өзенінің және оның қоныстары, сонымен қатар Пантанильо өзені мен Лас-Пальмас және Эспириту-Санто-и-Физебад сияқты ойыстар. Тарихи тұрғыдан алғанда, Негро өзені аңғарды екіге бөліп, Ляногранде аңғары мен Сан-Николас аңғары болды. Бұл аймақта гидроэлектр компаниялары жұмыс істейді және Санта-Рита бөгетімен Гуатапеде гидроэлектр стансасын салды. Бүгінде Шығыс Антиокияның гидроэлектр кешені бес электр стансасынан тұрады, олардың екеуі Медельин қаласының мемлекеттік компаниялары.
Демография
Ұлттық әкімшілік статистика департаменті (DANE) ұсынған сандарға сәйкес 2005 жылғы санақта Рионегро муниципалитеті жалпы саны 101,046 тұрғынға ие болды, бұл Антиокиядағы ең үлкен халықты мекендейтін алтыншы аудан. Муниципалитеттің халық тығыздығы бір шаршы километрге шамамен 466 адамнан құралған. Халықтың этникалық құрамы толығымен метистер мен ақ нәсілділер (98,9%), ал 1,1% - афроколумбиялықтар. Халықтың 48,6% ерлер, 51,4% әйелдер, ал 5,7% сауатсыз, бірақ олардың көпшілігі 5 жасқа толмаған және әлі білім алуға жарамды емес. Рионегродағы мемлекеттік қызметтердің деңгейі салыстырмалы түрде жоғары, 98,7% үйлер электрмен, 95,6% сумен және 87,1% телефонмен қамтамасыз етілген. 2020 жылы қала мен муниципалитет тұрғындарының саны 142 995 деп бағаланды.
Әкімшілік
Рионегроны 1991 жылы Колумбияның саяси конституциясын жариялау арқылы туындаған әкімшілік орталықсыздандыру процестеріне негізделген демократиялық жүйе басқарады. Қала үшін атқарушы билігі бар қала әкімі және заңнамалық құқықтары бар муниципалдық кеңес бар. Рионегроның мэрі жергілікті биліктің және муниципалдық әкімшіліктің басшысы болып табылады, ол муниципалитеттегі заңды, сот билігін білдіреді. Мэр лауазымы төрт жыл мерзімге халықтық дауыспен таңдалады, қазіргі уақытта бұл лауазымда Эрнан Оспина және Андрес Джулиан Рендон 2016-2019 жылдар аралығында сайланған мэр болып табылады. Оның негізгі функцияларының бірі - муниципалитет ресурстарын басқару, соның ішінде денсаулық сақтау, тұрғын үй, білім беру және жол инфрақұрылымы, азаматтардың әл-ауқатын күзету және олардың мүдделеріне жауап беру және оларды Ұлттық үкімет алдында өкілдік ету, сонымен қатар муниципалитет ішінде өмір сапасын жақсарту үшін жергілікті саясатты іске асыруға мәжбүрлеу. Рионегроның муниципалдық кеңесі де сайлауға жатады, ол әртүрлі саяси партиялардың 17 саясаткерінен тұрады, олар төрт жыл мерзімге сайланады. Кеңес муниципалитеттің атқарушы ұйымы болып табылады, ол Рионегроның аумақтық құзырына жауапкершілік алу міндетімен. Оның функцияларының бірі - әкімнің ұсыныстары мен жобаларын мақұлдау, сондай-ақ қаржылық міндеттемемен бюджет құру және жалдау ақысы мен салықтарды жинау жауапкершілігін алу. Әкімшілік жағынан Рионегроның мэриясы екі негізгі топқа бөлінеді, олар - бас орталық әкімшілік және орталықтандырылмаған ұйымдар. Бұл ұйымдар - хатшылар, олардың негізгі мақсаты - қоғамға қызмет көрсету.
Экономика
Көптеген жылдар бұрын Рионегро Антиокияның шығысындағы ең маңызды сауда орталығына айналды, себебі оның субөңірдегі стратегиялық орны. Қаланың қарқынды өсуі оны Колумбияның ең бай қалаларының біріне айналдырды; оның экономикасы негізінен әртүрлі өнеркәсіптерге, тамақ өнеркәсібіне, мата өнеркәсібіне, қағаз өнеркәсібіне, химия өнеркәсібіне және саудаға негізделген, бұл Рионегро тұрғындарына елдегі ең жоғары өмір сүру деңгейінің біріне әкеледі. Ауыл шаруашылығы жергілікті экономикада маңызды рөл атқарады; негізгі ауыл шаруашылығы қызметі - гүл өсіру және құс шаруашылығы.
Көлік
Рионегрода қаланың барлық аудандарына қызмет көрсететін жеке шаттлдар және оны Медельинге және басқа да айналадағы муниципалитеттерге байланыстыратын қала бойынша автобус маршруттары бар. Қалалық жерлерде де таксилер жақсы қолданылады. Рионегро қаласында орналасқан Хосе Мария Кордова халықаралық әуежайы Колумбиядағы екінші ең маңызды әуежай болып табылады, ол Медельинге қызмет көрсетеді. Бұл әуежайға ішкі және халықаралық рейстер де келіп, кетеді.
Спорт
Қалада 2015 жылдың наурызынан бастап Агилас Дорадас футбол клубы орналасқан. Олар өздерінің үй ойындарын Эстадио Альберто Грисалесте өткізеді.
Білім
Рионегрода Universidad Católica de Oriente және Антиокия университетінің кішігірім филиалы орналасқан.