Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үкімет, индустрия және қоғамға бақылаушы рөл атқаратын журналистика.
Journalism that plays an oversight role towards government, industry and society
Күзетші журналистикасы – журналистердің, авторлардың немесе жаңалықтарды жариялап тұратын органдардың саяси және қоғамдық қайраткерлердің мәлімдемелерін фактілермен тексеруі және олармен сұхбаттасу арқылы демократиялық басқару жүйелерінде жауапкершілікті арттыруға бағытталған тергеу журналистикасының бір түрі.
Watchdog journalism is a form of investigative journalism where journalists, authors or publishers of a news publication fact check and interview political and public figures to increase accountability in democratic governance systems.
Рөл
Бақылаушы журналистер биліктегі адамдардың іс-әрекеттері туралы ақпарат жинап, оны халыққа жеткізеді, осы арқылы сайланған шенеуніктердің жауапкершілігін қамтамасыз етеді. Бұл үшін билік өкілдерінен белгілі бір кәсіби қашықтықты сақтау қажет. Бақылаушы журналистерді үгітші журналистерден олардың тәуелсіз, үкіметтік емес көзқараспен хабарлауы ерекшелендіреді. Бақылаушы журналистиканың ерекше қасиеттеріне байланысты, ол көбінесе «төртінші билік» ретінде танылады. «Төртінші билік» рөлінде бақылаушы журналистика жанжалдар, сыбайлас жемқорлық және халықтың қажеттіліктерін қанағаттандырудағы кемшіліктер сияқты мәселелерді жария ету арқылы үкіметтерді халық алдындағы міндеттемелерін орындауға мәжбүрлей алады. Mellado (2015) бақылаушы рөлді іске асырудың үш өлшемін анықтап, дамытты: бақылаудың қарқындылығы, журналистік үн және жаңалықтардың көзі. Бақылаудың қарқындылығы: Бақылаушы журналистика репортаж стилі тұрғысынан бақылаудың бірнеше деңгейін қамтиды. Біріншіден, ең төменгі деңгейде билік иелерін тергеудің басты құралы – сұрақтар мен сауалдар. Келесі деңгейде айыптау міндетті түрде қажет емес, бірақ одан да нақтырақ және белгілі бір деңгейде агрессивті сұрақтар мен сауалдар орын алады. Соңында, бақылау деңгейінің ең жоғарысы тергеуге алынған адамдардың өздерінің бұзық істерін мойындауына бағытталған стратегияны қамтиды, бұл үшін бұзушылықтың әртүрлі дәлелдерін пайдалану қажет. Журналистік үн: Бақылаушы журналистикаға бақылауды жүзеге асыру үшін бірнеше үн түрлері қажет. Атап айтқанда, журналистердің өзінің үні немесе үшінші тараптың үні – ең көп таралған түр.
Watchdog journalists gather information about the actions of people in power and inform the public in order to hold elected officials to account. This requires maintaining a certain professional distance from people in power. Watchdog journalists are different from propagandist journalists in that they report from an independent, nongovernmental perspective. Due to watchdog journalism's unique features, it also often works as the fourth estate. Playing a role as a Fourth Estate, watchdog journalism is able to force governments to meet their obligations to the public by publicizing issues such as scandals, corruption, and failure to address needs of the public. Mellado (2015) identified and developed three dimensions of operationalization of the watchdog role: the intensity of scrutiny, journalistic voice, and the source of news event. Intensity of scrutiny: Watchdog journalism has a few levels of scrutiny in terms of its reporting style. First of all, at the lowest level, questions and interrogations are a key way to investigate people with power. At a next level, denunciation is still not necessarily needed. But it consists of more obvious and somewhat aggressive questions and interrogations. Lastly, the highest level of scrutiny involves the strategy which is designed for people who are investigated to confess their wrongdoing, which requires a variety of evidence of wrongdoing to be used. Journalistic voice: Watchdog journalism needs a few types of voices which are required to address the scrutiny. Specifically, journalists' own voice or a third party's voice is the most general type.
Бақылаушы ролінің нәтижелерін болжау
Әлеуметтік және ұйымдық деңгейдегі айырмашылықтарға байланысты журналистік рөлдің атқарылуы да өзгереді. Кезекпен, журналистикадағы қадағалаушылық функцияның түріне әсер ететін бірнеше фактор бар. Демократия: Қадағалаушы журналистика демократиялық дамыған елдерде тиімді жұмыс істей алады, себебі онда баспасөз бостандығы, журналистік дербестік және тәуелсіздік жоғары деңгейде болады. Сонымен қатар, баспасөз цензурасының, мемлекеттік араласудың және институционалдық бақылаудың төмен деңгейі қамтамасыз етіледі. Аудиторияға бағдарлану: Аудиторияға бағдарлану – журналистік рөлдерді атқаруға әсер ететін факторлардың бірі. Мысалы, Қытайда нарықтық газеттер биліктегі адамдардың сыбайлас жемқорлығын, яғни олардың қолданыстағы саясатты немесе заңды қалай бұрмалап пайдаланатынын жариялауға тиіс ресми газетке қарағанда, қадағалаушы журналистика ролін ойнау ықтималдығы жоғары. Осы орайда, бұқаралық ақпарат құралдары мен элиталық ақпарат құралдары арасында үлкен ерекшелік бар. БАҚ-тың саяси бағыты: Журналистиканың саяси бағыты қадағалаушы рөлін атқарумен тығыз байланысты. Нақтырақ айтсақ, Мелладо және авторлар (2017) бес Латын Америка елінде оң және орталық бағытты қолдайтын БАҚ, солшыл бағытты қолдайтын БАҚ-қа қарағанда қадағалаушы ретінде жұмыс істемейтінін анықтады. Сонымен қатар, БАҚ-тың жақпарушылығы саяси мәселелерді немесе дауларды жариялауға үлкен әсер етеді. Жаңалықтар тақырыптары: Қадағалаушы журналистиканың атқарылуына журналистік мамандығының әсері бар. Мысалы, Рейх (2012) анықтағандай, саяси мәселелермен айналысатын журналистер бизнес мәселелерін жабатындарға қарағанда қадағалаушы рөлін атқаруға бейім. Осыған ұқсас тенденция Қытай, Чили және Испания сияқты басқа елдерде де байқалады. Атап айтқанда, осы елдерде қадағалаушы журналистика саяси жанжалдарды қамтитын салаларда кездеседі, ал бизнес және экономика журналистері қадағалаушы рөлін атқаруға азырақ бейім.
Depending on the differences in a social and organizational level, a performance of the journalistic role also changes. In turn, there are a few factors that are likely to have an influence over the type of watchdog performance in the journalism. Democracy: Watchdog journalism can work effectively in well established democratic countries, owing to the high level of the freedom of the press, journalistic autonomy and independence. A low level of press censorship, state intervention, and institutional control are ensured at the same time. Audience orientation: Audience orientation is one of the factors that affects the performance of journalistic roles. For instance, in China, market newspapers are more likely to play a role as the watchdog journalism than an official newspaper, which is supposed to publicize corruptions of people with power such as how they misuse existing policy or law, does. At this point, there is a huge difference in reporting styles between popular press and elite press. Media political leaning: The political orientation of the journalism is closely associated to the performance of the watchdog role. To be specific, according to what Mellado et al. (2017) found in five Latin American countries, the media that serves the interests of the right or moderates is less likely to work as a watchdog than the media serving interests of the left. In addition, biased tendency of the media has a great impact on the coverage of the political issues or scandals. News beats: The performance of the watchdog journalism is influenced by journalistic specialization. For instance, based on what Reich (2012) found, journalists who deal with political issues are highly likely to act as watchdogs than ones who cover business issues. Similar tendency appears in other countries including China, Chile, and Spain. To be specific, in these countries, watchdog journalism can be found in the field that covers the political scandals, while business and economy journalists are less likely to act as watchdog.