Кіріспе

Ағылшын контр-адмиралы және полярлық саяхатшы Шерард Осборн (25 сәуір 1822 – 6 мамыр 1875) – Корольдік теңіз күштерінің адмиралы және Арктиканы зерттеуші.

Өмірбаян

Мадраста туған ол Үндістан армиясының офицерінің ұлы еді. Осборн 1837 жылы бірінші сыныпты ерікті ретінде теңіз флотына қабылданды, 1844 жылға дейін қызмет етті. Ол 1849 жылы сэр Джон Франклиннің жаңа іздеу экспедициясын қолдауда белсенді рөл атқарды, ал 1850 жылы Хорацио Томас Остин басқарған Арктикалық экспедицияда HMS Pioneer (1850) бу тізімінің командасына тағайындалды. Ол осы сапар туралы «Арктикалық күнделіктен шашыраған жапырақтар» (1852) атты еңбегін жариялады және көп ұзамай командир шеніне көтерілді. 1852–1854 жылдарғы сэр Эдвард Белчер басқарған жаңа экспедицияға ол қайтадан Pioneer кемесінің командирі ретінде қатысты. 1856 жылы ол капитан Роберт МакКлюрдің күнделіктерін жариялады, онда Солтүстік-Батыс өткелінің ашылуы туралы айтылған. 1855 жылдың басында ол Крым соғысына HMS Vesuvius (1839) кемесінің капитаны ретінде шақырылды. Қара теңізде көптеген шайқастарға қатысқаннан кейін 1855 жылдың тамызында ол посттық шенге көтерілді және соғыс аяқталғанға дейін Азов теңізіндегі эскадрильяға басшылық етті. Осы қызметтері үшін ол Бат орденінің серігі атағын алды, Құрмет легионымен және Түрік Меджидие орденімен марапатталды. 1859 жылы ол «Жапон суларындағы саяхат, Пейходағы шайқас және жапондық иллюстрациялардың алғашқылары (1620 жылы Джон Сарис жүргізген жөнелтімнен бастап)» атты еңбегін жариялады, ол бастапқыда 1859 жылы Эдода Осборн сатып алған «Аптасына бір рет» журналында жарық көрді. 1858 жылы ол Янцзы өзенімен Ханкоуға дейін кеме жүргізуде қиын және күрделі навигация жасады. 1859 жылы денсаулығы нашарлап Англияға оралды, осы кезде ол «Блэквуд журналына» теңіз және Қытай тақырыптарына қатысты бірнеше мақала жазды және «Сэр Джон Франклиннің мансабы, соңғы саяхаты және тағдыры» (1860) атты еңбегін жазды. 1861 жылы ол Мексикадағы екінші француз интервенциясы кезінде Мексика шығанағындағы эскадрильяға қолбасшылық етті, ал 1862 жылы Қытай жағалауындағы қарақшылықты басу үшін Қытай үкіметі құрған эскадрильяның қолбасшылығын қабылдады. Ол императорлық үкіметтен ғана бұйрық алатын шарты орындалмағандықтан, лауазымынан бас тартты.

Лей-Осборн флотилиясы

Тайпин көтерілісі кезінде Қытай үкіметі 1853 жылы көтерілісшілер басып алған Нанкин қаласын қайтадан бақылауға алуды қалады, бірақ Янцзы өзені арқылы әскер тасымалдауға және оларға оттық қолдау көрсетуге қажетті кемелер жетіспеді. Қытай үкіметі көмек сұрап британдықтарға жүгінді, олар Қытайдағы саудаларын тұрақтандыру мақсатында көмек көрсетуге келісті. Қытай императоры Жолаға жер аударылғанда, 1861 жылдың шілдесінде британдық елші сэр Фредерик Брюстің британдық канонерлік қайықтарды сатып алу туралы ұсынысына келісім берді. Бұл ұсынысты жасауға Императорлық теңіз кеден қызметінің аудармашысы Роберт Харт үлкен үлес қосты. Зонгли Яменнің басшысы Гонг ханзадасы Хорацио Нельсон Лейді жаңа флотилияның бас инспекторы етіп тағайындады. Лей 1862 жылдың 14 наурызында ханзада Гонгтың жазбаша тапсырмаларымен Қытайдан Англияға аттанды. 1862 жылдың 2 қыркүйегінде Виктория патшайымы ұсынысқа келісіп, кемелерді жабдықтауға және экипаждарды жұмысқа алуға рұқсат берді. Лей флотилияның командирі болып капитан Шерард Осборнды тағайындады. 1863 жылдың 13 ақпанында "Лей-Осборн" флотилиясы, сондай-ақ Осборн немесе "Вампир" флоты деп белгілі болған, жеті бумен жүретін крейсер және бір жабдықтау кемесімен Англиядан шығып, 1863 жылдың қыркүйегінде Қытайға жетті. Қытайға келгеннен кейін Осборн жергілікті қытай офицерлерінен ешқандай бұйрық қабылдаудан бас тартты, өйткені Леймен жасалған келісім бойынша, барлық қытайлық бұйрықтар Лей арқылы тікелей Тонгцзи императорынан келуі тиіс еді. Императорлық сарай бұл келісімді ратификациялаудан бас тартты, сол себепті Осборн 1863 жылдың 9 қарашасында қызметтен кетіп, флотилияны таратып, кемелерді бір оқ атпай Англияға қайтарды. Сол жылы Лейді Қытай үкіметі жұмыстан босатып, орнына сэр Роберт Харт тағайындалды.

Кейін

1864 жылы ол кеме жасаудың мұнаралық жүйесін сынау үшін алғашқы британдық мұнаралы қаруланған соғыс кемесінің командасына тағайындалды. 1865 жылы Ұлы Үндістан түбегі теміржол компаниясының агенті болды, ал екі жылдан кейін телеграф құрылысы және күтім компаниясының басқарушы директоры болып тағайындалды, ол 1874 жылға дейін осы лауазымды атқарды. 1869 жылдан бастап ол Халықаралық орта арна телеграф компаниясының директоры болды. Арктиканы зерттеуге деген қызығушылығы ешқашан тоқтаған жоқ, ал 1873 жылы ол командир Альберт Гастингс Маркхэмді бу көмегімен мұзды суларда жүзу жағдайларын сынау мақсатында жазғы сапарға шығуға ықпал етті. Бұл жазғы сапардың нәтижесі сэр Джордж Нарес басқарған Британдық Арктика экспедициясы болды. Осборн экспедиция комитетінің мүшесі болды.

Өлім

Осборн 1875 жылғы 6 мамырда экспедиция жөнелткеннен кейін бірнеше күн өткен соң Лондонда қайтыс болды. Оның денесі 10 мамыр 1875 жылы Хайгейт зиратында жерленді. Қоштасу рәсіміне Корольдік теңіз күштерінде онымен бірге қызмет еткен көптеген адамдар қатысты. Оның құрметіне кабельдік кеме аталды және 1878 жылы SS Sherard Osborn кемесі Шығыс кеңейту, Австралия және Қытай телеграф компаниясы үшін құрылысы аяқталды.