Кіріспе

Тамақ (көбінесе кесілген ет)

Котлет (француз тілінен алынған côtelette, côte, "қабырға" шошқа еті немесе тауық етінен жасалған) мұндай кесіктен жасалған тағам, көбінесе панировкаланған (басқа тілдерде котолета, Котетт, котлет немесе котлета деп те аталады)

Ұсақталған еттен жасалған крокет немесе котлет пішіндес бұйым.

Балықты тік бағытта кесіп дайындалған түр, филелер сияқты параллель емес; көбінесе стейкпен синоним.

Басы мен сыртқы қабығы алынған шаян немесе креветка, тек еті мен құйрығы қалған.

Көбінесе картоптан жасалған, майда ұғылған және қуырылған тағам.

Америка және Канада асханалары

1700 жылдардың соңынан 1900 жылға дейін ағылшын тіліндегі аспаздық кітаптардағы "котлет" рецепттерінің барлығы дерлік бұзау етінен жасалған котлеттерді сипаттаған. Кейін шошқа еті котлеттері қолданыла бастады. Соңғы кезде американдық және канадалық асүйлерінде тауық етінен де котлеттер дайындалады, бірақ бұл да Еуропадан келген. Котлет әдетте ұнға, жұмыртқаға және нан ұсатылған қыбыршықтарға малып, майда табада қуырылады.

Австралиялық тағамдар

Австралиялықтар жұмыртқа сарысы мен нан ұнтағымен жабылып қуырылған қой етінің қабырғасын жейді. Тауық етінен жасалған шницель де өте танымал. Қой етінің қабырғасы мен тауық шницелі – австралиялық балалардың тағамдануының негізгі бөлігі болып табылады. Италиялық тегі бар австралиялықтардың көпшілігі шницель деген сөзді котлет деген сөзбен ауыстырады. Осы топтағы котлеттер көбінесе бұзау немесе тауық етінен жасалады.

Британдық тағамдар

Британдық тағамда котлет көбінесе панировкаланбайды және оны "chop" деп те атай беруге болады. Егер сиыр еті туралы айтылса, бірнеше бөліктен тұратын кесек әдетте сиыр етінің қабырғасы немесе қабырғалы кесек деп аталады, ал қоян етінің қабырғасы – жамбас немесе қоян етінің жамбасы деп аталады. Қоян етінің жамбасын пісіру алдында шеңбер пішінде байлап, қабырғаларын сыртқа қаратып, тәж пішініне келтіруге болады, содан оны "қоян етінің тәжі" деп атайды.

Француз асханасы

Францияда котлеттерді құс, аң, балық және моллюскалардың кез келген сальпикондарымен дайындауға болады, олар негізгі ингредиентке сәйкес қажетті мөлшерде фаршпен араластырылады; консистенциясын ингредиенттерге сай аздап қоюланған соуспен реттеу керек. Бұл котлеттер жұмыртқаға малып, панировкаға оралып, терең қуырудың орнына майда қуырылып, ашық түске келтірілуі тиіс. Котлеттің тағы бір түрі – «Котлетт Менон» немесе «Котлетт Революция», ол нан ұсақ-түйектерімен жабылған және майда қуырылған бұзау еті котлеті.

Гонконг тағамдары

Гонконгта котлет британдық отарлау кезеңінде басқа да аспаздық ықпалдармен бірге енгізілді. Ол "сай чаан", яғни батыс тағамы ретінде қарастырылады. Тілен, шошқа және тауық еті түскі асқа қамырға малып, майда қуырылады. Гонконгта креветка немесе исік қоса алғанда, қамырға малып немесе панировкаланған теңіз өнімдері де "котлет" деп аталады. Ол әдетте күріш немесе спагетти кеспесімен бірге беріледі.

Үндістан асханасы

Үндістан асханасында котлет – бұл езілген көкөністер (картоп, морковь, бұршақ) немесе пісірілген ет (қозы, сиыр, тауық, шошқа немесе балық) толтырмасы, қамырмен немесе қаптамамен қуырылған тағам. Еттің өзі дәмдеуіштермен пісіріледі: пияз, кардамон, даршын, кориандр (киноза), жасыл бұрыш, лимон және тұз. Содан соң жұмыртқа қоспасына немесе жүгері крахмалына малып, нан ұсатылған қытырлақтарына (сондықтан нанмен қапталған котлеттерді қараңыз) салып, майға немесе өсімдік майына қуырады. Тауық және қой еті котлеттері Үндістанның шығыс бөлігінде, әсіресе Калькуттада танымал жеңіл тамақ. Вегетариандық нұсқасында ет болмайды, оның орнына езілген картоп, пияз, жасыл бұрыш, дәмдеуіштер мен тұздың қоспасы қолданылады. Бұл нұсқа вегетариандық үнді халқы арасында кеңінен таралған. Бұл грильденген котлеттер, мысалы, алоо тикки сияқты тағамдармен шатыстырылмауы керек. Котлет дәстүрлі түрде терең майда қуырылады.

Ирандық тағамдар

Иранда котлет (парсы тілінде: کتلت) – қуырылған ұнтақталған сиыр еті немесе бұршақ ұны, картоп пюресі немесе қыртылған картоп, жұмыртқа, пияз, дәмдеуіштер және нан ұсатылғаннан жасалған, гамбургерге ұқсас жұқа қабатты қоспа.

Италиялық тағамдар

Итальяндық тағамдарда котлеттің (cotoletta) қолданылуы өте кең таралған, оның көптеген әртүрлі нұсқалары бар. Ең танымал нұсқасы – Миландық котлет (cotoletta alla milanese), нан ұнтағымен жабылған және сары майда қуырылған бұзау еті. Оны Вена шницелімен (итальян тілінде scaloppina alla viennese немесе fettina impanata деп аталады) шатастыруға болмайды, себебі ол еттің басқа бөлігінен дайындалады; Миландық котлетке сүйек кіреді, ал Вена шницелінде сүйек болмайды. Бұл тағам француздық текті және Наполеон соғыстары кезінде Миланға әкелінген.

Жапон асханасы

Мэйдзи дәуірінде котлет Жапонияға Токионың сәнді Гинза ауданындағы батыс тағамына арналған мейрамхана арқылы енгізілді. Жапон тілінде котлет сөзі "кацурецу" деп айтылады. Жапон тағамында кацурецу, немесе қысқаша "кацу" – нанға малып қуырылған австриялық шницельдің жапондық нұсқасы. Кацудан дайындалатын тағамдардың ішінде тонкацу мен кацудон бар.

Польшалық тағамдар

Польшалық шошқа еті котлеті – нан ұнтағымен қапталған шошқа еті. Котлет шкабовы картоп пюресімен, үйде қуырылған картоппен, қуырылған саңырауқұлақтармен, пісірілген көкөністермен (капустамен), салатпен немесе көкөніс салатымен бірге беріледі. Kotlet z kurczaka – нан ұнтағымен қапталған тауық котлеті. Kotlet z indyka – нан ұнтағымен қапталған түйе котлеті.

Ресей, Украина және бұрынғы Кеңес Одағының басқа да елдерінің асханалары

Қазіргі орыс тілінде котлета (котлета) сөзі көбінесе табада қуырылған фарштан жасалған котлеттерге/шалғам тәрізді котлетке қатысты қолданылады. Рецептіде әдетте сүтке малынған нан, пияз, сарымсақ және дәмдеуіштер болады. Ас-даспазда асығыс болғанда, "котлетті" нанның арасына салып, гамбургердей жеуге болады, бірақ мұндай жылдам тағам мейрамханаларда сирек кездеседі. Оны көбінесе табада қуырылған картоп, картоп пюресі, макарон және т.б. қосып береді. 20 ғасырдың ортасында КСРО-да өнеркәсіптік өндірісте жартылай дайын фарштан жасалған котлеттер енгізілді. Бұл котлеттер Микоян котлеттері деп аталады (совет саясаткері Анастас Микоянның есімімен аталған, ол 1934-1938 жылдары азық-түлік өнеркәсібі министрі болды және совет азық-түлік тізбегіне көптеген өнеркәсіптік өнімдерді енгізуге жауапты болды), олар арзан шошқа немесе сиыр етінен жасалған котлеттер болып, американдық бургерлерге ұқсайтын. Украиндық асүйінде січеник (січеник) деп аталатын бір түрі бар, ол фаршталған ет немесе балық пен көкөністерден жасалып, нан ұсақ-түйектерімен жабылады. Орыс котлетасының ерекше түрі – Пожарский котлеті, ол нан ұсақ-түйектерімен немесе кішкентай крутондармен жабылған фаршталған құс етінен жасалған күрделі нұсқасы. Бұл котлеттің ерекшелігі – фаршқа май қосылады, бұл оны әсіресе шырынды және жұмсақ етеді. Тағы бір орыс котлеті – отбивная котлета (отбивная котлета), яғни "қағулы котлет", ол әдетте шошқа немесе сиыр етінен жасалған, балғамен немесе пышақ сабымен қағылып, жұмыртқа, қамыр немесе нан ұсақ-түйектерімен жабылған табада қуырылған кеспе. Рецепті эскалоп, шницель, поляк немесе американдық котлеттеріне ұқсас. Бүгінде бұл тағамды жай ғана отбивная деп атайды, ал котлета сөзі тек фарштан жасалған котлеттерге қолданылады. Киевтік котлет орыс тілінде котлета по-киевски (котлета по киевски) және украин тілінде котлета по-київськи (котлета по київськи) деп аталады, яғни "Киев стиліндегі котлет".

Шри-Ланка асханасы

Шри-Ланка асханасында "котлет" дегенде көбінесе балықтан (әдетте тунец немесе скумбрия) және картоптан жасалған крокеттер түсініледі. Балық пен картоп дәмдеуіштер, жасыл бұрыш және пиязбен араластырылып, ұн мен жұмыртқадан жасалған қамырға малып, содан соң панировкаланып, қуырылады.