Кіріспе
Англиялық заңгер және судья Джонатан Филип Чадвик Сампшен, лорд Сампшен, KC (9 желтоқсан 1948 жылы туған) – британдық автор, ортағасырлық тарихшы, 2012 және 2018 жылдар аралығында Ұлыбритания Жоғарғы сотының судьясы болған бұрынғы аға судья және 2019 жылдан бері Гонконгтың соңғы апелляциялық сотының тұрақты емес судьясы. Сампшен 2012 жылдың 11 қаңтарында Жоғарғы сот судьясы болып ант берді, ол Мапсбери бароны Лоуренс Коллинзді алмастырды. Ерекше жағдайда, ол толық уақытты судья болмай, адвокаттық практикадан тікелей Жоғарғы сотқа тағайындалды. 70 жасқа толғандықтан 2018 жылдың 9 желтоқсанында Жоғарғы соттан зейнеткерлікке шықты. Сампшен көптеген заңдық істерде адвокат ретінде танымал. Оларға ХМ үкіметі атынан Хаттон тергеуіне қатысуы, «Үш өзен» ісі, бұрынғы министр Стивен Байерс пен Көлік департаментінің өкілі ретінде 2005 жылы Railtrack жеке акционерлерінің британ үкіметіне қарсы қозғалған ісі, Биньям Мохамедтің шағымдану отырысында ХМ үкіметін қорғауы және Борис Березовскийдің жеке талабы бойынша Ресей миллиардері Роман Абрамовичті сәтті қорғауы кіреді. Бұрынғы ғалым Сампшен 2003 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Британ империясы орденінің офицері (OBE) болып тағайындалды және бес томдық «Жүз жылдық соғыс» тарихын жазғанымен де белгілі. Сампшен Корольдік тарихи қоғамның (FRHistS) және Лондон антиквариаттар қоғамының (FSA) мүшесі болып сайланды. COVID-19 пандемиясы кезінде Сампшен карантин мен британ үкіметінің осыған байланысты саясатын экономикалық зиянды деп сынады.
Jonathan Philip Chadwick Sumption, Lord Sumption, , KC (born 9 December 1948), is a British author, medieval historian, former senior judge who sat on the Supreme Court of the United Kingdom between 2012 and 2018, and a current Non Permanent Judge of the Hong Kong Court of Final Appeal since 2019. Sumption was sworn in as a Justice of the Supreme Court on 11 January 2012, succeeding Lawrence Collins, Baron Collins of Mapesbury. Exceptionally, he was appointed to the Supreme Court directly from the practising bar, without having been a full time judge. He retired from the Supreme Court on 9 December 2018 upon reaching the mandatory retirement age of 70. Sumption is well known for his role as a barrister in many legal cases. They include appearances in the Hutton Inquiry on HM Government's behalf, in the Three Rivers case, his representation of former Cabinet Minister Stephen Byers and the Department for Transport in the Railtrack private shareholders' action against the British Government in 2005, for defending HM Government in an appeal hearing brought by Binyam Mohamed, and for successfully defending Russian billionaire Roman Abramovich in a private lawsuit brought by Boris Berezovsky. A former academic, Sumption was appointed an Officer of the Order of the British Empire (OBE) in the 2003 New Year Honours and is also known for writing a substantial narrative history of the Hundred Years' War in five volumes. Sumption has been elected a Fellow of the Royal Historical Society (FRHistS) and a Fellow of the Society of Antiquaries of London (FSA). During the COVID 19 pandemic, Sumption criticised lockdowns and associated British government policies as economically harmful.
Ерте өмір және білім
Джонатан Сампшн 1948 жылдың 9 желтоқсанында дүниеге келген. Ол – әскери офицер және адвокат Энтони Сампшн мен Хилда Хедиганның төрт баласының ең үлкені; олардың некесі 1979 жылы бұзылған. Ол Итон колледжінде білім алған, 15 жасында сыныптағы ең соңғы оқушы болған. 1967 жылдан 1970 жылға дейін Оксфордтың Магдален колледжінде ортағасырлық тарихты оқыды, бітірген кезде үздік диплом алды. 1971-1975 жылдары Магдален колледжінің мүшесі болып сайланды, ортағасырлық тарих бойынша кітаптар оқытып, жазып, кейін заңгерлік мансабын жалғастыру үшін кетті. 1974 жылы Джозеф пен Маргарет Тэтчер Консервативтік партияның саясатты зерттеу орталығы ретінде жұмыс істеу үшін Саясат зерттеулер орталығын құрды, ал Сампшн оның алғашқы қызметкерлерінің бірі болды, Джозеф үшін сөздер жазушы болып жұмыс істеді. Сампшн мен Джозеф 1979 жылы «Теңдік» атты кітапты бірлесіп жазды, онда «тең қоғам үшін ешқандай нақты дәлелдер келтірілмегенін» және «мұндай қоғам ешқашан сәтті құрылмағанын» көрсетуге тырысты. Сонымен қатар, ол Гернси апелляциялық сотында да жұмыс істеді. 2005 жылы Сампшн «Брик Корт Чемберс» компаниясының бірлескен басшысы болды. Жоғарғы сотқа тағайындалғанға дейін ол Сот тағайындау комиссиясының мүшесі болды. 2007 жылдың 30 қарашасында, адвокат ретінде жұмыс істеп жүрген кезде, Сампшн Гринвичтегі үйіне жақын жердегі жобаға қатысты әкімшілік соттағы сот шешімін қайта қарау туралы өтініш бойынша судья Коллинс алдында өзін-өзі сәтті қорғады.
Адвокат ретінде табысы
"The Guardian" газеті оны жылына миллион фунттан астам табыс табатын, элиталық адвокаттар тобына – "Жыл сайынғы миллиондық клубтың" мүшесі деп сипаттаған.
Сот мансабы
2011 жылдың 4 мамырында Сэмпшеннің Жоғарғы Сот судьясы болып тағайындалғаны жарияланды. 2012 жылдың 11 қаңтарында ант бергеннен кейін, Сэмпшен 2011 жылдың 14 желтоқсанында Сотқа кірмес бұрын, Ұлыбританияның Жеке кеңесіне (Privy Council) мүше болып бекітілді. Жоғарғы Сот судьялары Жеке кеңес Сот комитетінің де мүшелері болып табылады. Ол 2018 жылдың 9 желтоқсанында Жоғарғы Соттан зейнеткерлікке шықты. Сэмпшен – 2009 жылы құрылғаннан бері толық уақытты судья болып қызмет етпеген Жоғарғы Сотқа тағайындалған алғашқы заңгер. Соттың бұрынғы органы – Лордтар палатасының Апелляциялық комитетіне заң лорды ретінде бес адам ғана тағайындалған. Олардың екеуі шотландтық заңгерлер: лорд Макмиллан (1930) және лорд Рид (1948); қалғандары: лорд Макнагтен (1887), лорд Карсон (1921) және лорд Рэдклифф (1949). Зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Сэмпшен 2018 жылдың 13 желтоқсанынан 2021 жылдың 30 қаңтарына дейін Жоғарғы Соттың қосымша құрамында қызмет етті. 2021 жылы ол өз еркімен зейнеткерлікке шықты, себебі үкіметтің саясатын жария түрде сынағандықтан, осы құрамда жұмыс істеуді жөнсіз деп санады. 2019 жылдың 13 желтоқсанында Сэмпшен Гонконгтың бас атқарушысы Кэрри Ламның бұйрығымен Гонконгтағы Соңғы апелляциялық соттың тұрақты емес судьясы болып тағайындалды. Қытай Халық Республикасының Гонконг арнайы әкімшілік аймағына адалдық серт бергеннен кейін, лорд Сэмпшен 2019 жылдың 18 желтоқсанында Гонконг судьясы ретінде қызметін ресми түрде бастады. Бұрын ол бірнеше іс бойынша Соңғы апелляциялық сотта кеңесші ретінде қатысқан.
Sumption was sworn of the Privy Council on 14 December 2011 in advance of his joining the Court, whose Justices also serve as members of the Judicial Committee of the Privy Council. He retired from the Supreme Court on 9 December 2018. Sumption is the first lawyer appointed to the Supreme Court without previously serving as a full time judge since its inception in 2009. There were only five such appointments as Law Lords to the Court's predecessor, the Appellate Committee of the House of Lords. Two were Scots lawyers: Lord Macmillan in 1930 and Lord Reid in 1948; the others were: Lord Macnaghten (1887), Lord Carson (1921) and Lord Radcliffe (1949). After his retirement, Sumption sat on the Supplementary Panel of the Supreme Court from 13 December 2018 to 30 January 2021. He voluntarily retired in 2021 because he considered it inappropriate to serve on the panel in view of his public criticisms of the government. On 13 December 2019, Sumption was appointed as a Non Permanent Judge of the Court of Final Appeal in Hong Kong by Hong Kong Chief Executive Carrie Lam. After making his pledge of allegiance to the Hong Kong SAR of the People's Republic of China as part of the judicial oath, Lord Sumption officially commenced his office as a Hong Kong judge on 18 December 2019. He had previously appeared as counsel in the Court of Final Appeal in a number of cases.
Жүз жылдық соғыс
Фредерик Рафаэльдің айтуынша, Англия мен Франция арасындағы жүз жылдық соғыстың (оның 1990 және 2023 жылдар аралығында бес томы жарық көрді) Сэмпшеннің тарихи баяны "Стивен Рансиманның крест жорықтары тарихымен бірдей деңгейде" деп кеңінен мақталып, "көптеген деректік материалдарды пайдаланады және оларды шығармашылықпен және зиялылықпен түсіндіреді" және "әдемі стильде жазылған" (Розамонд Маккикиттер, Evening Standard); Аллан Масси үшін бұл "шын мәнінде Виктория дәуірінің ауқымындағы еңбек". Бұл жұмыста автордың материалды меңгеруі мен оны қолдануынан бөлек, оның саяси білімі ерекше көзге түседі. Бірінші том (Францияның Карл IV-нің 1329 жылы жерленгенінен бастап 1347 жылы Кале қаласының тапсырылуына дейінгі жылдарды қамтиды) алғаш рет 1990 жылы жарық көрді. II том (1347–1369 жылдар) 1999 жылы жарық көрді. III том (1369–1399 жылдар) 2009 жылы жарық көрді. IV том (1399–1422 жылдар) Агинкур шайқасының 600 жылдығына орай 2015 жылы жарық көрді. V том (1422–1453 жылдар) 2023 жылы жарық көрді. Сэмпшен кескілеген және тегіс стильдегі прозасы үшін мақталып, оны клишелерді қолдануға құштар болмауымен байланыстырады. Ол Эдвард Гиббонға әдемілікпен қараса да, "егер бүгін біреу оның сияқты жазса, оны мақтанғақ адам деп есептер еді" деп атап өтті.
Саяси көзқарастар
Сүмпенді "консервативті, неолибералдық және либертариандық" деп сипаттаған. 1974 жылы ол консервативті депутат сэр Кит Джозефпен экономикалық либералдық ой-толғау орталығы – Саясатты зерттеу орталығында жұмыс істеді. Алайда ол сол кезде Лейборист партиясын қолдаған, кейін Тони Блэрге дауыс берген. Ол Жоғарғы Сотта квоталар немесе жағымды дискриминация арқылы гендерлік теңдікке жылдам қол жеткізуге тырысу ең жақсы үміткерлерді ынталандырмай қоюы мүмкін екенін айтты, себебі олар енді процестің лайықтылық бойынша іріктелетініне сенбейді және "әділеттілік үшін қорқынышты салдарларға әкелуі мүмкін". Ол АҚШ-тағы сот тағайындау процесін, онда саясаткерлер сот тағайындалғандардың пікірлерін сұрайды, "адамгершіліксіз" деп сынады және Англия мен Уэльстің бұрынғы бас прокуроры сэр Джеффри Кокстың осыған ұқсас жүйе туралы ұсынысын "өз қалауынша әрекет ете алмайтындықтарына наразы болған үкіметтен шыққан ең ойсыз идеялардың бірі" деп сипаттады. Ол ағылшын мектептеріндегі тарихи оқу бағдарламасын "өте тар" деп сынап, ағылшын мектеп оқушыларын 1918–1945 жылдар аралығын оқшау оқытуға мәжбүрлеу арқылы "олар Германия мен Еуропаның ең ауқымды бұрмаланған кезеңі туралы білім алады" деп ескертті.
Брекзит
Ол 2016 жылғы референдумда Еуропалық Одақта қалуға дауыс берді, Еуропалық Одақтан шығу шешімін "экономикамызға ұзақ мерзімді зиян келтіретін қателік" деп сипаттады және "Біз Еуропалық Одақтың құрамында болсақ та болмасақ та, Ұлыбритания Еуропалық Одақтың ықпалында болады" деді. Дегенмен, ол ұлттық егемендік және ұлттық бірегейлік негіздері бойынша Brexit үшін күшті аргументтер бар екеніне сенді. Ол, Brexit қолдаушылары "есінен шығып кеткен жоқ. Олар ақылсыз да емес, наив те емес, алданып та кеткен жоқ" деді. Ол былай деп жазды: "Олардың шешімін түсіндіруге жасалған бұл жоғарыдан қараушылық түсіндірулердің бәрі маған жағымсыз шындықтардан қашу әрекеті сияқты көрінеді".
Соттық бақылау және саясат
Сэмпсон сот жүйесі мен саясат арасындағы қарым-қатынасқа қатысты алаңдаушылықтарын бірнеше лекцияларында және кітаптарында егжей-тегжейлі жазған, әсіресе "Мемлекеттің сынақтары: Заң және саясаттың құлдырауы" (2019) және "Дағдарыс кезіндегі заң" (2021) кітаптарында. Оның пікірінше, 1960 жылдардан бері, әсіресе соңғы жылдары соттар сайланған саясаткерлер мен министрлер шешуі тиіс мәселелерге қатысып, парламенттің саяси процестері мен институттарын әлсіретіп отыр. Ол сот бақылауының кеңеюін қатаң сынға алып, "Ол парламентке және парламентке есеп беретін министрлердің құзырына тиесілі салаларға енуге бейім", – деген және 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заң арқылы берілген түсіндіру құқықтарын сынады. Оның ойынша, саяси тұлғалар қабылдаған шешімдері үшін халық алдында демократиялық жауапкершілікке ие, ал судьялар сайланбайды және оларды қызметтен алу қиын. Ол Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық конвенцияны түсіндіріп, оны қолданатын Еуропалық адам құқықтары сотын сынады. Ол ЕҚАҚ-тың құндылықтарын соғыстан кейінгі Шығыс Еуропаның диктатураларымен салыстырып, "Олар екеуі де демократия ұғымын саяси құндылықтар жиынтығын бекіту үшін қолданады" деді. Ол конвенцияның мәтінін "үлгілі" деп сипаттайды, бірақ Страсбург сотының құқықтарды бастапқы мағынасынан асырып түсініп, кеңейткенін және олардың құзырына сайланған заң шығарушы органдардың қарауы тиіс мәселелер де кіргенін айтады. Ол "тірі құрал" доктринасын, әсіресе конвенцияның 8-бабын сынға алды, оны "осы типтегі миссиялық кеңеюдің ең айқын мысалы" деп атады. Егер Страсбург сотының көзқарасында маңызды өзгеріс болмаса, ол конвенциядан шығуды қолдайтынын мәлімдеді.
COVID-19 пандемиясы
Сэмпсон азаматтық бостандықтар негізінде COVID-19 пандемиясы кезінде британ үкіметінің карантиндерін қатаң сынады, оларды қауіпті жағдайға бастайтын жол ретінде қарастырды. Ол сондай-ақ вирус шектеу шараларын қажет ету үшін жеткілікті түрде қауіпті ме деп күмәнданды, сонымен қатар карантиндердің салдары нақты вирусқа қарағанда нашар болуы мүмкін деп мәлімдеді, бұл британдық БАҚ-та пікір қақтығыстарын тудырды. Денсаулық сақтау мамандары оның пікірін сынап, "өмір сапасына сәйкес жылдар" тұжырымы, негізінен, тапшы денсаулық сақтау ресурстарын бөлу туралы пікірталастар үшін пайдалы екенін, ал жалпыұлттық карантин талқылауы үшін тиімсіз болуы мүмкін екенін айтты. 2021 жылдың шілдесінде Full Fact фактілерді тексеру мақаласында Сэмпсонның "BBC Radio 4 Today" бағдарламасында "COVID-19 деректерімен бірнеше қателік жасағанын" жариялады. Бұл көптеген тіркелген COVID-19 өлімдері вирус жұқтырған, бірақ байланыссыз себептерден қайтыс болған адамдар екендігі туралы дұрыс емес мәлімдемелерді қамтыды, COVID-19-дан қайтыс болған адамдар "шамасы, бір жыл ішінде қайтыс болар еді" (орташа есеп бойынша, британдық COVID-19 құрбандарының өмірінен шамамен он жыл кемітілді) және Ұлыбританияда бұрыннан аурулары жоқ адамдардың COVID-19-дан тек "жүздеген" ғана қайтыс болғаны (2021 жылдың наурыз айының сотына дейін нақты көрсеткіш Англия мен Уэльсте ғана 15,883 құрады) туралы мәлімдемелер де осы қателіктерге жатты. Денсаулық және құқық профессоры Джон Коггон "Медициналық этика" журналында COVID-19 шектеулеріне қарсы Сэмпсонның философиялық және құқықтық аргументтерін сынады; ол сондай-ақ Сэмпсонның осындай шектеулерге қарсы либертариандық аргументтерін, R (Nicklinson) v Ministry of Justice ісінде ол өмірдің қасиеттілігінің моральдық принципі заңмен қорғалуы керек деп айтқанда, өмірден кету құқығына қарсы өзі келтірген аргументтермен салыстырды.
Жеке өмір
Сэмпшн Тереза Уиланға үйленді және олардың екі қызы, бір ұлы және бес немересі бар. Ол Гринвичте тұрады, сондай-ақ Францияның оңтүстігіндегі Бербигиер ауылында шатосы бар.