Кіріспе

Марин Вертрегт: Марин Вертрегт (19 сәуір 1897 – 1 мамыр 1973) – голландтық астроном.

Ерте өмір

Вертрег Нидерландының Дордрехт қаласында дүниеге келген. Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін ол жоғары техникалық мектепке барып, қант технологиясы курсын оқыды. 1917 жылы ол Голландиялық Шығыс Үндістанға (қазіргі Индонезия) барып, Амстердамдағы Handels Vereeniging Amsterdam (H. V. A.) компаниясында химияшы болып жұмыс істеді, үш жылдан кейін химия бөлімінің меңгерушісі болды. Кейін ол сол компанияның зауыттарындағы плантацияларда жұмыс істеді және 1935 жылы Явадағы Мингиран қант плантациясының директоры болды. 1923 жылы ол Хилегонда Хендрика ван Донкеларға үйленді, ал 1928 жылы олардың қызы Ангенита дүниеге келді. 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вертрег, оның әйелі және қызы жапондық тұтқын лагеріне қамалды, 1945 жылы босатылғанға дейін онда болды. Осы уақыт ішінде ол отбасынан бөлініп қалды, себебі жапон лагерьлері ерлер мен әйелдерді бөліп ұстады. 1947 жылы ол Индонезияға қайтып, Явадағы ең ірі қант зауытының – Джатиротоның директоры болып жұмысқа орналасты. 1950 жылы зейнеткерлікке шығып, туған жеріне оралды. 1951 жылы H. V. A. компаниясы оны Эфиопиядағы Вонжиде қант плантациясын құруға жетекшілік етуді сұрады. Бір жылдан кейін денсаулығының нашарлауына байланысты өкінішпен зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды.

Астрономиядағы мансабы

Голландияға оралғаннан кейін Вертрег басқа жұмыс іздеді және 1952 жылы Bond voor Materialenkennis (Материалдарды білу қоғамы) ұйымының серіктес мекемесі болып табылатын, жаңадан құрылған Техникалық курстар институтының директоры болды. 25 оқушыдан бастаған институт бірнеше жылдан кейін 2600 оқушыға жетіп, дамыды. Вертрег өмірінің басынан-ақ астрономия және басқа ғылымдарға қызығушылық танытты, ал отанына оралғаннан кейін көп ұзамай ғарышкерлікке қызығушылық танытты. 1953 жылы ол Британдық планетааралық қоғамның (B. I. S.) және Nederlandse Vereniging voor Ruimtevaart (Голландиялық ғарышкерлік қоғамының) мүшесі болды. 1953 жылы американдық профессор доктор С. Ф. Сингер Жердің минималды орбиталық ұшқышсыз спутнигі (Mouse) идеясын ұсынды. Vertregt NVR сұрауы бойынша бұл жобаны зерттеді. Бұл 1954 жылы жерді бір жыл бойы тұрақты орбитада айнала алатын, жақсартылған үлгіге әкелді! Muis (голландия тілінде «тышқан») деп аталған жаңа үлгі төрт сатылы зымыранды пайдаланып, 500 км биіктікте орбитада қалуы тиіс болды. 1958 жылы ол Британдық планетааралық қоғамы журналында жариялаған бірнеше түпнұсқа ғылыми мақалалары үшін BIS мүшесі болып тағайындалды. 1959 жылы оның "Grondbeginselen van de Ruimtevaart" кітабы жарық көрді, содан кейін 1960 жылы ағылшын тіліне аудармасы: "Principles of Astronautics", ал 1965 жылы едәуір кеңейтілген екінші басылымы шықты. Алғашқы басылымында бұл кітап ғарышкерлік саласының барлық аспектілерін қысқа, бірақ ғылыми тұрғыдан қарастырған алғашқы еңбек болды. Орыс тілінде де басылымы жарық көрді. 1961 жылы ол Калифорния университетінде өткен Аналитикалық астродинамика жөніндегі бірінші халықаралық симпозиумға шақырылды. Симпозиумнан кейін ол Дуглас ұшағының қызметкерлеріне Планетааралық орбиталар тақырыбында лекция оқыды. 1964 жылы институт директоры қызметін 12 жыл атқарғаннан кейін ол толыққанды зейнеткерлікке шықты. 1970 жылы ол Голландиялық ғарышкерлік қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды және сол жылы Bond voor Materialenkennis құрметті мүшесі атанды. Ол "Journal of the B. I. S." және "Spaceflight" британдық журналында, сондай-ақ "Astronautica Acta" және бірнеше голландтық мерзімді басылымдарда көптеген мақалалар жариялады. Сонымен қатар, ол бірнеше халықаралық ғарышкерлік конгресстерінде баяндама жасады. Білімі мен мансабы арқылы Вертрег көптеген ғылымдар мен өнерге қызығушылық танытты. Дордрехттегі техникалық мектепте математика, химия, физика, механика және химиялық инженерияны оқыған кезінде, ол осы өркениеттердің ерекшеліктерін жақсырақ түсіну үшін грек және латын тілдерін өздігінен оқыды. Жастығынан ағылшын, француз және неміс тілдерін үйреніп, кейіннен итальян және испан тілдерін меңгерді. Сонымен қатар, ол жастығынан тарихқа қызығушылық танытып, оны және өнер тарихын кеңінен оқыды. Осылайша ол адам баласының іс-әрекеттерінің кең ауқымын қамтитын кең көзқарасқа ие болды. Осы жинақталған білімін пайдалы етуді қалап, ол өзінің "The Threefold Way" кітабында Жерорта теңізі және Батыс Еуропа елдерінің өркениет тарихын сипаттады. Сонымен қатар ол Марс күнтізбесін де жасады. Маринус Вертрег 1973 жылы Нидерландының Слидрехт қаласында қайтыс болды. 1979 жылы Нидерланд ғарышкерлік қоғамының өтініші бойынша Айдың кратеріне оның есімі берілді.