Сэр Чарльз Грандисон тарихы: Сэмюэл Ричардсон романы

Кіріспе

Сэмюэл Ричардсонның кітабы «Сэр Чарльз Грандисонның тарихы», көбінесе «Сэр Чарльз Грандисон» деп аталады, – ағылшын жазушысы Сэмюэл Ричардсонның 1753 жылғы ақпанда алғаш жарияланған хаттар түрінде жазылған романы. Бұл кітап Генри Филдингтің «Том Джонс, табылған баланың тарихы» романына жауап ретінде жазылған, ол Ричардсонның бұрынғы романдарынан алынған моральдық принциптерді пародиялаған. Роман Сэр Харгрейв Поллексфеннің Харриет Байронды қууы туралы айтады. Ол Поллексфеннің ұсынысын қабылдамағандықтан, ол оны ұрлап кетеді, және ол Сэр Чарльз Грандисон көмекке келгенде ғана босатылады. Оның пайда болғаннан кейін роман оның өмірі мен тарихына көбірек назар аударады, ол кітаптың басты кейіпкеріне айналады.

Өмірбаян

Филдингтің «Том Джонс, табылған бала» және Ричардсонның «Сэр Чарльз Грандисонның тарихы» арасындағы нақты қарым-қатынас белгісіз, бірақ Чарльз Грандисон кейіпкері Том Джонсқа қарағанда моральдық тұрғыдан «жақсы» батыр ретінде жасалған. 1749 жылы бір досы Ричардсоннан «дүниеге жақсы адам мен мықты джентльменнің бейнесін беруін» сұрады. Ричардсон мұндай жобаны бастауға тартынды және ол келесі жылы (маусым 1750) Анн Доннелан мен Мисс Саттонның «екі қызы да Клариса Харлоумен тығыз байланыста болған және екеуі де оған жақсы адамның образын беруге өте ынталы болған» соң ғана жұмыс істеді. Романның рұқсатсыз көшірмелерін жасау үшін төрт Дублин баспаханасы пайдаланылды, бірақ олардың ешқайсысы Ричардсонның өзіндік стилін толықтай қайта жасайтын әшекейлерді қоса алмады. Дегенмен, лицензиясыз көшірмелерге қатысты алаңдаушылықтар сақталды, сондықтан Ричардсон «Грандисонды» жылдамдату үшін тағы жеті баспагерге жүгінді. Ричардсон бұл тұста өзінің әдеби қарсыласы Филдингтің романдарына сілтеме жасайды. Ричардсонның бұрынғы туындыларында хаттар кейіпкерлердің ішкі сезімдерін білдіру және жеке өмірін сипаттау құралы болған, ал Грандисонның хаттары қоғамдық мақсатқа қызмет етеді. Бұл жеке сезімдерді бөлісу Грандисон, Харриет және Клементинаның іс-қимылдарын мадақтайтын хорға айналдырады. Бұдан әрі, мұндай хор кейіпкерлері жазбаша сөздің субъективті пікірден артық екенін баса көрсетіп, тіпті «қағазда білдірілген махаббат ауызша айтылғаннан гөрі әлдеқайда маңызды» дейді. Флинн Грандисонды моральдық тұлға деп есептесе де, оның «жақсылығы» оған «жағымсыз» көрінеді. Өзінің дініне адалдығынан және Клементинаның өз дінін таңдауына кедері келтірмеуінен басқа, ол Порретта отбасына көмектесуге міндетті екенін айтады. Бұл 18 ғасырдың британдық қоғамы үшін даулы болуы мүмкін болса да, Грандисон мен Клементина ұлдары протестант, ал қыздары католик болып өсірілуіне келіседі. Грандисон некенің маңыздылығын атап көрсетіп, 18 ғасырдағы «сексуалдық бұрмалаушылыққа» қарсы тұрады. Сэмюэл Джонсон жарияланған романға алғашқылардың бірі болып жауап берді, бірақ ол негізінен алғы сөзді талқылады: «Егер сіз менің пікірімді [алғы сөздің] қай бөлігін өзгерту керек деп сұрасаңыз, мен композицияны жоққа шығаратын бөлігін алып тастауға бейім болар едім. Шындықты мойындамаса, қарапайымдық не үшін керек? Ешнәрсе жасырылмаған масканың қандай мәні бар? Бұл жақсы ниетпен жасалғандықтан, кешіріңіз». Эндрю Мерфи «Грейс Инн журналында» туындының өндіріс тарихын атап өтті: Скотт Ричардсонның соңғы романына қарсы болғанымен, барлығы осы пікірді бөліспеді; Джейн Остин романның жанкүйері болды, ол оның ақыл-ойының бір бөлігі болды, тіпті «сегізкөзді бөлмеде болған барлық нәрсені сипаттауға болатынын» айта алатын. Мысалы, ол жаңа шапкасындағы гүлді Харриет Байронның шапанындағы ақ қауырсынмен салыстыратын. Дегенмен, өмір бойы Грандисонды әдемі мазаққа, тіпті сатиралық сынапқа (1980 жылға дейін жарияланбаған) бейімдеді. Оның жас туындыларында Харриет Байронның жиі есіктен құлауын «бір құлаудан кейін екіншісіне түсу үшін асығып, бірінсісінен қалпына келтіруге шыдамдылығы жетпеді» деп пародиралаған кейіпкер де болды. 1813 жылы ол әпкесі Кассандрадан келген ұзақ хатқа: «Ойбай! Гарриет Байрон сияқты мен де «Мен ризашылығымды қалай білдіруім керек?» деп сұраймын» деп жауап берді. Флинн бұл мүмкіндікті «тартымды» деп мойындайды және «Сэр Чарльздың кейіпкерінің ауырлығы кітаптың драмалық қимылын басады» деген қорытындыға келеді. Марк Кинкед Уикс және Маргарет Дуди сияқты кейбір сыншылар романды ұнатады және Ричардсонның көтерген моральдық тақырыптарының маңыздылығын атап көрсетеді. 1987 жылғы мақаласында Кинкед Уикс «роман [адамгершілік] дағдарыста сәтсіздікке ұшырағанын» және «соңғы томдарда көп өмір сүруге үміттенуі күмәнді» деп мойындайды.

The exact relationship between Fielding's The History of Tom Jones, a Foundling and Richardson's The History of Sir Charles Grandison cannot be known, but the character Charles Grandison was designed as a morally "better" hero than the character Tom Jones. In 1749, a friend asked Richardson "to give the world his idea of a good man and fine gentleman combined". Richardson hesitated to begin such a project, and he did not work on it until he was prompted the next year (June 1750) by Anne Donnellan and Miss Sutton, who were "both very intimate with one Clarissa Harlowe: and both extremely earnest with him to give them a good man". There were four Dublin presses used to make unauthorized copies of the novel, but none of them were able to add the ornaments that could effectively mimic Richardson's own. However, there were still worries about the unlicensed copies, and Richardson relied on seven additional printers to speed up the production of Grandison. In particular, Richardson is referring to novels of Fielding, his literary rival. In Richardson's previous novels, the letters operated as a way to express internal feelings and describe the private lives of characters; however, the letters of Grandison serve a public function. This sharing of personal feelings transforms the individual responders into a chorus that praises the actions of Grandison, Harriet, and Clementina. Furthermore, this chorus of characters emphasises the importance of the written word over the merely subjective, even saying that "Love declared on paper means far more than love declared orally". Although Flynn believes that Grandison represents a moral character, she finds Grandison's "goodness" "repellent". Besides his dedication to his own religion, and his unwillingness to prevent Clementina from being dedicated to her own, he says that he is bound to helping the Porretta family. Although potentially controversial to the 18th century British public, Grandison and Clementina compromise by agreeing that their sons would be raised as Protestants and their daughters raised as Catholics. To complement the role of marriage, Grandison opposes "sexual deviance" in the 18th century. Samuel Johnson was one of the first to respond to the published novel, but he focused primarily on the preface: "If you were to require my opinion which part [in the preface] should be changed, I should be inclined to the supression of that part which seems to disclaim the composition. What is modesty, if it deserts from truth? Of what use is the disguise by which nothing is concealed? You must forgive this, because it is meant well." Andrew Murphy, in the Gray's Inn Journal, emphasised the history of the production when he wrote:

Although Scott is antipathetic towards Richardson's final novel, not everyone was of the same opinion; Jane Austen was a devotee of the novel, which was part of her mental furniture to the point where she could claim to describe "all that was ever said or done in the cedar parlour". She would for example casually compare a flower in a new cap she got to the white feather described by Harriet Byron as being in hers. Nevertheless, throughout her life she also subjected Grandison to much affectionate, even satirical mockery – adapting it into a dramatic lampoon (not published until 1980) around 1800. Her juvenilia also included a heroine who guyed Harriet Byron's frequent fainting, through being "in such a hurry to have a succession of fainting fits, that she had scarcely patience enough to recover from one before she fell into another". As late as 1813, she would respond to a long letter from her sister Cassandra by exclaiming "Dear me! Like Harriet Byron I ask, what am I to do with my Gratitude". Flynn agrees that this possibility is an "attractive one", and conditions it to say that "it is at least certain that the deadly weighted character of Sir Charles stifles the dramatic action of the book." Some critics, such as Mark Kinkead Weekes and Margaret Doody, like the novel and emphasise the importance of the moral themes that Richardson takes up. In a 1987 article, Kinkead Weekes admits that the "novel fails at the [moral] crisis" and "it must be doubtful whether it could hope for much life in the concluding volumes".