Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ляо императоры Синцзонг (3 сәуір 1016 – 28 тамыз 1055), жеке есімі Жигу, қытайша аты Елю Зонгжен, Хитан басқарған Қытай Ляо әулетінің жетінші императоры болған.
Emperor Xingzong of Liao (3 April 1016 – 28 August 1055), personal name Zhigu, sinicised name Yelü Zongzhen, was the seventh emperor of the Khitan led Liao dynasty of China.
Өмір
Елю Зонгжен – император Шенцзоңның үлкен ұлы. Ол Сяо Нуджин (蕭耨斤) есімді сарай қызының ұлы болған, бірақ Зонгженнің әжесі Сяо Яньянның немересі, император Сяо Пусаге (蕭菩薩哥) тәрбиелеген. 1021 жылы алты жасында ханзада титулы берілді. 1031 жылы император Шенцзоң қайтыс болғанда, Елю Зонгжен әкесінен кейін император болды. Оның анасы Сяо Нуджин – император шешесі, ал асырап алған анасы Сяо Пусаге – император шешесі атанды. Бұл атақ алғаннан кейін Сяо Нуджин мақтанды, бұрынғы ұсақ қызметкер болса да, өзіне император шешесі атағын берді. Ол Сяо Пусагемен ұзақ жылдар бойы жарысқан, Зонгжен ханзада кезінде бірнеше рет оны тыңдап көрді. Сяо Нуджин ұлын Сяо Пусагеден құтылуға көндіруге тырысты, бірақ ол келіспеді, себебі Сяо Пусагенің баласы жоқ еді және ол оны бала кезінен өсірген. Император аң ауына кеткенде, Сяо Нуджин Сяо Пусагені өлтіру үшін кісі жіберді. Императордың билігін оның анасы Сяо Нуджин жүзеге асырды. Ол өте амбициялы болды және сарайдағы билігінің азаюын қаламайтын. Император Цзиньцзонға император шешесі атағына қанағат етуге уәде берсе де, өзінің император шешесі екенін жариялаған жалған жарлық шығарды. Ол кіші ұлы Чжун Юаньды Зонгженнің орнына таққа отырғызуды жоспарлады. Елю Чжун Юань ағасына айтты, сосын Сяо Нуджин сарайдан қуылды. Император қайтыс болғаннан кейін Сяо Нуджин өзінің келіні, император Сяо Далиге қайғырмауға айтқан.
Yelü Zongzhen was the eldest son of Emperor Shengzong. He was born to a court lady named Xiao Noujin (蕭耨斤) but was raised by the Empress Xiao Pusage (蕭菩薩哥), the niece of Zongzhen's grandmother Xiao Yanyan. He was enfeoffed as a prince in 1021 at the age of six. When Emperor Shengzong died in 1031, Yelü Zongzhen succeeded his father as emperor. His mother Xiao Noujin became consort dowager and his adopted mother Xiao Pusage became Empress Dowager. After receiving this title, Xiao Noujin became arrogant and gave herself the new title of Empress Dowager despite being a former concubine. She was longtime rivals with Xiao Pusage, and spied on Xiao Pusage several times when Zongzhen was a prince. Xiao Noujin tried persuading her son to get rid of Xiao Pusage, but he refused to comply since Xiao Pusage had no children and raised him as a child. When the Emperor was occupied with a hunting trip, Xiao Noujin sent assassins to murder Xiao Pusage. The Emperor's reign was controlled by his mother Xiao Noujin. She was very ambitious and didn't want her power at court to be diminished. Although she promised Emperor Jingzong to be content with her title of Consort Dowager, she issued a false edict stating that she was an Empress Dowager. She had plans for her younger son Zhongyuan to replace Zongzhen on the throne. Yelu Zhongyuan told his brother, and Xiao Noujin was sent away from the palace. After the Emperor's death, Xiao Noujin reportedly told her daughter in law Empress Xiao Dali not to mourn.
Мұра
Оның жеке есімінің қытайландырылған түрі әдетте осы кезеңдегі жужжілердің қытай есімдерінің әртүрлі формаларының себебі ретінде (қытайлық есімдерге қойылған тыйым арқылы) келтіріледі. Бірақ, мұндай тыйым болмаған дәуірдегі басқа тілдерде де кездесетін осы айырмашылықтар, жужжілердің өзінің диалектілік ерекшеліктерін көрсетеді. Император Синцзунның билеуі Ляо әулетінің құлдырау басталған кезі болды. Үкімет сыбайлас жемқорлыққа батқан, ал әскер ыдырап кетті. Ол Батыс Ся әулетіне көп рет шабуыл жасап, Солтүстік Сун әулетімен соғыс жүргізді. Алайда, оның халқы соғыстарды жақтырмады, және жоғары салықтарға наразылық білдірді. Император Синцзун Суннан жылдық өтемақыны арттыруға қол жеткізсе де, құмды дауылдардың кесірінен Батыс Сяға жасаған жорығы сәтсіз аяқталды. Император Синцзун буддизмге қызығушылық танытып, жеке ләззаты үшін көп ақша жұмсады. 1055 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлы, император Даоцзун басып алды.
The Sinified form of his personal name is usually given as the reason (via the Chinese naming taboo) for the variant forms of the Chinese name of the Jurchens around this time. More likely, however, the variants—which are also attested in other languages of the era lacking such a taboo—simply reflect dialectal differences among the Jurchens themselves. Emperor Xingzong's reign was the beginning of the end for the Liao dynasty. The government was corrupt and the army started to fall apart. He attacked the Western Xia dynasty many times, and waged war against the Northern Song dynasty. However, the frequent wars were not looked kindly upon by his people, and there were much anger among them for the high taxes. Although Emperor Xingzong was successful in bullying Song into raising the annual indemnities, he was unsuccessful in his invasion of Western Xia due to sandstorms. Emperor Xingzong was interested in Buddhism and spent lavishly for his own pleasure. He died in 1055 and was succeeded by his son Emperor Daozong.