Қараңғы адамдардың хаттары: Сатиралық гуманистік мәтін
Epistolæ Obscurorum Virorum
«Қараңғы адамдардың хаттары» (1515-1519) – неміс гуманисті Й. Рейхлиннің қорғанындағы сатиралық латын хаттар жинағы. Талмудты өртеу туралы пікірталас, схоластикалықтарды сынау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сатирикалық гуманистік мәтін (1515–1519)
Satirical Humanist text (1515 1519)
Epistolæ Obscurorum Virorum (ағылшын тілінде: «Есімдері белгісіз адамдардың хаттары») – 1515–1519 жылдары Германияның Хагенау қаласында жарық көрген сатирикалық латын хаттарының танымал жинағы. Олар неміс гуманистік ғалымы Иоганн Реухлинді қолдап, схоластикалық ғалымдар мен монахтардың діни ілімдері мен өмір салтын паш етеді. Бұл, негізінен, фанатикалық христиан дінтанушыларының еврей кітаптарының барлығын христиандық емес деп салып өртеп жіберуге бола ма, жоқ па, деген мәселені талқылайтын хаттар түрінде көрсетілген.
The Epistolæ Obscurorum Virorum (English: Letters of Obscure Men) was a celebrated collection of satirical Latin letters which appeared 1515–1519 in Hagenau, Germany. They support the German Humanist scholar Johann Reuchlin and mock the doctrines and modes of living of the scholastics and monks, mainly by pretending to be letters from fanatic Christian theologians discussing whether all Jewish books should be burned as un Christian or not.
Өмірбаян
Бұл еңбек неміс гуманисті Иоганн Реухлин мен кейбір доминикандық монахтар арасындағы нақты өмірде болған қоғамдық дауға негізделген, әсіресе бұрын еврей дінінен өткен Иоганн Пфефферкорнның 1509 жылы Талмудтың барлық белгілі даналарын өртеп жіберуге Киелі Рим императоры Максимилиан I-ден императорлық билік алуына байланысты. Атауы Реухлиннің 1514 жылғы "Epistolae clarorum virorum" (ағылшын тілінде: "Танымал/даңқты адамдардың хаттары") кітабына сілтеме жасайды, онда Ульрих фон Гуттен, Иоганн Кротус, Конрад Мутиан, Гелиус Эобан Гессус және тағы басқалар сияқты көрнекті неміс гуманистерінен Реухлинге ғылыми және интеллектуалдық мәселелер бойынша хаттар жинағы ұсынылған. Бұл, монахтармен болған даудың оның позициясын білімді жандар мақұлдағанын көрсету үшін жасалған. Латын тіліндегі "obscurus" ("қараңғы, жасырын, көрінбейтін") сөзі Реухлиннің кітабының атауында қолданылған "clarus" ("жарық, әйгілі, анық") сөзіне қарама-қарсы мағына береді.
The work was based upon the real life public dispute between German humanist Johann Reuchlin and certain Dominican friars, especially the formerly Jewish convert Johannes Pfefferkorn who had obtained Imperial authority from Holy Roman Emperor Maximilian I to burn all known copies of the Talmud in 1509. The title is a reference to Reuchlin's 1514 book Epistolae clarorum virorum (English: Letters of famous/bright men) which provided a collection of letters to Reuchlin on scholarly and intellectual matters from eminent German humanists such as Ulrich von Hutten, Johann Crotus, Konrad Mutian, Helius Eobanus Hessus, and others, to show that his position in the controversy with the monks was approved by the learned. The Latin adjective obscurus ("dark, hidden, obscure") is the opposite of clarus ("bright, famous, obvious") used in the title of Reuchlin's book.
Құрылымы мен болжамды авторлары
Epistolæ Obscurorum Virorum-да табылған хаттардың көпшілігі Девентердегі Хардвин фон Гретцке жолданған және оған қарсы әжуалы айыптауларға толы, мысалы, ол Иоганн Пфефферкорнның әйелімен қарым-қатынаста болды деген күдік (XII хат) және Гретцтің қоғамда шалбарын ластағандығы туралы айып (XL хат). Хаттарды Кельн және Германияның басқа қалаларындағы белгілі дін қызметкерлері мен профессорлар жазғандай көрінеді. Гретц сол кездегі прогрессивті ойлаушыларға өзінің мақтаншақтығымен, заман рухына деген кескілесті қарсылығымен және әдепсіз мінез-құлқымен ұнамайтын болды. Алғашқы басылымда 41 хат болған, бірақ кейіннен олардың саны көбейді. Жинақ авторсыз жарияланды, және кім жазғаны туралы көп пікір айтылды, бірақ хаттардың басым бөлігі гуманистер Крот Рубеан, әрі Йоханнес Йейгер деп те аталатын, идеяның және атаудың авторы; Ульрих фон Хаттен, негізінен екінші томға үлес қосқан; Эразм; және Рейхлинге жатқызылады. Бұл еңбек протестанттық реформацияның жеделдеуіне ықпал еткен деп саналады.
Most of the letters found in Epistolæ Obscurorum Virorum are addressed to Hardwin von Grätz in Deventer and contain mock accusations against him, such as allegation that he had been intimate with Johannes Pfefferkorn's wife (Letter XII) and that Grätz had defecated his pants in public (letter XL). The letters profess to be written by certain ecclesiastics and professors in Cologne and other towns of Germany. Grätz had made himself odious to the liberal minds of the time by what they saw as his arrogant pretension, his determined hostility to the spirit of the age, and his lax morality. The first issue of the work contained 41 letters, but more were added later. The collection was published anonymously, and the authorship has been a fertile subject of controversy, but the main portion of the letters are attributed to the humanists Crotus Rubeanus a. k. a. Johannes Jäger, who is said to have originated the idea and the title; Ulrich von Hutten, who contributed mainly to the second volume; Erasmus; and Reuchlin. The work is credited with hastening the Protestant Reformation.
Тыйым салулар және папаның экскоммуникациясы
Көптеген жерлерде бұл кітапқа тыйым салынды, және Мартин Лютердің протестанттық реформациясының көтерілуіне байланысты, 1517 жылы папа Леон X «Epistolæ Obscurorum Virorum» авторларын, оқырмандарын және таратушыларын анафемаға ұшыратты, барлық еврей кітаптарын, әсіресе Талмудты өртеу туралы талқыланған мәселенің христиан ғалымдары арасында басым пікір еместігін айтты.
The book was banned in many places, and with regard to the rise of Martin Luther's Protestant Reformation, Pope Leo X excommunicated the authors, readers, and disseminators of the Epistolæ Obscurorum Virorum in 1517, citing the fact that the discussed matter of burning all Jewish books, especially the Talmud, was not held as a majority view among Christian scholars.
Мұра
Қазіргі заманғы обскурантизм термині осы еңбектің атауынан туындаған. Кітаптағы дінтақымындары "христиандық емес" туындыларды өртегісі келгендіктен, Ағартушылық философтары бұл терминді консервативті, әсіресе прогрессивті Ағартушылықтың және білімді еркін тарату идеясының діни қарсыластарына қатысты қолданды.
The modern term obscurantism derives from the title of this work. As the theologians in the book intended to burn "un Christian" works, Enlightenment philosophers used the term for conservative, especially religious enemies of progressive Enlightenment and its concept of the liberal spread of knowledge.