Кіріспе
Кх'а диалектік континуумы Оңтүстік Африкада таралған. ǃKung /'//k//ʊ//ŋ/ KUUNG (ǃXun), сондай-ақ Ju ('/dʒ//u:/ JOO) деп те аталады, Намибия, Ботсвана және Анголада ǃKung халқы қолданатын диалектік континуум (тілдік кешен), ол екі немесе үш тілден тұрады. ǂʼAmkoe тілімен бірге ǃKung Кх'а тілдер отбасын құрайды. ǃKung болжамды Хойсан тілдер отбасының бір тармағы саналды және сол жағдайда Солтүстік Хойсан деп аталды, бірақ Хойсан тілдерінің біртұтастығы ешқашан дәлелденбеді және қазірде осы теория жалған деп есептеледі. Дегенмен, антропологиялық термин "Хойсан" әлі де клик тілдерін жалпылай атайтын ұғым ретінде қолданылады. ǃKung көптеген клик дыбыстарымен, мысалы, атындағы ǃ сияқты дыбыстармен танымал, және әлемдегі ең күрделі консонанттар мен дауыстылар тізіміне ие. Сондай-ақ, бұл тілде тон және мұрындық дыбыстар да бар. Толық сипаттамасы үшін Juǀʼhoan қараңыз. ǃXuun (Батыс ǃKung/ǃXuun тілінде айтылатын) дыбысын шығару үшін, шотландиялық немесе неміс тіліндегі "ch" дыбысына ұқсас x дыбысының алдында клик дыбысы жасалынады, содан кейін жоғары көтерілетін тонмен ұзын мұрындық u дауыстысы айтылады.
ǃKung /'//k//ʊ//ŋ/ KUUNG (ǃXun), also known as Ju ('/dʒ//u:/ JOO), is a dialect continuum (language complex) spoken in Namibia, Botswana, and Angola by the ǃKung people, constituting two or three languages. Together with the ǂʼAmkoe language, ǃKung forms the Kxʼa language family. ǃKung constituted one of the branches of the putative Khoisan language family, and was called Northern Khoisan in that scenario, but the unity of Khoisan has never been demonstrated and is now regarded as spurious. Nonetheless, the anthropological term "Khoisan" has been retained as an umbrella term for click languages in general. ǃKung is famous for its many clicks, such as the ǃ in its name, and has some of the most complex inventories of both consonants and vowels in the world. It also has tone and nasalization. For a description, see Juǀʼhoan. To pronounce ǃXuun (pronounced in Western ǃKung/ǃXuun) one makes a click sound before the x sound (which is like a Scottish or German ch), followed by a long nasal u vowel with a high rising tone.
Аттар
Кунг немесе оның түрлері термині көбінесе диалекттерді бір тіл деп қарастырғанда қолданылады; ал Джу оларды шағын тілдер отбасы ретінде қарастырғанда қолданылады. Кунг кейде оңтүстік-шығыстағы Juǀʼhoan диалекттері жақсы зерттелгенімен салыстырғанда, солтүстік/солтүстік-батыс диалекттері үшін де қолданылады; алайда, дерлік барлық диалекттердің өкілдері өздерін Кунг деп атайды. Жақындағы әдебиеттерде кездесетін ǃXun және ǃXuun жазулары 1975 жылғы орфографияда ǃXʼu(u)n немесе қазіргі орфографияда ǃKu(u)n деп жазылған Juǀʼhoan түрімен байланысты. Тағы да жазылу түрлері: ǃHu, ǃKhung, ǃKu, Kung, Qxü, ǃung, ǃXo, Xû, ǃXû, Xun, ǃXung, ǃXũũ, ǃXun, ʗhũ:, ал Джу тілінің қосымша жазылу түрлері: Dzu, Juu, Zhu.
Дауыс берушілер
Егер ǃКунг диалектілерін бірге есептесек, олар Хоехое және Сандаведен кейін үшінші ең көп қолданылатын дыбыстық тіл болар еді. Ең көп таралған ǃКунг түрі – Джуǀʼхоан, бәлкім үшінші орынды Наромен бөліседі. Бағалаулар әртүрлі, бірақ шамамен 15 000 адам сөйлейтіні болжанып отыр. Сөйлеушілер шашырап, басқа тілдерді қолданушылармен араласып жатқандықтан санау қиын, бірақ Намибияда 9 000, Ботсванада 2 000, Оңтүстік Африкада 3 700 және Анголада 1 000 адам сөйлейді (1975 жылы бұл көрсеткіш шамамен 8 000 болған). ХХ ғасырдың ортасына дейін солтүстік диалекттер Анголаның оңтүстік және орталық бөлігінде кеңінен таралған. Алайда, көптеген ǃКунг адамдары Ангола азамат соғысынан Намибияға (негізінен Каприви жолағына) қашып кетті, онда олар Ангола армиясына және SWAPO-ға қарсы Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің арнайы жасақтарына қабылданып, қатысты. Шекара соғысы аяқталғаннан кейін мыңнан астам жауынгер мен олардың отбасылары Оңтүстік Африкадағы Шмидтсдрифтқа көшірілді. Намибиядағы болашақтарына қатысты белгісіздік күйінде он жылдан астам қиын жағдайда өмір сүргеннен кейін, апартеидтен кейінгі үкімет Шмидтсдрифт маңындағы Платфонтейнде тұрақты қоныстан үшін жер сатып алып, сыйға берді. Тек Джуǀʼхоан жазылған, және ол солтүстік-батыс диалекттерімен бірдей әдебиетті пайдалануға жеткілікті деңгейде түсінікті емес.
Түрлері
Көбіне танымал !Кунг диалектілері — Цумкве Джу’хоан, Экока !Кунг, !’О!Кунг және ǂКx’ауǁ’эйн. Ғалымдар он бірден он беске дейін диалектілерді ажыратады, бірақ шекаралары нақты емес. Солтүстік/Солтүстік-Батыс және Оңтүстік/Оңтүстік-Шығыс арасында айқын ерекшелік бар, сонымен қатар жеткілікті зерттелмеген әртүрлі Орталық топ та бар.