Кіріспе
Әлеуметтік ғылымның ойлау моделі. "Стандартты әлеуметтік ғылым моделі" (SSSM) термині алғаш рет Джон Туби мен Леда Космидс 1992 жылы жарық көрген "Адаптанған сана" жинағында енгізді. Олар SSSM-ді "бос тақта", салыстырмалылық, әлеуметтік құрылымдық конструкционизм және мәдени детерминизм сияқты әлеуметтік ғылымдар философиясына сілтеме ретінде пайдаланды. Олардың пікірінше, бұл философиялар, SSSM-де жиынтықталған, 20-шы ғасырдағы әлеуметтік ғылымдардың дамуындағы басым теориялық парадигманы құрады. Олар ұсынған SSSM парадигмасына сәйкес, сана – мәдениетпен толығымен қалыптасатын, жалпы мақсаттағы танымдық құрал. SSSM-ді белгілегеннен кейін, Туби мен Космидс SSSM-ді интеграцияланған модельмен (IM) алмастыруды ұсынады, ол интеграцияланған себептік модель (ICM) деп те аталады, және бұл модель сананың дамуы үшін мәдени және биологиялық теорияларды үйлестіреді. SSSM-ді қолдайтындардың арасында бұл термин ICM және жалпы эволюциялық психологияны (EP) қолдау үшін пікір таласына арналған деп санайтындар бар. СССМ туралы айыптаудың сабаннан жасалған қуыршақ немесе риторикалық тәсілге негізделгені туралы сын да бар.
The term standard social science model (SSSM) was first introduced by John Tooby and Leda Cosmides in the 1992 edited volume The Adapted Mind. They used SSSM as a reference to social science philosophies related to the blank slate, relativism, social constructionism, and cultural determinism. They argue that those philosophies, capsulized within SSSM, formed the dominant theoretical paradigm in the development of the social sciences during the 20th century. According to their proposed SSSM paradigm, the mind is a general purpose cognitive device shaped almost entirely by culture. After establishing SSSM, Tooby and Cosmides make a case for replacing SSSM with the integrated model (IM), also known as the integrated causal model (ICM), which melds cultural and biological theories for the development of the mind. Supporters of SSSM include those who feel the term was conceived as a point of argument in support of ICM specifically and evolutionary psychology (EP) in general. There are criticisms that the allegation of SSSM is based on a straw man or rhetorical technique.
Айтылған қолдаушылар
Стивен Пинкер стандартты әлеуметтік ғылым моделінің қолдаушылары ретінде бірнеше белгілі әлеуметтік ғалымдарды атап көрсетеді, олардың ішінде Джон Б. Уотсон, Маргарет Мид, Франц Боас, Б. Ф. Скиннер, Ричард Левонтин, Джон Мони және Стивен Джей Гулд бар.
Терминнің қолданылуын сынға алу
Ричардсон (2007) эволюциялық психологияның (ЭП) жақтастары ретінде эволюциялық психологтар SSSM-ді риторикалық тәсіл ретінде дамытқан деп сарайды: «Негізгі аргумент Космидстер мен Тубидің эволюциялық психологияны қызу қолдайтын тұжырымдамасында айқын көрінеді. Олар бізден «Стандартты әлеуметтік ғылым моделі» (SSSM) мен олар жақтайтын «Интеграцияланған себептік модель» (ICM) арасындағы екіұштылықты қабылдауымызды талап етеді – бұл қолдаусыз көзқарас пен олардың өзінің арасындағы жалған екіұштылықты ұсынады». Уоллес (2010) SSSM-ді жалған екіұштылық деп атап, «ЭП дәстүріндегі ғалымдар адам танымына қатысты «Стандартты әлеуметтік ғылым моделі» (негізінен, бихевиоризм) деп аталатын нәрсенің ықпалын және ұзақтығын шамадан тыс көтеріп көрсетеді» деп мәлімдейді. Джеффри Сэмпсон SSSM-нің жалған аргументке негізделгенін айтады. Ол Пинкердің 1920 жылдан бері әлеуметтік ғылымдарда басым теориялық парадигма болып табылатын SSSM деген пікірін «толыққанды негізсіз» деп санайды. Сэмпсон өз аргументінде 20 ғасырдағы британдық білім беру саясатын мысалға келтіреді, ол әлеуметтік ғалымдардың басшылығымен жүргізілді және балалардың ішкі таланттары мен қажеттіліктері бар деген сенімге негізделген. Осылайша ол Пинкердің барлық әлеуметтік ғалымдардың санасы туралы көзқарасының тақта таяз болғаны туралы мәлімдемесіне қарсы шығады. Сонымен қатар, Сэмпсон Пинкердің SSSM-мен байланыстырған Скиннер, Уотсон және Мид сияқты ғалымдардың ықпалды болғанына шартты түрде ғана келіседі, «оларды сексен жыл бойы ақыл-ой өмірінің жалпы тонына жауапты деп санау қисынсыз көрінеді» дейді. Сол сияқты, Нил Леви SSSM тұжырымдамасына қатысты Сэмпсонның жалған аргумент тезисімен келісетіндей, оған қарсы эволюциялық психологтар көптеген сын-ескертпелерін бағыттайды. Леви былай деп жазады: «Ешкім – тіпті Скиннер мен оның ізбасарлары да – Пинкердің тақта таяз санасы туралы пікіріне ешқашан сенген емес». Хилари Роуз Туби мен Космидтің экономика және саяси ғылымдарды өздерінің SSSM моделінен еріксіз шығарып тастағанын сынап, бұл «физиология мен биохимияны өмір ғылымдары туралы есептен шығаруға ұқсас» дейді. Ол сондай-ақ Туби мен Космидтің басқа академиялық салаларға қатысты әлеуметтанушылар мен антропологтарды орынсыз сепаратистік мінез-құлыққа айыптағанын, ал олардың керісінше дәлелдейтін жаңа күш-жігерін назарға алмағанын айтады. Роуз әлеуметтанушылар мен антропологтардың табиғат ғылымдары мен технологияны зерттеуге байланысты көптеген жаңа жетістіктерге қол жеткізгенін атап өтеді. Бұдан әрі, Роуз Туби мен Космидтің Гулд, Левонтин, Стивен Роуз және Леон Камин сияқты ғалымдарды SSSM жақтастары ретінде сипаттауының «Адамның қате өлшемі» және «Біздің гендерімізде емес» сияқты еңбектерді дұрыс түсінбегеніне негізделгенін айтады. Саймон Хэмптон (2004) эволюциялық психологтардың SSSM туралы есебі 20 ғасырдың басындағы психологиялық инстинкттердің болуы туралы пікірталасты қалып қойғанын мәлімдейді. Оның пікірінше, психологиялық және мінез-құлық ойшылдары ұзақ жылдар бойы дарвинизмнің салдарымен айналысқан. Эволюциялық психологияның бұны жоққа шығаруы анық және фактілерге қайшы келеді. Оны төмендету – адалдыққа жатпайды. «Стандартты әлеуметтік ғылым моделі» терминін және «необихевиористік дәстүр» және «тақта таяз санасы» сияқты риторикалық баламаларды қолданатын эволюциялық психологтар өздерінің көп мақтан еткен қатаңдығын әлсіретеді.