Кіріспе

"Түстіге баспалдақ" – Теннесси Уильямстың соңғы оқушылық пьесасы. Ол 1941 жылдың желтоқсанында аяқталды және 1947 жылдың 26 ақпанында Пасадена Playhouse-де толыққанды қойылым түрінде тұңғыш рет көрсетілді. Пьеса Уильямстың бұрынғы шағын әңгімелеріне негізделген, оның ішінде "Күлік" және, ең бастысы, 1936 жылдың қазанында Миссури штатының Сент-Луис қаласындағы үлкен International Shoes фабрикасының қатал механикалық ортасында жұмыс істегеннен кейін туған жүйкелік құлаудан жазылғаннан соң жазылған сол аттас әңгімесі бар. Бұл әңгімеден айырмашылығы, пьесада романтика мен қиял элементтері бар, сонымен қатар deus ex machina соңы бар. Пьесаның (және бұрынғы әңгіменің) қосымша тақырыбы – "Қапаста ұсталған жабайы жүректерге дұға" ("A Prayer for the Wild of Heart That are Kept in Cages"); бұл фраза драматург таңдаған тақырыптың маңыздылығын көрсетеді, бірақ оның бейнелеуі, әсіресе түпнұсқа әңгімеде жоқ элементтер (мысалы, пьеса ішіндегі Мүммерлер ойыны және көлдегі аққулар сахналары) қиял элементтерімен тонын жеңілдетеді. Уильямс зерттеушісі Аллен Хейл пьесаның 1923 жылғы Элмер Райс жазған "The Adding Machine" экспрессионистік пьесасымен ұқсастықтары туралы 2000 жылғы New Directions Publishers баспасының кіріспесінде айтты. Екі пьеса кеңсе қызметкерлерінің роботтай теруін көрсетеді, екеуінде де құдайдың араласуы және көл жағасындағы бір сахна бар, сонымен қатар екеуі де жалпылама аттармен аталатын кейіпкерлерді пайдаланады (Райстың еркек кейіпкері "Мырза. Нөл"; Уильямстың әйел кейіпкері "Қыз"; Райстың кейіпкерлері Мырза Бір, Мырза Екі, Мырза Үш және т.б.; Уильямстың кейіпкерлері Мырза П, Мырза Д, Мырза К, Мырза Т).