Кіріспе

Эчмарках мак Рагнайл (1064/1065 жылдары қайтыс болған) – XI ғасырдағы Ирландия теңізі аймағындағы маңызды тұлға. Өзінің билігінің шарықталу кезеңінде ол Дублин, аралдар және, мүмкін, Галлоуэйдің Рейнс аймақтарының патшасы болды. Эчмаркахтың әкесі Рагналдың кім екені нақты белгісіз. Бір болжам бойынша, ол Уотерфордтың XI ғасырдағы екі билеушісінің бірі болуы мүмкін. Тағы бір болжам бойынша, Эчмаркахтың әкесі XI ғасырдың басында аралдарды билеген. Егер осы сәйкестендірулердің кез келгені дұрыс болса, Эчмарках Уи Имайр руының мүшесі болуы мүмкін. Эчмарках алғаш рет 1031 жыл шамасында тарихқа енді, ол Англо-Скандинавия империясының билеушісі Кнутр Свейннсонға бағынған Солтүстік Британияның үш патшасының бірі болды. Эчмарках 1036–1038 және 1046–1052 жылдары Дублинді басқарғаны туралы мәліметтер бар. Дублинді соңғы рет жоғалтқаннан кейін, ол Манн аралдарында орналасқан. 1061 жылы, Дублиндегі соңғы жеңілісінен кейін шамамен он жыл өткен соң, Эчмарках аралдардан қуылған болуы мүмкін, содан кейін Галлоуэйге қайта оралған. Эчмаркахтың Уи Брианмен одақтас болғаны белгілі. Осы рудың көрнекті өкілі, Мюнстердің королі Доншад мак Бриан, Эчмаркахқа жақын туыс болуы мүмкін Кахт инген Рагнайлға үйленген. Әрине, Эчмаркахтың қызы Мор Доншадтың Уи Бриан руынан шыққан жақын туысының біріне үйленді. Эчмаркахтың қатыгез өмірі оны XI ғасырдың басынан бері Дублинді уақыт-уақытпен басып алған Уи Имайр руының бір тармағымен қақтығысқа түсірді. Бұл тармақты өркендеген Уи Ченнселайг руы қолдады, олар Эчмаркахтың Дублиннен және, көрінетін нәрсе, Манннан да қуылғанына жауапты болды. 1064 жылы, өзінің бұрын кеңейген теңіздік патшалығының көп бөлігі Уи Ченнселайг руының қолына өткенін көрген Эчмарках Доншадты – өзі де тақтан түскен адамды – Римге қажылық сапарына ертіп барды. Бұл кезде ол шамамен алтымыш бес жаста болған, 1064 немесе 1065 жылы Эчмарках осы жерде қайтыс болды. Оның қайтысынан кейінгі онжылдықтарда Уи Бриан Эчмаркахтың ұрпақтарын Дублин мен аралдарды бақылау құралы ретінде пайдаланды. Кейіннен оның немерелерінің бірі патша болды.

Ата-анасының тегі белгісіз

Эчмаркаш Рагналл есімді адамның ұлы еді. Эчмаркаш қалыпты ирланд есіміне ие болғанымен, оның әкесінің аты көне норвеж тілінен шыққан, бұл XI ғасырдағы Ирландия теңізі аймағының әртүрлілігін көрсетеді. Рагналлдың кім екені нақты белгісіз. Бір мүмкіндік бойынша, Рагналл X және XI ғасырларда Уотерфордтың норвегтік-ирланд анклавын билеген әулеттің мүшесі болуы мүмкін. Егер осылай болса, Эчмаркаш Уотерфордтың королі Рагналл мак Имайр немесе оның ұлы, Уотерфордтың королі Рагналл уа Имайрдың ұлы болуы мүмкін. Тағы бір мүмкіндік – Эчмаркаш Аралдардан шыққан әулеттен тегін алып, оның әкесі Аралдар королі Рагналл мак Гофрайд болған, ол Аралдар королі Гофрайд мак Арайлттың ұлы және ықтимал мұрагері еді. Осы әулеттердің бірінің ұрпағы ретінде Эчмаркаш скандинавиялық теңіз патшасы Имардан тараған патшалық әулет – Уи Имайрдың мүшесі болған болуы мүмкін.

Кнутр және үш патша

Екмаркша алғаш рет XI ғасырдың бірінші жартысында тарихи жазбаларда кездеседі, ол Дания, Англия және Норвегия патшалықтарынан тұратын Англо-Скандинавия империясының билеушісі Кнутр Свейннссонмен кездескен үш патшаның бірі болған. Бұл оқиғаның өзі XI ғасырдағы исланд скальды Сигватр Тордарсон жазған қазіргі драпа Кнуддрапада жазылған. Сигватрдың шығармасында үш патшаның аты аталмаса да, Кнутрдың олармен Файфте кездескенін көрсетеді. Бұл кездесуді IX-XII ғасырлардағы англосаксондық хроника да атап көрсетеді. "D" нұсқасында Кнутр 1031 жылы Римге барып, көп ұзамай Шотландияға барып, аты аталмаған шотланд патшасының тапсырысын алған. Кейінгі "Е" нұсқасы көбірек ақпарат береді, 1031 жылы Римнен оралғаннан кейін Кнутр Шотландияға барып, "Мелкольм", "Мелбесе" және "Ихмарк" атты үш патшаның бағынуын алды. Соңғы атауы гаэль тіліндегі Echmarcach дыбыстық формасы болып көрінеді, бұл өте сирек кездесетін атау. Үш адам, әрине, мыналарға қатысты: Шотландия королі Маэль Колюйм мак Синеда, Мак Бетад мак Финдлайх және Эчмаркаштың өзі. Үш патшаның ішіндегі ең күштісі Маэль Колюйм болған көрінеді, ал Мак-Бедад пен Эчмаркач оның қол астындағы патшалары немесе клиенттері болуы мүмкін. Мак-Бетад 1032 жылы өзінің туысы Гилла Комгайн мак Маэль Бригтиді, Моррейдің Мормаерін өлтіргеннен кейін Мормаер де Морейге айналған көрінеді. Морейдің бұрынғы билеушілері кейде әртүрлі ирландтық жылнамаларда патшалар деп аталады, бұл факт Мак-Бетад Кнутрмен кездескен кезде патша деп аталғанын түсіндіруі мүмкін. Мак-Бетадтың монархияға кірген күні (1032) патшалар кездесуінің күнімен (1031) қайшы келетін көрінеді, бірақ бұл айырмашылықты екі жолмен түсіндіруге болады. Бір ықтималдық - Гилла Комгайн 1031 жылы өлтірілген, бірақ 1032 жылы ғана тіркелген. Тағы бір ықтималдық - Кнутр Римнен 1031 жылы ғана оралған, бірақ шын мәнінде Гилла Комгайн қайтыс болғаннан кейін және Мак-Бетад патшалық құрғаннан кейін 1032 жылы патшалармен кездескен. Кездесудің өткізілген күніне күмән келтіретін тағы бір дәлел бар. Англосаксон жылнамасының жоғарыда аталған нұсқаларында Кнутрдің 1031 жылы жер салғандығы айтылса да, оның Римге 1027 жылы келгені белгілі. Ол өзінің еңбек жолындағы екі қажылық сапарға аттанған болуы мүмкін, бірақ хроникада оның сапары дұрыс емес деп айтылған. Шотландия істеріндегі Кнутр туралы қосымша шатасу континенттік көзден келеді. 1030 жылға дейін бір кездері Родульф Глабердің XI ғасырдағы "Historiarum libri quinque" кітабында Кнутрдің Маэль Колюймге қарсы ұзаққа созылған жорығы туралы жазылған. Егер Родульфтың есебіне сенуге болатын болса, бұл қақтығыс Рихардтың 1026 жылы қайтыс болуына дейін болған болуы керек және Кнутрдің билігінің басында Маэль Колуимнің Лотианды күштеп басып алуымен байланысты оқиғаларға сілтеме жасай алады. Родульфтың оқиғалар нұсқасының сенімділігіне қатысты күмәндерге қарамастан, егер англосаксондық хроника Кнутрдің Шотландиядағы кездесуін дұрыс емес деп санамаса, Родульфтың есебі Кнутрдің 1026 жылға дейін және одан кейін Шотландия істеріне араласқанына дәлел бола алады. Суйбн Эчмаркшаның көршілес замандасы болды. Соңғысының үш патшамен қарым-қатынасы оның және Суйбннің Шотландияның батыс жағалауындағы бәсекелестері болғанын білдіруі мүмкін. Эчмаркаштың Маэль Колуим мен Мак Бетадпен бірге болғандығы туралы жазба оның белгілі бір мағынада "шотландтық" билеуші болғанын және оның билік базасы аралдарда орналасқанын көрсетеді. Мұндай бағыт Эчмарчаның Рагналл мак Гофрайдтен тарауы мүмкіндігін күшейтуі мүмкін. Маэль Колуимге келетін болсақ, оның аралдардағы ықпалын он екінші ғасырдағы Берчанның пайғамбарлығы дәлелдеуі мүмкін, бұл оның Хебридтерде, атап айтқанда Арран мен Айллдың ішкі Хебридтер аралдарында өмір сүргенін немесе билік жүргізгенін білдіруі мүмкін. Маэль Колуимнің аралдардағы ықпалына қосымша дәлел ретінде XV-XVI ғасырлардағы Ольстер жылнамалары мен XIII ғасырдағы Тигернах жылнамалары сақталған. Олар 1034 жылы белгілі бір Суйбн мак Цинаеданың өлімін жазады. Бұл ерекше көздер стильді Суйбне "ri Gall Gaidhel" және "rí Gall Gáedel". Гейл тілі (ғұпшағы - Gaidheil) - негізінен гейл тілін меңгергендерге қатысты тілдік термин. Гель терминін [[Norse Gaels, сөзбе-сөз "Жұртша ғаила" дегенді білдіреді, Гебридтердегі аралас скандинавиялық және гельдік этностың халқына қатысты. Маэль Колюйм мен Суйбннің бір жылы қайтыс болғаны және ата-аналарының атын бөліскендері олардың ағайынды екеніне дәлел бола алады. Егер екеуі де тығыз байланысты болса, Суйбн Маэль Колюймның скандинавиялық қоныстану аймағындағы өкілі болуы мүмкін. Бір мүмкіндік - Берчанның пайғамбарлығында сақталған Маэль Колюим есебі осы аймақты Кинтайр және Сыртқы Клайдты қамтығанын көрсетеді. Бұл көз, басқа есептермен бірге, Маэль Колюимдің сол кезде аралдардың билеушісі болғанын көрсетеді.

Кнутрмен келісімшарттың мәнмәтіні

Төрт патшаның кездесуінің себебі белгісіз. Бір мүмкіндік – бұл Маэль Колюмның Лотианды аннексиялауымен байланысты болуы мүмкін, бұл аймақ қазіргі Бервикшир, Шығыс Лотиан және, мүмкін, Орта Лотианның бір бөлігін қамтыған. Дегенмен, осы жаулап алу мен Кнутрдың кездесуі арасындағы ұзақ уақыт басқа факторлардың да болуын көрсетеді. Морейдегі билік алмасу (Мак Бетадқа морналық билікті алуға мүмкіндік берді) Кнутрды патшалармен кездесуге итермелеген болуы мүмкін. Эчмаркач пен Маэль Колюм Мак-Бетадтың қиын жағдайдағы билігімен бейбіт қарым-қатынас сақтауға міндетті болған жатады. Шындығында, аңглосаксондық жылнамасында Кнутр патшалармен «Шотландияда» кездескені жазылған, бұл аймақ Форттың солтүстігіндегі жерлерді білдіреді. Тағы бір мүмкіндік – Маэль Колюм Мак-Бетадқа қарсы шотландтық жорықта Кнутрдың бейтараптығын алуға тырысқан және Эчмаркаштан теңіз күштерін сұраған. Стратклайд патшасының кездесуге қатыспауы және Эчмаркаштың күш орталығының Кинтайрден тыс аралдарда орналасқан болуы Кнутрдың назары қиындыққа тап болған Морей аймағына және оның шекарасындағы билеушілерге аударған болуы мүмкін. Кнутр солтүстік шекарасын қорғау үшін жиналған патшалардың мойынсұнуын талап еткен болуы мүмкін. Сонымен қатар, ол осы патшалардың өз билігіне қарсы шығушыларға әскери көмек беруіне жол бермеуге тырысқан болуы мүмкін. Егер Эчмаркаштың әкесі Рагналл мак Гофрайдтың ұлы болса, онда ол Лагман мак Гофрайдтың немересі еді. Соңғысы Олаф Харральдсонмен тығыз байланыста болды және екеуі де Рихард II-ге XI ғасырдың басында әскери көмек көрсетті. Сонымен қатар, Рагналл мак Гофрайд пен Лагманның аталары нормандықтармен байланыста болған деген дәлелдер бар. Осыған байланысты, Кнутр Эчмаркаш пен Рихард II арасындағы ықтимал одақты болдырмауға тырысқан болуы мүмкін. Шамамен үш жылдан кейін Кнутрдың Норвегиядағы үстемдігіне Триггви Олафссон сын салды. Бұл адам Дублинмен және аралдармен байланысты болған көрінеді, өйткені сага дәстүрі оның анасы Гида Амлаиб Куаранның қызы болған. Триггви 1033 жыл шамасында Норвегияға қонғанда жергілікті тұрғындардың қолдауын алғанмен, Кнутрға адал күштер оны жеңіп, өлтірді. Бұл оқиға Кнутрға қауіп төндіретін скандинавиялық қоныстар Ұлыбритания мен Ирландиядан пайда болатынын көрсетеді. Оркнидің билеушілері мен Олафтың отбасы арасындағы тығыз байланыс Кнутр үшін қауіп тудырған болуы мүмкін. Сондықтан Кнутр мен үш патша арасындағы келісім Оркни билігінің таралуын тоқтатуға және Норвегияға Оркнидің араласуын болдырмауға бағытталған есептелген әрекет болуы мүмкін. Кнутр Оркни графтығындағы Оркнидің басты әміршісі Торфинн Сигурдсонды бақылауға алуды қалаған болуы мүмкін. Шындығында, Торфинн Мак-Бетадпен ашық қақтығыста болған. Бұл зорлық-зомбылық (хронологиялық күмәнді) сага дәстүрімен дәлелденуі мүмкін, онда Мак-Бетад пен оның әкесі Оркни графтарымен соғысқандығы айтылады. Сага дәстүрі сондай-ақ Эчмаркаштың Торфинннің әскери жетістіктерінен зардап шеккенін көрсетеді. Мысалы, XIII ғасырдағы Оркнейинг сагасында айтылғандай, Торфинн Оркни мен Кейтнесті біріктіргеннен кейін, оның ағасы Брусидің өлімінен кейін болған болуы мүмкін, Торфинн аралдарда, Галлоуэй мен Шотландияның бір бөлігінде, тіпті Дублинде де белсенді болды. Сага сондай-ақ Брусидің ұлы Рёгнвальдр Торфинннің науқандарынан кейін аралдар мен Ирландиядан келген адамдармен «айналысқандықтан» Оркниге келгенін көрсетеді. Тағы бір дереккөз, Олаф сагасы Хельга, XIII ғасырдағы сага жинағы Heimskringla-да сақталған, Торфинн Шотландия мен Ирландияда билік жүргізгенін және ол Оркни, Шетланд және Гебридтерді қамтитын алыс билікті бақылағанын мәлімдейді. Торфинннің аймақтағы қызметі туралы қосымша дәлелдер Þórfinnsdrápa-да сақталған болуы мүмкін, оны замандас исланд скальды Арнорр Þórðarson құраған, ол Торфинн Ирландия теңізінің бойында Дублинге дейін шабуыл жасағанын мәлімдейді. Кнутр Оркниді бақылауға алу үшін басқа да шаралар жасаған болуы мүмкін. Кнутрдың Хаконды аралдардың үстемдігіне отырғызғаны туралы дәлелдер XII ғасырдағы Ágrip af Nóregskonungasǫgum-да сақталған болуы мүмкін. Алайда, бұл оқиғаның тарихилығы белгісіз, ал Хаконның аралдардағы өкілеттігі басқа бір дереккөзбен расталмаған. Осыған қарамастан, бұл XII ғасырлық мәтін Хаконды Олаф аралдарға жібергенін және Хакон өмірінің соңына дейін аймаққа билік еткенін айтады. Бұл дереккөз бойынша Хакон 1016 жылы Олаф патша болған кезде Норвегиядан кеткен. Ол Англияда Кнутрдың қызметінде болғандығы белгілі. Кнутр 1016/1017 жылдары Хаконды Оркни және аралдардың үстемдігіне отырғызып, 1017 жыл шамасында оған Вустер графтығын берген болуы мүмкін. Егер осылай болса, Хакон Ұлыбритания-Уэльс шекарасының стратегиялық бөлігіне ғана емес, Ирландия теңізінен Норвегияға дейінгі теңіз жолдарына да жауапты болған. Кнутр Оркни мен аралдар және Шотландия төңірегіндегі теңіз жолдарының қауіпсіздігіне көбірек мән бергені анық. Хаконның теңізде қаза болуы Кнутрдың режимі үшін алаңдаушылық тудырған болуы мүмкін және үш патшамен кездесуге тікелей себеп болған болуы мүмкін. Егер Хакон шындығында аралдардың үстемдігіне ие болса, оның қазасы Эчмаркаштың билікке келуіне жол ашқан болуы мүмкін.

Уи Бриан одағы және Дублиннің басып алынуы

Кнутрмен кездесуден кейін, Эчмаркач Ирландияның жоғары патшасы Брайан Борма мак Кенетигтің ұрпақтары Уи Брианмен одақтасқан сияқты көрінеді. 1032 жылы он бірінші – он төртінші ғасырлардағы Иннисфалден жылнамасында Мюнстер патшасы Доншад Мак Брайан белгілі Рагналдың қызымен үйленгені айтылады. Бұл әйел басқа жерде Cacht ingen Ragnaill деп аталады. Эчмаркач сияқты, Кахттың патронимі оның Уотерфордты басқаратын Рагналлдардың жақын туысы немесе Рагналл мак Гофрайдтың ұрпағы болғанына дәлел болуы мүмкін. Сондықтан ол Эчмаркаштың әпкесі немесе немересі болуы мүмкін. Доншад Кахтпен қосылған кезде Ирландияның жоғары патшасы болуға ұмтылды. Эчмаркаштың қол астында күшті теңіз күштерін ұстағаны үшін, ол маңызды одақтас ретінде қарастырылғаны сөзсіз. XII ғасырдағы Баншенхас сақтаған мәтінде Эчмаркаштың қызы Мордың Тоирдельбах Уа Брианның ұлы Тадкпен некелесуі жазылған. Мұндай одақтың жылнамалық дәлелі XI ғасырдың аяғына дейін кездеседі. Шын мәнінде, Эчмаркаштың ұрпақтары мен Уи Бриан арасындағы туыстық қарым-қатынас XII ғасырдың басында Эчмаркаштың аналық немерелерінің бірі Домналь мак Тайдктың аралдардың патшалығына кіруіне әкелді. Егер Эчмаркач Рагналл мак Гофрайдтың ұлы болса, онда бұл одақ Уи Брианмен екі отбасы арасындағы достық қарым-қатынастың жалғасы болар еді. Ал Рагналл Мак Гофрайдтың өзі Мюнстерде, Уи Брайанның орталығында қайтыс болған. Егер, екінші жағынан, Эчмаркач пен Кахт Уотерфорд әулетінің ұрпақтары болса, онда Уи Бриан мен осы отбасы арасындағы одақ Уи Бриан мен Уи Ченнселайг арасындағы күрес аясында жасалған болуы мүмкін. Соңғы туыстарының қазіргі заманғы басшысы Доншадтың басты қарсыласы, Ленстер патшасы Диармит мак Майл на Мбо болды. Уи Бриандар, әрине, Кахт пен Эчмаркачпен одақтасқан болса, Диармайт Амлайб Куаранның ұрпақтарын қолдаған көрінеді. 1036 жылы Эчмаркач Амлайб Куаранның ұлы Ситриук мак Амлайбты Дублиннің патшасы ретінде алмастырды. Тигернахтың жылнамасында Ситриуктың Эчмаркаштың бақылауына түскеннен кейін шетелге қашқаны айтылған. Доншадпен одақ Эчмаркаштың Ситриуктен патшалық билікті басып алудағы табысын түсіндіре алады. Доншадтың Ситриукке деген жаушылығы 1026 жылы Дублинге жасаған сәтті шабуыл туралы жазбада көрсетілген. Эчмаркаштың Ситриукке қарсы әрекеттерінің тағы бір себебі Кнутрмен байланысты болуы мүмкін. Эчмаркаштың Дублинді басып алуы 1035 жылы соңғысының өлімінен кейін бір жыл өткен соң болды. Кнутр мен Ситриук Уэльсте сауда және әскери операциялар тұрғысынан бірлесіп жұмыс істегенін көрсететін нумизматикалық, жылнамалық және жарғылық дәлелдер бар. Осы көрнекті үйлесімділікке қарамастан, Кнутр мен Эчмаркаштың арасындағы қарым-қатынас жақсы болмаған сияқты. Шын мәнінде, Эчмаркаштың Кнутрмен кездесуі оны Ситриукке қарсы іс-қимыл жасаудан тоқтатқан болуы мүмкін. Бұл арал тұрғындары аралдар немесе Оркни тұрғындарын білдіруі мүмкін, ал ирландтықтар Дублин тұрғындарын білдіреді. Кнутрдың Ситриукқа билік еткендігі туралы ақынның болжамы басқа бір дереккөздермен расталмаса, поэтикалық гипербола болуы мүмкін, бірақ Ситриуктың 1028 жылы зыяратқа барып, үйіне оралғандығы Ирландия теңізінің аймағына Кнутрдің ықпалының күшін көрсетеді. Бұл билік пен Ситриуктің Кнутрмен тығыз байланысы Ситриуктің Кнутрдің билігі кезінде алған қауіпсіздігін түсіндіре алады. Егер Эчмаркач Уотерфорд әулетінің мүшесі болса, онда оның Ситриукке қарсы әрекеті X және XI ғасырларда Дублин мен Уотерфорд арасындағы үздіксіз әулет күресінің аясында жүргізілген болуы мүмкін. Бұл Эчмаркаштың Ситриукті қуып шығаруы оның өткен жылы Рагналл уа Имайрды (содан кейін Уотерфорд королі) өлтіргені үшін тікелей кек алу әрекеті болған дегенді білдіреді. Эчмаркаштың Дублиндегі қысқа билік етуі туралы XVII ғасырдағы "Төрт қожайынның жылнамалары" 1037 жылы жазылған Скрине мен Дулекке шабуылдан басқа ештеңе белгісіз. Бұл ереуіл Дублиннің Брегадағы билігін біртіндеп жоғалтып алуы және Скрине билігін қайта қалпына келтіру әрекеті аясында жүргізілуі мүмкін еді. Эчмаркачтың Маннды мансабының осы кезеңінде бақылап отырғанына тікелей дәлел болмаса да, Ситриук Дублиннен шығарылғаннан кейін аралда бас сауғалаған жоқ. Бұл арал Ситриук иелігінен тыс болған және Манн бұрын Эчмаркаштың қолына түскенін білдіреді. Шын мәнінде, Эчмаркач Дублинді басып алу үшін осы аралды пайдаланған болуы мүмкін.

Аралдардағы, Ирландиядағы және Уэльстегі жанжалдар

Þórfinnr-дің аралдардағы билігінің дәлелі, ол Дублин патшалығы үшін жүргізіліп жатқан күресте белсенді мүддеге ие болғанын көрсетеді. Þórfinnr-дің Ирландия теңізі аймағындағы шабуылдары 1038 жылы Эчмаркаштың Дублинді жоғалтуына себеп болуы мүмкін. Эчмаркш Кнутрдың қайтысын өз пайдасына қолданғандай, Имар Амлайб Куаранның ұрпағы (мүмкін немересі) болғандықтан, соңғысының ұлы Ситриуктің жақын туысы еді, оны Эчмаркш патшалықтан екі жыл бұрын қуды. Имарға Кнутрдың ұлы және Англия патшасы Харальд Кнутсонның көмегі тиген болуы мүмкін. Харальд, Имар Эчмаркаштың орнын басып алған кезде билікте болды, ал Имар мен Харальд Кнутсонның арасындағы байланыс Ольстер жылнамасында соңғысының екі жылдан кейін қайтыс болғаны туралы хабарлауы мүмкін. Имардың Солтүстік Ла-Маншқа аттануы, бұл аймақта Эчмаркаштың Манн мен Дублинді бағындырғанға дейін билік еткенін көрсетеді. Қалай болғанда да, Имардың билігі сегіз жылға ғана созылды. 1046 жылы Төрт қожайынның жылнамасында оның Эчмаркаштан қуылғаны және Дублиндіктердің оны патша етіп сайлағаны жазылған. Тигернахтың жылнамасында Эчмаркаштың Имардың орнын басып алғаны айтылған. Эчмаркш Маннды екінші рет билегенде де басқарған болуы мүмкін. Манн аралында табылған күміс қорлары, монеталары бойынша 1030-1050 жылдарға жатса, аралдың бақылауы үшін болған қатал күрестің нәтижесі болуы мүмкін. Он бірінші ғасырдың басында, бәлкім 1020-1030 жылдары Маннда монета қағу ортасы пайда болып, жұмыс істеген болуы мүмкін. Аралда қағылған монеталар Эчмаркаштың билігі кезінде шығарылған. Бұл монеталар Дублиндегілерге ұқсас және Эчмаркаштың өз патшалығында қолданылатын монеталарды үйлестіруге тырысқанын көрсетеді. Маннда монета қағу аралдардағы дамыған экономиканың белгісі. Екінші рет билік құрған кезінде Эчмаркаш Грюффуд ап Риддерхпен бірге Уэльсте әскери іс-қимылдарға қатысқан болуы мүмкін. Мысалы, 1049 жылы ағылшын және уэльстік дереккөздерде Грюффуд ап Риддерхтың уэльстік қарсыластары мен ағылшын көршілеріне қарсы норвегтік-гэльдік күштерді пайдаланғаны туралы жазылған. Бұл дереккөздер Грюффуд ап Риддерх пен оның скандинавиялық-гэльдік одақтастары Вурчестер епискобы Элдредтің ағылшын әскерлерін таңғалдырып, жеңгенін көрсетеді. Эчмаркаштың кең империясы Ирландия теңізі аймағына тарағандықтан, Нортумбрия графы Сивард оны қауіп ретінде қараған болуы мүмкін. Он бірінші ғасырдың ортасында бұл англо-дандық магнаттың билігі бұрын Стратклайд патшалығына дейін жеткен болуы мүмкін. Эчмаркаштың бір кезде Йоркта патшалар ретінде билік еткен Уи Имайр әулетінен шыққандығы және Кнутрдың қайтысынан кейін билікті жинақтауы Йорктегі графты алаңдатуы мүмкін. Мұндай алаңдаушылық Сивардтың Solway аймағына билігін кеңейтуіне себеп болуы мүмкін, бұл Эчмаркаш осал деп санаған қауіпсіз емес аймақ. 1052 жылы Диармит Эчмаркашты Дублиннен қуды. Бұл оқиға Төрт қожайынның жылнамасында, Тигернах жылнамасында, Ольстер жылнамасында және Хроника Скоторумда жазылған. Бұл жылнамалық деректер Диармайттың басып алуы Фине-Галлға қарапайым шабуылдан басталғанын, бірақ бұл іс-қимыл Дублиннің өзін басып алуға дейін өркендегенін көрсетеді. Қаланың орталық бекінісі маңында бірнеше шайқастар болғаннан кейін, аталған есептер Эчмаркаштың теңізге қашқанын, ал Диармит патшалық билікті өз мойнына алғанын айтады. Диармайт пен оның ұлы Муршад жиырма жылдан кейін қайтыс болғанда, Ирландияның Файн Галл мен Дублинге билігі бұрын-соңды болмаған дәрежеде орнады. Эчмаркаштың қуылғанының салдарынан Дублин Лейнстердің провинциялық астанасына айналды, қала байлығы мен әскери күші Диармайттың қарамағында болды. 1054 жылы Имар мак Араилттің өлімінде "rí Gall" деген атақ берілгені, Диармайттың Эчмаркаштың қуылғанынан кейін оны Дублин патшасы ретінде қайта орнатқанын көрсетеді. Муршадқа 1059 жылы патшалық берілді деп есептелуде, бұл сол жылы оған берілген "шетелдіктердің иесі" деген мағынаны білдіретін тигерна Галл титулынан көрінеді. Муршадтың белсенді адам болғаны анық, 1061 жылы ол Маннға сәтті шабуыл жасады. Төрт қожайынның жылнамалары мен Тигернах жылнамалары Муршадтың Манндан салық алғанын және белгілі бір Рагналдың ұлының (әдебиетте "mac Raghnaill" және "mac Ragnaill") аралдан қуылғанын көрсетеді. Салық жинау Ирландиядағы патшалықтың орта ғасырлық құқығы еді. Шындығында, Муршадтың Манн халқынан мұндай салық жинауы, ол Дублин патшасы ретінде Маннның заңды билеушісі деп санағанын көрсетеді. Егер қуылған Рагналдың ұлы Эчмаркаш болса, Муршадтың оған жасаған әрекеттерінің жазбасы Эчмаркаштың Дублиннен қуылғаннан кейін аралға қоныстанғанын көрсетеді. Басқа мүмкіндік, Эчмаркаш 1054 жылы Имар мак Араилттің қайтысынан кейін аралдарда патша ретінде қайта орналасқан болуы мүмкін. 1055 жылы, графтық билік күресі барысында сатқындық үшін соттан тыс жарияланған ағылшын ақсүйекі Элфгар Леофриксон Англиядан Ирландияға қашқан. Элфгар ирландиялықтардан айтарлықтай әскери көмек алып, он сегіз кемеден тұратын флот құрды және Гвинед пен Дехейбарт патшасы Грюффуд ап Лливелинмен бірге Херефордширге басып кірді. Бұл жорық Элфгардың қызметке қайта орналасуын қамтамасыз еткенімен, Элфгар (содан кейін Мерсия графы) 1058 жылы тағы да Англиядан қуылды және Грюффуд ап Лливелинмен және норвегтік флотпен одақтасты. Скандинавиялық дереккөздер бұл операция туралы хабарламағанына қарамастан, Тигернах жылнамасы флоттың басшысы Норвегия патшасы Харальд Сигурдсонның ұлы Магнус екенін көрсетеді және Магнустың күштері Оркнейліктер, аралдықтар және дублиндіктерден құралғанын хабарлайды. Элфгар Ирландия теңізі аймағында кімдерден көмек алғаны белгісіз. Элфгар 1055 жылы Англиядан қашқаннан кейін Дублинде, сол кезде Муршад (Диармайт басшылығымен) билегенде, жабдықталған болуы мүмкін. Сонымен қатар, Диармайттың күштері 1052 жылы Эчмаркашты Дублиннен, ал 1061 жылы Манндан қуғандықтан, Элфгар мен Магнустың 1058 жылғы бірлескен жорығы, аралдықтар мен дублиндіктерді пайдаланған, Диармайттың да қатысуын қамтамасыз етуі мүмкін. Дегенмен, Элфгардың әскери іс-қимылдарында Диармайттың қатысқандығына күмәндік тудыратын бірнеше себеп бар. Мысалы, Диармайт 1050 және 1060 жылдары Элфгардың жауыздары – Годвин ұлдарына көмектескен сияқты. Диармайт бұрын да Элфгардың одақтасы және күйеуі Грюффуд ап Лливелиннің өліміне себепкер болған Цинанаб Иагоны қолдаған көрінеді. Элфгардың 1055 жылғы ирландиялық одақтасы ешбір деректе көрсетілмеген және Диармайттың осы жылғы оқиғаларға қатысы бар-жоғы белгісіз. Шындығында, Элфгар Диармайттан емес, Диармайттың жауы және Эчмаркаштың одақтасы болған Доннхадтан көмек алған болуы мүмкін, ол сол кезде Лимерик пен мүмкін Уотерфордтағы норвегтік-гэльдік анклавтарын басқарды. Сонымен қатар, Диармайт 1061 жылға қарай Маннға билігін орнатқан болса да, Эчмаркаш кем дегенде аралдың бір бөлігіне билік еткен болуы мүмкін...

Қажылық және Римде өлім

1064 жылы Эчмаркач Дончадпен бірге Римге қажылыққа барған секілді. Осы кезде екеуі де қартайған болуы мүмкін, және екеуі де көп ұзамай қалада қайтыс болған сияқты. Сақталған дереккөздер Эчмаркачтың қайтыс болған күні туралы қайшылы мәліметтер береді, оның 1064 немесе 1065 жылы қайтыс болғаны белгісіз. Инисфалден, Лох-Се және Ольстер жылнамалары оның 1064 жылы қайтыс болғанын көрсетеді. XI ғасырға жататын Мариан Скоттың «Хроникасында» Эчмаркач 1065 жылы қайтыс болған деп жазылған, бұл Эчмаркач пен Дончадтың Римге бірге сапар шеккенін көрсетеді. Дончадтың өзі 1064 жылы қайтыс болған секілді, өйткені көптеген дереккөздер оның Римге қажылыққа барғаны және сол жылы қайтыс болғаны туралы хабарлайды. Осы дереккөздердің бірнешеуі Дончадтың Кель тауындағы ежелгі базилика Санто-Стефано-Ротондода қайтыс болғанын көрсетеді. Бұл ғимарат замандастары үшін маңызды қажылық орны болған және олар қайтыс болғанға дейін Эчмаркач пен Дончадты қабылдаған. Егер Эчмаркачтың әкесі Рагналл мак Гофрайд болса және Эчмаркач әкесі қайтыс болғанға дейін бірнеше жыл бұрын туылса, онда Эчмаркач өзі жерленген кезде шамамен алпыс бес жаста болған болар еді. Мариан Скоттың Эчмаркач туралы есебінде оған латынша «rex Innarenn» деген атақ берілген. Егер осылай болса, онда 1064 жылы Ольстер және Иннисфалден жылнамаларында айтылған «ri Gall» және «rí Gall» атақтары оның әлі де Маннның билеушісі ретінде есептелгенін көрсетеді. Екінші жағынан, «rex Innarenn» Галлоуэйдің риндеріне қатысты «Ринндердің патшасы» деген мағынаны білдіруі мүмкін. Эчмаркачтың өркендеген кезінде Риндер қазіргі Махарлар деп аталатын жерлерді де қамтыған секілді. Осылайша, бүкіл аймақ Солтүстік арнадан Вигтаун шығанағына дейін созылып, қазіргі Вигтаунширдің шекарасына ұқсас аумақты қамтыған болар еді. Осы ғасырдың басында бүкіл аймақ Ситриук патшалығының құрамына кірген болуы мүмкін. Егер Эчмаркач шынымен де Рагналл мак Гофрайдтың ұлы болса және 1030 жылдары әкесімен бірге болса, Эчмаркач алғаш рет Риндерді 1036 жылы Ирландия теңізінің аймағын билеуді бастаған кезде (ол алғаш рет Дублинді басып алған жылы) бақылауына алған болуы мүмкін. Іс жүзінде, кайн жинауды андеркингті ауыстырусыз жүзеге асыру мүмкін болса да, егер «rex Innarenn» шын мәнінде Риндерге қатысты болса, онда Мэнндегі Муршадтан жеңілгеннен кейін жеңілген Эчмаркач осы материктік аймаққа қашқандығын көрсетеді. Сонымен қатар, егер Эчмаркач қазіргі Шотландияның оңтүстік-батысында туған болса, онда бұл атақ Эчмаркачтың бір кездері кең патшалығының құлдырауынан кейін өзінің туған жерін қорғауға кіріскенін көрсетеді.

Маргарт пен Гүторм Гуннгилдарсон

Эчмарках кейде Маргаðр ретінде танылады, ол түрлі ортағасырлық дереккөздерде кездеседі, олар Маргаðр мен Гуннхильдарсонның Ирландия теңізіндегі оқиғаларын баяндайды. Мұндай дереккөздердің бірі – «Хеймскрингла» ішіндегі Харальд Сигурдрсон сағасы. Бұл дереккөзге сәйкес, Маргаðр Дублиннің патшасы және Гутормның жақын досы, норвегиялық патшалар Олафр мен Харальд Сигурдрсонның туған інісі болған. Бір жаздың соңында сағада Маргаðр мен Гутормның Уэльстегі өте табысты шабуылға қатысқандығы айтылады. Күміс олжасы бағаланғанда, Маргаðр Гутормның үлесін талап етіп, оны олжаның өз үлесі үшін күресуге мәжбүр етті. Сана бойынша он алты кемеден бес кеме артық болса да, сағада айтылғандай, Құдайдың және Гутормның қасиетті туысы (Олафрдың) керемет араласуы арқасында Гуторм Маргаðрды және оның барлық ізбасарларын жеңіп, өлтіре алды. Маргаðр мен Гутормның тағдырлы кездесуі кейде 1052 жылға дараланады, себебі Маргаðрдың Эчмаркахпен бір есімді екені және оқиға Эчмаркахтың Дублиндегі екінші билігінің соңында болған болуы керек деп есептеледі. Шындығында, ескі норвегиялық Маргаðр есімі – бұл гельдік Муршад есімінің бір түрі. Ал Маргаðр туралы жоғарыда айтылған мәліметтер Эчмаркахтың өзіне емес, оның қарсыласы Муршадқа қатысты болуы мүмкін. Сағада Гутормның алғыс айтып, тоналған күмісінің бір бөлігін Нидаросстағы қасиетті туысының киелі орынына сыйлағаны айтылса да, христиандардан тоналған мүлікті шіркеу қабылдауы екіталай. Оның орнына, Гутормның күміс қоры 1061 жылы Эчмаркахты қуғанда Муршад Манннан жинаған салық болуы мүмкін. Мұндай мерзім «Хеймскрингла» көрсеткен 1061 жылға жуық мерзіммен сәйкес келеді.