Сопоћани монастыры: Сербия тарихы мен өнерінің қазбасы
Sopoćani
Сопоћани монастыры – Сербия корольі Стефан Урош I-нің 1259-1270 ж. салған мұрасы. ЮНЕСКО мұрасы тізіміне енген, Рашка аймағында орналасқан. Тарих пен мәдениетке қызығушылар үшін!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сопочани монастыры (, ), Сербия королі Стефан Урош I-нің салымы, 1259 жылдан 1270 жылға дейін Рашка өзенінің бастауына жақын, Рас аймағында, серб ортағасырлық мемлекетінің орталығында салынған. 1979 жылы Стари Распен бірге ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілген. Монастырь Нови-Пазар қаласының батысында орналасқан.
The Sopoćani Monastery (, ), an endowment of King Stefan Uroš I of Serbia, was built from 1259 to 1270, near the source of the Raška River in the region of Ras, the centre of the Serbian medieval state. It is a designated World Heritage Site, added in 1979 with Stari Ras. The monastery is located west of the town of Novi Pazar.
Тарих
1160 жылдары Ұлы жупан Стефан Неманья Раскадағы таққа билігін бекітті. Неманьяның ұлдары патша титулын алып, автокефалия арқылы тәуелсіз шіркеу құрғанмен, экономикалық жүйені дамытып, ақша соғып та, Стефан Неманьяның еңбегі кіші буынға үлгі болып қала берді. Сопочани – серб патшасы Стефан Урош I-нің сыйы, ол Стефан I-нің ұлы және Неманьяның немересі болған. 1260 жылы патша Урош I Неманджич оны өзінің жерлену орны ретінде қызмет ететін шіркеу ретінде салған. 14 ғасырдың ортасында оның шөбересі Душан оны кеңейтіп, жаңартқан. Шіркеу қасиетті Үштікке арналған. Бұрынғы ірі монастырь кешенінен, онда көптеген құрылыстар (асханалар, тұрғын үйлер және т.б.) болған, бүгінде тек қана Қасиетті Үштік шіркеуі сақталған. Монастырь бір кезде екі қақпасы бар биік тас қабырғамен қоршалған. Шіркеудің негізгі бөліктерінің суреттері 1263 және 1270 жылдар аралығында аяқталған. Сопочаниде 13 ғасыр бойы қалыптасқан көркемдік жоспар іске асырылды. Ғибадатханада діни рәсімдер бейнеленген, кемеде Ұлы мерекелер циклі арқылы Мәсіхтің құтқару еңбегі көрсетілген, ал нартексте Ескі өсиет, догматикалық және эсхатологиялық тақырыптар ұсынылған. Неманджичтер әулетінің иконографиялық портреттері және Симеон Неманья мен Әйіпті Саваның тарихи көріністері арқылы. Градактан кейін (шамамен 1275 жыл), Сопочанидің негізін қалаушы король Урош I-нің әйелі, Анжу королевасы Еленаның сыйынан кейін, Сербиядағы шығармашылық өнерде тоқтап қалу болды. 1263 жылы Сербия православие шіркеуінің басшысы болған архиепископ Сава II құрбандық тақтасының маңындағы архиепископтар шеруінде бейнеленген. Сопочанидің фрескаларын серб ортағасырлық өнерінің сарапшыларының кейбіреулері сол кезеңнің ең әдемі туындылары деп санайды. Кеменің батыс қабырғасында Мәриямның ұйықтауының әйгілі фрескасы орналасқан. 16 ғасырда монахтар Османдық қауіп-қатерге байланысты бірнеше рет монастырьды уақытша тастап кетуге мәжбүр болды. 1689 жылы Осман түріктері монастырьға шабуыл жасап, шіркеу төбесінен қорғасынды алып кетті. Бауырластық қауымы бірнеше маңызды реликтілермен бірге Косовоға қашып кетті, бірақ Сопочаниге оралмады; ол 20 ғасырға дейін екі жүз жылдан астам уақыт бойы қараусыз қалды. Шіркеу бірте-бірте құлап, күмбезі құлады, ал айналасындағы ғимараттардың қалдықтары қираған үйінділермен және топырақпен жабылды. Соңында, 20 ғасырда монастырь қалпына келтірілді және бүгінде адал монахтардың гүлденген бауырластығында өмір сүреді. Сопочани фрескаларының көпшілігі әлі күнге дейін жарқын сұлулықпен шағылысып, екі ғасырдан астам уақыт бойы табиғаттың қатыгез әсеріне төтеп берді. Сопочани 1979 жылы ерекше мәдени маңызы бар ескерткіш деп жарияланды және Сербия Республикасының қорғауында.
In the 1160s, the Great Zupan Stefan Nemanja consolidated his power on the throne in Raska. Although Nemanja's sons received the title of king and established the church as independent by making it autocephalous, as well as developing the economic system and coined money, the work of Stefan Nemanja remained a great model and an example to be emulated by the younger generations. Sopoćani was an endowment of the Serbian King Stefan Uroš I, son to Stefan the First Crowned and Nemanja's grandson. It was built in 1260 by King Uroš I Nemanjić as a church which would serve as his burial place, and was extended and renovated in the mid 14th century by his great grandson Dušan. The church is dedicated to the Holy Trinity. Of the former larger monastery complex, which comprised numerous structures (dining rooms, residential buildings and others), today only the Church of the Holy Trinity remains. The monastery was once surrounded by a high stone wall with two gates. The completion of the painting of the main parts of the church can be indirectly dated to between 1263 and 1270. In Sopocani a decorative plan was carried out which was formed throughout the thirteenth century in the chancel there are liturgical scenes, in the nave Christ's salvation work is shown through a cycle of the Great Feasts, in the narthex the Old Testament, dogmatic and eschatological themes are presented. Through the iconographic portraits of the Nemanjic family and through historical scenes Simeon Nemanja and Saint Sava. After Gradac (about 1275), the endowment of Queen Helen of Anjou, the wife of the founder of Sopocani King Uros I whose painters were high on the scale of creativity, there was a hiatus in creative artwork in Serbia. Archbishop Sava II, who became the head of the Serbian Orthodox Church in 1263, is represented in the procession of archbishops in the area of the altar. The frescoes of Sopoćani are considered by some experts on Serbian medieval art as the most beautiful of that period. On the western wall of the nave is a famous fresco of the Dormition of the Virgin. In the 16th century the monks had to temporarily leave the monastery on several occasions due to the Ottoman threat. Finally, during one of the raids in 1689 the Ottoman Turks set fire to the monastery and carried off the lead from the church roof. The brotherhood escaped with some important relics to Kosovo but did not return to Sopoćani; it remained deserted for over two hundred years, until the 20th century. The church slowly decayed: its vaults caved in, its dome fell down, and the remains of the surrounding buildings were covered with rubble and earth. Finally, during the 20th century the monastery was restored and today it is settled by a thriving brotherhood of dedicated monks. The fact that most of the Sopoćani frescoes still shine with radiant beauty surviving more than two centuries of extreme exposure to the elements. Sopoćani was declared Monument of Culture of Exceptional Importance in 1979, and it is protected by Republic of Serbia.
Өнер тарихы мен әсері
Сопочанидегі өнер 1260 жылы аяқталғаннан кейін жылдар бойы кезең-кезеңмен жүзеге асырылды. Суреттерде христиан қасиеттілері, ұлттық қасиеттілер, сондай-ақ христиан дінінің епископтық және нұрлы тарихтары бейнеленген. Бұл тарихтар солдан оңға қарай баяндалады, оларды түсіну үшін белгілі бір ретпен қарау қажет. Шіркеудің классикалық өнер стиліне Сан-Витале базиликасы және басқа да Византия шіркеулері сияқты кеш Византия өнерінің ықпалы зор. Иконоборшылықтан кейінгі кезең осы өнер стилінің қайта жандануына әкелді, ол 13 ғасырға, монастырь салынған кезде, қарай жылжи түсті. Шіркеуде көрінетін басқа мотивтер (мысалы, су құстары және белгілі бір лотостардың қолданылуы) Юстиниан I дәуіріндегі ерте Византия өнерінің ықпалын көрсетеді, бірақ бұл ықпал шіркеуде осы деңгейде айқын емес. Бұл өнерді жүзеге асыруды бірнеше ерекше кезеңге бөлуге болады. 1263–1268 жылдары түрлі суреттер, соның ішінде Стефан Урош I-нің ұлдары Драгутин мен Милутиннің суреттері жасалды. 1331–1346 жылдары король Стефан Душанның тұсында шіркеу кеңейтіліп, собор сипаттарын қабылдады, бұл шіркеудің экзо-нартексіндегі өнер мен әшекейлерді кеңейтті. 1335–1371 жылдары шіркеудің фрескалары аяқталды деп есептеледі, бұл жақын маңдағы шіркеулердегі сурет салу стилінен көрінеді. 1370–1375 жылдары шіркеуде алғашқы рет қайта бояу фактісі анықталды, ал Сопочани туындыларын көшіру Сопочани стилін құрады, ол басқа шіркеу суреттеріне таралып, әсер етті. Ал 20 ғасырдың басында Сопочани өнері заманауи серб суретшілеріне шабыт берді.
The art in Sopoćani was implemented periodically through the years following its completion in 1260. The subjects of the art include Christian Saints, national saints, as well as episcopal and illuminative narratives of Christianity. These narratives follow a left to right order of narration, needing to be viewed in a specific order to be understood. The classical art style of the church is largely influenced by late Byzantine art, such as that of the Basilica of San Vitale and other Byzantine churches. The period following iconoclasm brought upon a resurgence in these art styles moving forward into the 13th century, at the time of the construction of the monastery. Other motifs seen in the church (such as water birds and use of specific lotuses) are indicative of influences from early Byzantine art dating to the era of Justinian I, although these influences are less prominently featured in the church. The implementation of this art can be separated into several distinct periods. In 1263–1268, various paintings, including those of the sons of Stefan Uroš I, Dragutin, and Milutin, were created. In 1331–1346, during the reign of King Stefan Dušan, the church expanded and took on characteristics of a cathedral, expanding the art and decorations seen in the exo narthex of the church. In 1335–1371, it is presumed that the fresco paintings of the church were completed, evidenced by painting styles seen in other nearby churches. In 1370–1375, the first example of repainting was evidenced in the church, and the copying of Sopoćani works created the Sopoćani style which spread and influenced other church paintings. And in the early 20th century, the art of Sopoćani served as an inspiration for modern Serbian artists.
Көркем туындыларды қалпына келтіру
1689 жылы түрлі факторлар шіркеудің кең ауқымда зақымдануына себеп болды. Осман түріктерімен соғыс монастырдың ұстамауына әкелді. Сонымен қатар, қолайсыз ауа райы және ұзақ күнге ұшырау салдарынан көптеген өнер туындылары зақымдалды. 20-шы ғасырдың басында (1925-1929 және 1949-1958 жылдары) ірі масштабта қайта құру науқандары басталған екі кезең болды. Атап айтқанда, суреттердің түсі мен айқындығы жаңартылды, бірақ шіркеу фрескаларындағы алтын жапырақтардың көп бөлігін көру қиын болып қалады. Бұл суретшілер әдетте қолданған қадамдардың қатаң жиынтығы болды (саз жағу, көмірмен эскиз жасау, әртүрлі қабаттарда опсис жағу және т.б.). Дегенмен, Dormition мысалында, әдетте өшірілетін көзге көрінетін бөлу сызықтарымен боялғандай, осы әдіске ерекшеліктер де болды. Кейбір тарихшылар мұның суретшінің қателігінен туындағанын айтады. Dormition – бұл соңғы Комнендік фресканың тағы бір мысалы, ол еркін баяндаушы сызықтық стильмен ерекшеленеді. Шіркеудегі ең танымал фрескалардың контурларына алтын жапырақтардан жасалған мозаикалар жабыстырылған, бұл шешімді Стефан Урош I көріктілік пен сән-салтанатты арттыру үшін қабылдады.
In 1689, various factors contributed to widespread damage through the church. War with the Ottoman Turks led to the desecration of the monastery. In addition, inclement weather and prolonged sun exposure led to damage of much of the art. There were two periods in the early 20th century (1925 1929, and 1949–1958) in which reconstruction campaigns began on a large scale. Notably, the color and clarity of the paintings were restored, but much of the gold leaf outlines remain difficult to discern in the frescoes of the church. There was a rigid set of steps (setting of plaster, designing with charcoal, application of opsis in various layers, etc.) that were usually followed by these artists. However, there were exceptions to this method, as is the case with the Dormition, which was painted over visible division lines that are usually erased. Some historians believe this to be the result of an oversight on the part of the artist. The Dormition is another example of a late Komnenian fresco, characterized by its use of a rambling narrative linear style. Some of the more prominent frescoes in the church had gold sheet tesserae applied in their outlines, a decision that was made by Stefan Uroš I to provide a greater sense of visual grandeur.
Иконография
Византиялық ықпал және шіркеулерде иконостастың енгізілуі портативті иконаларға деген сұранысты тудырды. Сопочанидегі иконалар көбінесе аналық идеологияны көрсетеді, олардың ішінде Әзіре Мәриямның өмірі мен өлімі бейнеленген. Бұл иконалардың портреттерінде византиялық және ерте римдік стильдің техникалары мен символикасы қолданылған, бұл бас орналасуына, сондай-ақ қолдардың еркек және әйелдік ерекшеліктеріне баса назар аударады. Мысалы, сол қол көбінесе әйелдік сипатта болып, кітап немесе жазбаларды ұстайды. Ал оң қол еркектік сипатта болып, қылыш, айқыш немесе сүңгі ұстайды. Бұл ерекшеліктерді Сопочанидегі шейіттердің, қасиеттілердің, елшілердің және евангелисттердің иконаларында көруге болады. Бұл иконалардағы бейнелердің көрсетілуі басқа византиялық иконалар мен мозаикалардағы, мысалы, Ая Софиядағы Деизис сияқты, сурет салудағы натурализмнің дамуымен үйлеседі.
A demand was created for portable icons due to Byzantine influence and the introduction of iconostasis in churches. The icons in Sopoćani largely represent a matriarchal ideology, depicting the life and death of the Virgin Mary, among others. The portraits of these icons incorporated techniques and symbolism from Byzantine, and earlier Roman style, which emphasizes the positioning of the head, as well as male and female qualities of the hands. For instance, the left hand would often be considered female, holding books or scriptures. The right hand would be considered male, holding a sword, a cross, or a spear. These qualities can be seen in icon plates of the martyrs, saints, apostle, and evangelist in Sopoćani. The portrayal of figures in these icons are also concurrent with the development of naturalism in painting, found in other Byzantine icons and mosaics such as the Deisis in Hagia Sophia.
Танымал мәдениетте
Сопочани, 1999-2000 жылдары RTB телеканалы түсірген "Уақыт куәгерлері" деректі фильмдер сериясының екі эпизоды Петар Савковичтің жетекшілігімен жасалған, режиссерлері Стеван Станич және Радослав Московлович, ал музыкасын Зоран Христич жазған.
Sopoćani, two episodes of the documentary series "Witnesses of Times" produced by the broadcasting service RTB in 1999 2000 was created by Petar Savkovića, directed by Stevan Stanić and Radoslav Moskovlović, music was composed by Zoran Hristić.