«Соңғы Шотландия Королі» – 1998 жылғы роман, Уганда президенті Иди Аминнің билігі мен тәртіпсіздігін көрсетеді. Шотландиялық дәрігердің естеліктері. Фильмге түсірілді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1998 жылғы Жайлс Фоденнің романы
1998 novel by Giles Foden
«Шотландияның соңғы патшасы» – 1998 жылы Faber and Faber баспасында жарық көрген журналист Жайлс Фоденнің романы. Роман 1971 жылдан 1979 жылға дейін Уганда президенті Иди Аминнің билікке келуі мен диктаторлық үкім сүруіне арналған. Шығарма, ойдан шығарылған және тарихи фактілерді ұштастыра келіп, Аминнің жеке дәрігері болып жұмыс істейтін шотланд дәрігерінің естеліктері түрінде жазылған. Фоденнің романы жарық көргеннен кейін сыншылардың жоғары бағасын алып, көптеген сыйлықтарға ие болды. 2006 жылы осы романды негізге алған көркем фильм шықты.
The Last King of Scotland is a novel by journalist Giles Foden,
published by Faber and Faber in 1998. Focusing on the rise of Ugandan President Idi Amin and his reign as dictator from 1971 to 1979, the novel, which interweaves fiction and historical fact, is written as the memoir of a fictional Scottish doctor in Amin's employ. Foden's novel received critical acclaim and numerous awards when it was published. In 2006, a loose eponymous film adaptation was released.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Басты кейіпкер – Николас Гарриган есімді ойдан шығарылған тұлға, 1971 жылы Угандадағы төңкеріс күні идеализм мен оқиға қуалау ниетімен Угандаға жұмыс істеуге келген жас шотланд дәрігері. Ол Уганданың Екінші Республикасы кезінде Уганда президенті Аминнің жеке дәрігері және жақын серігі болғанын баяндайды. Роман Гарриганның президентке деген қарым-қатынасы мен оған қызығушылығына баса назар аударады, ол көп ұзамай қатыгез және аяусыз диктаторға айналады. Гарриган саналы түрде және қайта-қайта жақсылыққа қарайтын шешімдеріне қайшы келіп, физикалық және рухани тұрғыдан қашу мүмкіндігінен айырылғанға дейін Аминнің қызметінде қалады. Аминнің сүйкімділігі мен харизмасына баурап, ол Аминнің билігіндегі сыбайлас жемқорлық пен қатыгездікке (Уганда мен Ұлыбритания арасындағы қарым-қатынасты үзу, Кей Аминнің өлімі, Энтеббе операциясының оқиғалары, Дора Блохтың өлімі және Уганда-Танзания соғысы сияқты) жалтақтап қатысады. Бұл оның достары мен әріптестері үшін қасіретті нәтижеге әкеледі, Гарриган оны физикалық жиренумен, тоталитарлық режимде өмір сүруді бейқамдықпен және тағдырға мойынбұрумен, сондай-ақ өзінің кінәсін жоққа шығарумен қабылдайды.
The protagonist is a fictional character named Nicholas Garrigan, a young Scottish doctor who goes to work in Uganda out of a sense of idealism and adventure, arriving on the day of the 1971 Ugandan coup d'état. He relates how he came to be the personal physician and confidant of Amin, the president of Uganda during the Second Republic of Uganda. The novel focuses on Garrigan's relationship and fascination with the president, who soon grows into a brutal and ruthless dictator. Garrigan consciously and repeatedly acts against his better judgment, remaining in Amin's employment until he is far past the point of easy escape physically and morally. Mesmerized by Amin's charm and charisma, he is gradually drawn complicitly into the corruption and brutality of Amin's rule (including his personal participation in the severance of British relations with Uganda, the murder of Kay Amin, the events of Operation Entebbe and the murder of Dora Bloch, and the Uganda Tanzania War) with fatal results for his friends and colleagues, which Garrigan treats with a mixture of physical disgust; nonchalant, fatalistic acceptance of living under a totalitarian regime; and self serving denial of culpability.
Даму және шабыт
Африкада жиырма жыл өмір сүрген және журналисттік тәжірибесі бар Фоден Әминнің билікке келуі мен құлауына байланысты оқиғаларды зерттеді. Ол Әминнің сегіз жылдық билігін көрген және оған қатысқан көптеген адамдармен сұхбаттасып, нақты оқиғалармен қатар, ойдан шығарылған газет мақалалары мен күнделік жазбаларын қосып, мемуарлық стильде жазды. 1998 жылы Boldtype онлайн журналына берген сұхбатында Фоден Гарриган кейіпкерінің бір бөлігін Әминнің Боб Астлз атты әріптесінің үлгісінде жасағанын айтты. Аминнің қызығушылығын қозғаған британдық солдат Астлз, Фоденнің сөзінше, Гарриганнан гөрі әлдеқайда "белсенді" болды және қорғаушысы құлағаннан кейін алты жарым жыл Уганда түрмесінде отырып, осының құнын төледі. Астлз Әминнің қауіпсіздік күштерімен тікелей байланыста болғандықтан өзін қауіпке ұшыратты. Амин билікте болған кезде Астлз кезекпен жақсы көріліп, жазаланды; ол кем дегенде бір рет түрмеге қамалып, азапталды. Фоден бұл пікірін Аминнің қолбасшысына Киелі кітап арқылы хабар жіберген журналист Пол Валлелидің "Таймс" газетіне берген Астлз туралы ұзақ сұхбатына сүйенді. Гарриганмен байланысты тағы бір нақты тұлға – шотланд дәрігері Уилсон Карсвелл. Бірақ, Аминнің жеке дәрігері – угандалық дәрігер Пауль Д'Арбела есімді адам болған. Кітаптың атауы Аминнің өзін "Шотландияның королі" деп жариялауына сілтеме жасайды.
Drawing on his twenty years of living in Africa and his background as a journalist, Foden researched the events surrounding Amin's rise to power and downfall. He interviewed many of those who watched and participated in Amin's eight year reign and evokes the form of a memoir by inserting fictional newspaper articles and journal entries, along with actual events. In a 1998 interview with the online magazine Boldtype, Foden said he based parts of Garrigan's character on an associate of Amin's named Bob Astles. As a British soldier who worked his way into Amin's favour, Astles was much more "proactive" than Garrigan, according to Foden, and he paid the price by spending six and a half years in a Ugandan jail after the fall of his protector. Astles compromised himself by his direct association with Amin's security forces. While Amin was in power, Astles was alternately either favoured or punished; he was imprisoned and tortured on at least one occasion. Foden drew in part on a lengthy interview with Astles in The Times by the journalist Paul Vallely, who spoke to Astles in a Ugandan jail after smuggling a message in to Amin's henchman in a Bible. Another real life figure who has been mentioned in connection with Garrigan is Scottish doctor Wilson Carswell. Amin's personal physician was, in fact, a Ugandan doctor called Paul D'Arbela. The title of the book refers to Amin's declaring himself the "King of Scotland".
Кезеңнен кезеңге бейімдеу
Кітап 2019 жылы Стив Уотерс тарапынан сахнаға қойылым ретінде бейімделді, алғашқы қойылымы Шеффилдтегі Крусибл театрында болды. The Observer газеті пьесаға бестен үш жұлдыз беріп, оны "моральдық тұрғыдан кемшіліктері бар" деп сипаттады.
The book was adapted for the stage by Steve Waters in 2019, opening at the Crucible Theatre, Sheffield; The Observer gave the play three stars out of five, describing it as "morally flawed".