Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1992 жылғы желтоқсан және 1993 жылғы қаңтарда Мумбайдағы тәртіпсіздіктер, басқа тәртіпсіздіктер
Riots in Mumbai in December 1992 and January 1993
other riots
Бомбей (қазіргі Мумбай) қаласында, Махараштра штатында 1992 жылдың желтоқсаны мен 1993 жылдың қаңтары аралығында бірқатар тәртіпсіздіктер болды. Шамамен 900 адам, олардың көп бөлігі мұсылмандар қаза тапты. Тәртіпсіздіктердің негізгі себебі – 1992 жылы Айодхьяда индуист Карсевактың Бабри мешітін қиратуына жауап ретінде мұсылмандардың, сондай-ақ Рам храмы мәселесіне байланысты индуистердің ұйымдастырған ірі наразылықтарынан кейін туған жағдайдың ушығуы болды. Махараштрадағы хиндутвалық саяси партия Шив Сена тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген күдік бар. Арнайы бөлімнің жоғары лауазымды өкілі кейіннен полиция Шив Сенаның зорлық-зомбылық әрекеттеріне қабілетті екенін және мұсылмандарға қарсы жеккөрушілікті қоздырғанын жақсы білгенін мәлімдеді. Тарихшы Барбара Меткалф бұл тәртіпсіздіктерді мұсылмандарға қарсы қырғын деп сипаттады, ресми мәліметтер бойынша 575 мұсылман, 275 индус және 50 басқа адам қаза тапты. Бұл тәртіпсіздіктерден кейін 1993 жылғы Мумбайдағы жарылыстар орын алды.
The Bombay riots were a series of riots that took place in Bombay (present day Mumbai), Maharashtra, between December 1992 and January 1993. An estimated 900 people, predominantly Muslims, were killed. The riots were mainly due to escalations of hostilities after large scale protests by Muslims in reaction to the 1992 Babri Masjid Demolition by Hindu Karsevaks in Ayodhya; and by Hindus in regards with the Ram Temple issue. Shiv Sena, a Hindutva political party in Maharashtra, is said to have organised the riots. A high ranking member of the special branch later stated that the police were fully aware of the Shiv Sena's capabilities to commit acts of violence, and that they had incited hate against Muslims. Historian Barbara Metcalf has described the riots as an anti Muslim pogrom, where the official death toll was of 575 Muslims, 275 Hindus and 50 others. The riots were followed by the 1993 Bombay Bombings.
Өмірбаян
Бомбей қаласындағы тәртіпсіздіктерді бүкіл Үндістандағы үлкен діни шиеленістердің салдары деп қарастыруға болады. Британдық отаршылдық саясатының «Бөліп биле» принципіне сәйкес, әкімшілік және саяси шаралар, мысалы, діни белгі бойынша жүргізілген халық санағы және Морли-Минто реформалары, діни топтарды бөліп-таратуға, әсіресе индустар мен мұсылмандардың арасындағы жікке негізделген. Тәуелсіздік алғаннан кейін, Үндістанның діни негізде бөлінуінің салдары, «индустар мен мұсылмандардың экономикалық бәсекелестігінің» қайта жандануы және секулярлық саяси билік органдарының діни саяси ықпалға «ұнату» саясаты (Шах Бано ісіне қараңыз) елдегі діни идеологияны нығайтты. 1992 жылғы 6 желтоқсанда Хиндутва жақтастары жасаған діни зорлық-зомбылық актісі – Бабри мешітінің қиратылуы, тәртіпсіздіктердің тікелей себебі саналады.
The Bombay riots can be considered a result of larger communal tensions throughout India. The British colonial policy of Divide and Rule allegedly included administrative and political activities such as communalized census taking, and the Morley Minto reforms, that relied on communal segregation, and in particular Hindu Muslim divisions. Post Independence, the after effects of the Partition of India along communal lines, the resurgence of 'Hindu Muslim Economic competition', and political strategies of 'appeasement' towards communal political influences by secular political authorities (see Shah Bano case), reinforced communalist ideologies in the country. The Babri Mosque demolition on 6 December 1992, an act of communal violence by Hindutva activists, is considered to be the immediate cause of the riots.
Көтерілістің жалпы көрінісі
Үкіметтің Шрикришна комиссиясы анықтағандай, тәртіпсіздіктер 1992 жылғы 6 желтоқсанда Бабри мешітінің бұзылуынан кейін қаладағы қауымдық шиеленістің салдарынан басталды. Комиссия тәртіпсіздіктің екі кезеңін анықтады. Бірінші кезең, 1992 жылғы 7 желтоқсаннан кейін бір апта ішінде, Бабри мешітінің қирауына байланысты мұсылмандардың бастамасы болды, оған Айодхья қаласындағы индуистік идеологияны ұстанатын саяси лидерлер жетекшілік етті. Екінші кезең – индустардың қарсы әрекеті, ол Дунгриде (Оңтүстік Бомбейдің ауданы) мұсылман экстремистері индус Матади Камгарларын (жұмыскерлерді) өлтіруі, мұсылман көпшілік тұратын аймақтарда индустарды пышақтауы және Радхабай Чаулда мүгедек қызды қоса алғанда, алты индусты өртеп жіберуі нәтижесінде болды. Бұл кезең 1993 жылғы қаңтарда өтті, оқиғалардың көп бөлігі 6 мен 20 қаңтар аралығында тіркелді. Есепте айтылғандай, «Саамна» және «Навакал» сияқты баспа баспасөздердегі, әсіресе Матади Камгарларының өлімі мен Радхабай Чаулдағы оқиға туралы асыра сілтеулер индустардың қауымдық сезімдерін қыздырды. 1993 жылғы 8 қаңтардан бастап Шив Сена жетекшілігіндегі индустар мен сол кездегі Бомбей қылмыстық әлемінен қаржыландырылған мұсылмандар арасында көптеген қақтығыстар болды. Тәртіпсіздіктің соңында шамамен 575 мұсылман мен 275 индус қаза тапты. Дунгри мен Радхабхай Чаулдағы өрттен туған қауымдық зорлық-зомбылық және Шив Сенаның одан кейінгі жазалау шаралары жергілікті қылмыстық элементтер тарапынан пайдаланылды, олар жылдам пайда табу мүмкіндігін пайдаланды. Оңшыл индуистік ұйым Шив Сена «құнсыздық» ретінде жеткілікті шаралар қолданылғанын түсінген кезде, зорлық-зомбылық пен тәртіпсіздік оның басшыларының бақылауынан шығып, оны тоқтатуға шақыру жасауға мәжбүр болды. Арнайы бөлімнің жоғары лауазымды қызметкері кейіннен полиция Шив Сенаның зорлық-зомбылық әрекеттерін жасауға қабілетті екенін және олардың азғындыққа ұшыраған қауымдарға қарсы жеккөрушілікті қоздырғанын толық білгенін мәлімдеді. Тарихшы Барбара Меткалф бұл тәртіпсіздіктерді мұсылмандарға қарсы қырғын деп сипаттады. Шив Сенаның басшысы Бал Тхакерэй 2000 жылғы шілдеде тәртіпсіздікке қатысқаны және тәртіпсіздіктерді насихаттаған «қоздырылған жазбалары» үшін тұтқындалды. Кейіннен сот ісі тоқтатылды.
As determined by the government's Srikrishna Commission; the riots started as a result of communal tension prevailing in the city after the Babri Mosque demolition on 6 December 1992. The Commission identified two phases to the riots. The first was mainly a Muslim instigation as a result of the Babri Masjid demolition in the week immediately succeeding 7 December 1992 led by political leaders representing Hindutva in the city of Ayodhya. The second phase was a Hindu backlash occurring as a result of the killings of Hindu Mathadi Kamgar (workers) by Muslim fanatics in Dongri (an area of South Bombay), stabbing of Hindus in Muslim majority areas and burning of six Hindus, including a disabled girl in Radhabai Chawl. This phase occurred in January 1993, with most incidents reported between 6 and 20 January. The Report asserted that the communal passions of the Hindus were aroused to fever pitch by the inciting writings in print media, particularly Saamna and Navaakal which gave exaggerated accounts of the Mathadi murders and the Radhabai Chawl incident. From 8 January 1993, many riots occurred between Hindus led by the Shiv Sena and Muslims potentially funded by the Bombay underworld at that time. An estimated 575 Muslims and 275 Hindus were killed at the end of the riot. The communal violence and rioting triggered off by the burning at Dongri and Radhabhai Chawl, and the following retaliatory violence by Shiv Sena was hijacked by local criminal elements who potential opportunity to make quick gains. By the time the right wing Hindu organization Shiv Sena realised that enough had been done by way of "retaliation", the violence and rioting was beyond the control of its leaders who had to issue an appeal to put an end to it. A high ranking member of the special branch later stated that the police were fully aware of the Shiv Sena's capabilities to commit acts of violence, and that they had incited hate against the minority communities. Historian Barbara Metcalf has stated that the riots were anti Muslim pogrom. Bal Thackeray, the leader of the Shiv Sena, was arrested in July 2000 for his complicity in the riots and for 'inflammatory writings' that may have helped propagate the riots. The case was later dismissed.