Кіріспе
Балалар ойын алаңындағы ойын, басқаша «Қабырғаға доп тастау» (Wallball) деп те аталады.
other games known as Wallball
«Жағалайлар жоғары» (Butts Up) немесе «Қабырғаға доп тастау» (Wall Ball) – 1950 жылдары немесе одан ертерек пайда болған Солтүстік Америкадағы бастауыш мектеп оқушыларының ойын алаңында ойнайтын ойын. Ол «Экранға доп тастау» (Screen Ball) ойынына ұқсас, және 1940 немесе 1950 жылдары түрлі қалалық көше ойындарының бір бөлігі ретінде пайда болды. «Жағалайлар жоғары» ойыны қабырғаға қарсы асфальтталған бетте (теннис, гандбол немесе ракетбол сияқты допты пайдаланып) ойналады, қатысушылардың саны өзгеріп отыруы мүмкін – әдетте үштен көп, көбінесе оннан асады. «Жағалайлар жоғары» ойыны көбінесе сабақтан бұрын, кейін немесе үзіліс кезінде ойналады. Жаңа Англияда «Қабырғаға доп тастаудың» тағы бір көптеген түрлері бар, олар көбінесе кеңінен танымал «Жағалайлар жоғары» ойынынан өзгеше болады. Ойыншылар ойынды бастамас бұрын оның ережелерін анықтайды. Ойынның кейбір ережелері бейсбол мен ракетбол ережелеріне едәуір ұқсас.
Аттар
Көптеген «көтерілген мойын» дегенге балама атаулар бар, оның ішінде «Мойын доп», «От шарпығы» және «Чанкус».
Негізгі ойын
Ойыншылар қабырғаға қарап тізіледі, олардың бірі теннис допты немесе осыған ұқсас өлшемдегі допты қабырғаға лақтырады. Егер лақтырушы допты қайтарып ұстамаса, ол жүгіріп қабырғаға тиісуге тырысуы керек. Егер басқа ойыншы допты ұстап, жүгіруші қабырғаға жеткенше оны "жамбасына тигізіп" жіберсе, жүгіруші келесі раундқа дейін ойыннан шығарылады. Ойын екі-үш ойыншы қалғанша жалғасады.
Вариациялар
Ойынның кейбір түрлерінде ойынның нақты мақсаты жоқ. Ойын уақыт біткенше жалғасады. Бұл нұсқада ойыншылар үш рет "оут" болған кезде, олар қабырғаға сүйеніп, доппен соққы алуды күтуі керек ("Баттс-Ап"). Әдетте, доптың иесі ойынды бастайды немесе "мұзды үзеді" (төмендегі терминологияны қараңыз) – допты қабырғаға лақтырып, доп ең алдымен жерге тимей, қабырғаға тиеуі керек. Сондай-ақ, егер біреу допты жерге тимей ұстап алып, "улы" деп айқайлап, лақтырушы қабырғаға тиіспей тұрып, допты қабырғаға лақтырса, ол "оут" болады. Кейбір ережелер бойынша, ойыншыларды жою үшін жүгірушіге емес, қабырғаға тиіс, немесе екеуіне де тие беруге болады. Егер доп қабырғаға тимей тұрып қолға тисе, ойыншы баскетбол сияқты бір "оут" алады. Кейбіреулер мұны "кобра" немесе "ас" деп атайды. Үш "оут" алғаннан кейін ойыншы ойыннан шығады. Кейде "қабырға" сияқты басқа сөздер де қолданылады. Мысалы, Нью-Йорк қаласында, ұстап алушы лақтырушыны "тіреуге" тиіс, ал лақтырушы қабырғаға тиісуге тырысады. Егер лақтырушы қабырғаға тимесе, "оут" алмайды. Егер доп қабырғаға тимей бұрын секіріп кетсе, лақтырушы қабырғаға жүгіріп, допты қарсылас ұстап алып, қабырғаға лақтырмас бұрын қабырғаға тиюі керек. Егер лақтырушы допқа тимей, қабырғаға жетпесе, ол "оут" болады. Лақтырушы допты ұстап, тастамай тұрып соған тисе, бұл лақтырудың қатесі деп есептеледі және лақтырушы қабырғаға жүгіруі керек. Егер ойыншы допты қабырғадан алыс ұстаса, басқа ойыншылар "аңқақ тұзақ" деп айқайлай алады, бұл лақтырушыны тоқтатады. Олар допты тұрған жерінен лақтыра алады немесе қабырғаға қарай жүгіріп, тәуекелге бара алады. Егер олар қабырғаға уақытында жетпесе, "оут" болады. Ойынның бір түрінде, лақтырылған доп соғылғанға дейін қабырғаға жетпеген жүгіруші "оут" алумен қатар, қабырғаға қарап тұрып, лақтырушыға допты соқтыруға мүмкіндік беруі керек (әдетте, барлық күшімен). Басқа нұсқада үш рет "оут" болған ойыншы қабырғаға сүйеніп тұрады, ал басқа ойыншылар оған доп тастайды, допқа тигенге дейін. "Үш оут" ережесінде ойын барлық ойыншылар үш "оут" алып, ойыннан шыққанға дейін жалғасады. Нью-Йорк қаласында ойын әдетте "Asses Up" деп аталады, және ойын дәл солай ойналады, жалғыз айырмашылығы – ойыншы "оут" болса немесе допқа тимей, қабырғаға тимесе, үш "оут"тан кейін шығарылудың орнына, "Asses Up" сөзін әр "оут" сайын бір әріптен айта келе шығарылады. Бұл баскетболдағы "Horse" сөзін жазуға ұқсас. Сондай-ақ, ұстап алушы алыста болған кезде "Reach" термині қолданылады, ал доп әдетте кіші балалар ойнағанда "тоқтатудың" орнына лақтырылады. Санта-Клара округінің Калифорния штатындағы бастауыш мектептерде 1980 жылдардың ортасына дейін қолданылған нұсқада, әр ойыншы "оут" алған сайын, "бұтқыры жоғары көтеріледі" және олар қолдарын қабырғаға тіреп, оларды лақтырған ойыншыдан соққы күтеді. Егер ойыншы "мақсат аймағында" соққы алса, ол "оут" деп есептеледі және әріп алады (мысалы, B U T T) және ойыннан шығады. Бұл нұсқада, мұзды үзіп берушінің қалауы бойынша, ойын нөмір бойынша жүруі мүмкін, яғни 1-ші ойыншы мұзды үзеді, содан кейін 2-ші ойыншы допты алып, лақтырады, содан кейін 3-ші ойыншы және т.б. Күшті ойындарда доп қабырғаға тигеннен кейін секіруі міндетті емес, ал агрессивті ойыншылар қабырғаға жақын тұрып, басқа ойыншыларды ұстап, тез қабырғаға тиіп, содан кейін допты алып, оларды "оут" етеді. Басқа ережелерге "қолмен" ұстау кіреді, бұл ойыншыларға бірден екі қолмен допқа тиісуге тыйым салады (допты ауаға лақтырып, екінші қолымен ұстауға болады, бірақ бұл әрекеттің тіпті бұзушылық емес екенін көрсету үшін үлкен шоу жасалады). Сондай-ақ, қолында доп бар ойыншы бір аяғын үнемі тіреуі керек, немесе әділеттілік үшін, егер ойыншы лақтыру немесе эстафета қашықтығынан асып кетсе ("Савистерді" қараңыз), ол қабырғаға қарай бір үлкен қадам жасай алады. Егер ойыншы допты әдейі дұрыс қолданбаса және "қабырғаға тиіп" ауттан қашу үшін допты "қағып" алса, оның артқы жағы автоматты түрде жоғары көтеріледі; басқа ойыншылардың қалауы бойынша, олардың әрқайсысы сол ойыншыны аут ете алады. Шабуыл тек қана бейімдеуші мақсатты аймақта сәтті ұтып алғандықтан тоқтамайды; әр ойыншы лақтырады, көбінесе жарақат немесе деформация келтіру ниетімен. Хантингтон-Бич, Калифорнияда ойналатын ойынның бір түрінде, егер ойын ұзаққа созылса, соңғы екі ойыншы "күрт өлім" режиміне өтеді, онда қосымша ережелер қосылады. Ойыншы доп секірмей тұрып ұстауы керек, әйтпесе ол шығарылады. Егер доп қабырғаның белгілі бір биіктігінен жоғары тисе, лақтырушы "оут" болады. Жақын жердегі Палос-Вердес, Калифорнияда, солқай қолды ойыншыларға кез келген қиянатты болдырмау үшін ойыншылар оң және сол қолмен кезекпен ұстауы керек. Жақындағы ойын нұсқаларында ойыншы тек доппен соққы алған жағдайда ғана "оут" алады, қабырғада тұруы үшін емес. Сондай-ақ, егер ойыншы "оут" алмай жеңіске жетсе, бұл жеңіс "локдаун" деп аталады. Жаңа Англияда, әсіресе Три Штат аймағында, қабырға доп ойынының тағы бір түрі ойлап табылды. Бұл нұсқада екі немесе одан көп адам допты лақтыруға кезекпен тұрады. Доп ең алдымен секіріп, содан кейін қабырғаға тиіп, содан кейін қайта секіруі керек; келесі адам допты екінші рет секіргенге дейін ұстауы керек, содан кейін доп қабырғаға тиіп, қайта секіруі керек. Бұл барлық адамдарға дейін қайталанады. Әдетте үш "оут"пен ойналады, бірақ адамдар санына байланысты саны өзгеруі мүмкін. Әр мектепте де көптеген нұсқалар бар, бірақ жалпы идея әдетте бірдей. Жаңа Англиядағы қабырға доп ойыны әдетте "Баттс-Ап" ойынынан бөлек қарастырылады. Вестчестер округінің кейбір аймақтарында бұл нұсқа "Су арбузы" деп аталады, ол соққыдан қашу үшін доптың астынан толығымен өту әрекетінен аталған. Мэрилендтегі қабырға доп ойынының нұсқасында мұзды үзіп беруші ойынды бастайды, ал басқа барлық ойыншылар жақын болады. Ойыншылар доп секірмей тұрып ұстай алады, сондай-ақ басқа ойыншылардың лақтыруларын ұстай алады. Допты ұстамау, допты ұстауға көп уақыт жұмсау немесе кез келген басқа "домалақ" әрекеті "домалақтың" қабырғаға тиюіне себеп болады. Егер ойыншы допты ұстап тұрғанда қабырғадан алыс болса, басқа ойыншылар "қабырға доп" деп айқайлай алады, яғни допты қоздырмай немесе жерге секіртпей қабырғаға тигізу үшін ойыншыда он секунд бар. "Оут" болған ойыншы қабырғаға тұрып, оны шығарған ойыншымен соққы алуы керек. Егер соққы сәтті болса (ойыншы соққы алса), мұзды үзіп беруші алғашқы болып допты лақтырады. Егер соққы сәтсіз болса (ойыншы соққы алмаса), басқа ойыншылар лақтырушыны аут ете алады. "Оут"тан басқа жазалау шарасы жоқ. Бұзушылықтарға допты тепкілеу, ойыншыға сізден аут алуға кедеріс келтіру (домалақтан кейін тастаудың орнына тепкілеу немесе лақтыру) және лақтыруға араласу немесе соққыға кедеріс келтіру (кедергі соққыға ұмтылып қабырғаға жүгіріп бара жатқан ойыншыға кедеріс келтіру арқылы да туындауы мүмкін) кіреді. Кедергі ойынның басқа ойыншыларымен анықталады. Оңтүстік Аризонада танымал ойынның тағы бір нұсқасында барлық қатысушылар бірінші ойыншыдан басқа қабырғаға қарай тұрады, дереу мақсаты...
Players can also get out if they are hit by the ball. If a player was to have a ball thrown at them, then that player, as well as the player who threw the ball, must run to the wall before the ball hits the wall. If the ball hits the ground before it hits the wall, the player must touch the wall before the ball does. This is because the ball becomes anyone's ball, and therefore anyone can pick it up and throw it off the wall. If you get out, you are placed in a waiting list. The first person to get out will be replaced by the person that gets out after him. The ball is a normal handball, but can be varied, but usually it is a bouncy ball, that can repel off a wall at high speed. Of course, the rules vary per match and per school. Between all the schools, the variations shown are generally what are the most basic variations. One little known version of the game popular at schools in some areas of Toronto is called "redeye." Redeye, also called redass, or “Celery” involves throwing the ball at the wall and having to run to the wall in all circumstances. The other players try to throw the ball and have it touch the wall before the previous thrower makes it to the wall. If they do succeed in beating the thrower to the wall, the thrower is out and "gets a letter." The letter he gets depends on how many times he has gotten out. The letters spell out either R E D E Y E or R E D A S S. So if it's first out, he gets an R, second, E, third D, &c. Last one to get all letters, wins.