Кіріспе

Эрнст Фридрих Шумахердің 1973 жылғы кітабы "Small Is Beautiful: A Study of Economics As If People Mattered" – бұл 1973 жылы неміс туған британдық экономист Э. Ф. Шумахердің эсселер жинағы. "Small Is Beautiful" ("Кішкентай – әдемі") аталымы Шумахердің ұстазы Леопольд Кохрдың (1909–1994) қолдаған қағидасынан туындады. Кохр кішкентай, тиімді технологияларды, саясаттарды және мемлекеттік құрылымдарды "үлкені жақсы" деген бағытқа балама ретінде жақтап, дамытты. 1973 жылғы энергия дағдарысы және жаһандану тұжырымдамасының кеңінен танылуы сияқты экологиялық, әлеуметтік және экономикалық факторлар Шумахердің "Кішкентай – әдемі" кітабындағы дәстүрлі экономикаға қатысты сын-пікірлерін 1970 жылдары кең аудиторияға жеткізуге ықпал етті. 1995 жылы "The Times Literary Supplement" басылымы "Small Is Beautiful" кітабын Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жарық көрген 100 ең ықпалды кітаптың қатарына қосты. 1999 жылы түсіндірмелер қосылған қосымша басылым жарық көрді. 2023 жылы "Small is Beautiful" кітабының 50 жылдығын тойлауға орай, Schumacher Center for a New Economics британдық автор және журналист Дэвид Бойльге кітап туралы жаңартылған оқу құралын дайындауды тапсырды.

Қысқаша мазмұны

Кішкентай да әдемі кітабы төрт бөлімнен тұрады: "Қазіргі әлем", "Ресурстар", "Үшінші әлем" және "Ұйымдастыру және меншік". І бөлім – 1970 жылдар басындағы экономикалық әлемді Шумахердің көзқарасымен жинақтайды. Бірінші тарауда, "Өндіріс мәселесінде" Шумахер қазіргі заманғы экономиканың тұрақты еместігін дәлелдейді. Табиғи ресурстар (көмірсутектер сияқты) пайдаланылатын табыс ретінде қарастырылады, ал олар жаңаруға келмейтіндіктен, капитал ретінде қарастырылуы керек, себебі олардың азаюы сөзсіз. Ол сондай-ақ табиғаттың ластануға төзімділігінің де шектеулі екенін айтады. Оның қорытындысы бойынша, үкіметтің күш-жігері тұрақты дамуға бағытталуы керек, өйткені шамалы жақсартулар, мысалы, үшінші әлем елдеріне технологияны беру, тұрақсыз экономиканың түбірдегі мәселесін шешпейді. Шумахердің философиясы – "жеткіліктілік" принципі, ол адамның қажеттіліктерін және шектеулерін бағалайды, сондай-ақ технологияны тиімді пайдалануды қалайды. Бұл оның ауылдық экономиканы зерттеуінен өркендеді, ол кейін буддалық экономика деп аталды, және кітаптың төртінші тарауы осы тақырыпқа арналған. ІІ бөлім – білім беруді ең үлкен ресурс ретінде қарастырады және жер, өнеркәсіп, ядролық энергия және технологияның адамға тигізетін әсері талқыланады. ІІІ бөлім – сол кездегі әлемдік жүйенің орталығы мен дамушы әлем арасындағы алшақтықты, сондай-ақ Үндістандағы ауылдық мәдениет пен жұмыссыздық мәселелерін талқылайды. IV бөлім – ірі масштабтағы ұйымдастыру теориясының жобасын ұсынады, капитализмді әлеуметтік тәртіп ретінде мақтан тұтуға қарсы шығып, баламаларды қарастырады. Осы бөлімнің 3-тарауы социалистерге келесі кеңеспен аяқталады:

"Социалистер мемлекеттік меншікке алынған өнеркәсіптерді капиталистерді капиталдандыру үшін ғана емес, сонымен қатар өнеркәсіптік басқарудың демократиялық және лайықты жүйесін, машиналарды адамгершілікпен пайдалануды және адамның тапқырлығы мен еңбегінің жемісін ақылмен пайдалануды дамыту үшін пайдалануға ұмтылуы керек. Егер олар мұны істей алса, болашақ олардың қолында. Әйтпесе, олар еркін туған адамдардың теріне төгуге лайық ештеңе ұсына алмайды." (IV бөлім, 3-тарау "Социализм")