Кіріспе

Македонияның ежелгі грек патшалығының әскері – II Филипптің басқаруымен Македония патшалығының әскері.

Македония патшалығының әскері ежелгі әлемдегі ең ірі әскери күштердің бірі болды. Оны Македония патшасы Филипп II құрып, күшті етіп жасады. Бұрын Македония әскері грек әлемінің саясатында маңызды рөл атқармады, ал Македония екінші дәрежелі держава саналды. Филипп II қару-жарақ пен тактикадағы соңғы жаңалықтарды қабылдап, жетілдірді, соның арқасында ерекше икемді және тиімді әскер құрды. Әскери қызметті толық уақытты кәсіп ретінде енгізу арқылы Филипп өзінің әскерлерін үнемі жаттықтырып, қатарларында бірлік пен үйлесімділікті қамтамасыз етті. Бұл қысқа мерзім ішінде ежелгі әлемдегі ең үздік әскери машиналардың бірін жасауға әкелді. Тактикалық жақсартуларға Фаланганың орналасуындағы соңғы жетістіктер кірді, оларды Тебаның Эпаминондысы және Афинаның Ификраты сияқты қолбасшылар жасаған. Филипп II осы әскери жаңарушылардың жетістіктерін пайдаланып, Эпаминондының терең фалангасын және Ификраттың ұзын найзасымен кішірек, жеңіл қалқанды біріктіргенін қолданды. Алайда, Македония патшасы да жаңалықтар енгізді: екі қолмен ұсталатын найзаны – сариссаны пайдаланды. Сарисса оны ұстаған адамға шабуылда да, қорғаныста да көптеген артықшылықтар берді. Грек соғыстарында алғаш рет атты әскер шешуші күшке айналды. Македония әскері әр түрлі әскер түрлерін үйлестіруді жетілдірді, бұл біріктірілген қару-жарақ тактикасының алғашқы үлгісі болды. Ауыр жаяу әскер фалангасы, жеңіл жаяу әскер, садақшылар, жеңіл және ауыр атты әскер, сондай-ақ қоршау машиналарын шайқаста қолданды. Әр әскер түрі өзінің артықшылықтарын пайдаланып, өзара қолдаудың синергиясын жасады. Македонияның жаңа әскері – әр түрлі күштердің бірігуінен құралды. Филипп македониялықтармен қатар басқа гректерді (әсіресе тессалиялық атты әскерді) және Эгей және Балқан аймақтарынан келген көптеген жалдамалы әскерлерді пайдаланды. 338 жылға қарай, Персияның Ахеменидтер империясына жоспарланған шабуылға арналған әскердің жартысынан астамы Македонияның шекарасынан тыс жерден – бүкіл грек әлемінен және жақын маңдағы барбар тайпаларынан, мысалы, иллирийлер, пеондар және фракийлерден келді. Филипптің өлімінен кейін, оның орнына келген Александр Македонский осы әскерді Ахеменидтер империясын жаулап алу үшін пайдаланды. Қолжазбалардың сақталуының әртүрлілігіне байланысты осы кезеңдегі негізгі тарихи дереккөздердің көпшілігі жоғалып кетті. Сондықтан, ғалымдар Диодор Сицилий мен Аррианның еңбектеріне, сондай-ақ Курцийдің толық емес жазбаларына сүйенеді.

Шығу тегі

Егер Македонияның Филипп II Ұлы Ескендірдің әкесі болмаса, ол бірінші дәрежелі әскери жаңашыл, тактик және стратег және кемел саясаткер ретінде танылар еді. Александрдың жаулап алулары оның әкесі құрған армиясыз мүмкін болмас еді. Кейбір гректер македониялықтарды жартылай варвар деп санаса да, олар жауынгерлік халық болды; олар су қоспаған шарапты көп ішеді (варварлықтың белгісі) және жас жігіттер, жаяу жүріп, найзамен жабайы шошқаны өлтіргенше, үстелге отыруға лайық деп есептелмейтін. Филип Македонияны билікке келгенде, ол грек әлемінің шетіндегі артта қалған мемлекет болды және оны дәстүрлі жаулары – иллирийліктер, пеондықтар және фракийліктер қоршап алды. Филипп II мұра еткен армияның негізгі құрылымы – жаяу әскерлер (пезетаир) мен жолдас атты әскерінен (гетаир) тұратын бөлім, сонымен қатар одақтас әскерлер, жалдамалы сарбаздар мен шетелдік әскерлер де болды. Жаяу әскерлер, мүмкін, Александр I билігінен бері бар еді, ал македониялық әскерлер Геродот тарихында б.з.д. 479 жылы Платая шайқасында гректерге қарсы соғысқан парсы империясының азаматтары ретінде есептеледі. Мықты кирасса киген македониялық атты әскер Пелопоннес соғысына қатысқаннан кейін Грецияда танымал болды (б.з.д. 431–404 жж.), кейде Афина немесе Спарта тарапын алып, жергілікті грек жаяу әскерімен толықтырылды, македониялық жаяу әскерге сүйенбеді. Осы кезеңде македониялық жаяу әскері жақсы жаттығудан өтпеген малшылар мен шаруалардан құралды, ал атты әскері – даңққа ұмтылған ақсүйектерден тұрды. Б.з.д. 4 ғасырдың басында Пелладан табылған тасқа ойылған рельефте македониялық гоплит жаяу әскерінің пилос шлемі мен қысқа қылышы бар екені көрінеді, бұл Филипп II-ден бұрын македониялық армияға Спартаның күшті әсер еткенін көрсетеді. Николай Секунда Филипп II билігінің басында, б.з.д. 359 жылы македониялық армияда 10 000 жаяу әскер мен 600 атты әскер болғанын айтады, соңғы көрсеткіш б.з.д. 5 ғасырға сәйкес келеді. Алайда, Малкольм Эррингтон ежелгі авторлардың македониялық әскерлердің мөлшері туралы берген мәліметтеріне күдікпен қарау керек екенін ескертеді, өйткені қазіргі заманғы тарихшылардың олардың дұрыстығын растауға мүмкіндігі шектеулі (көрсетілген сандардан төмен немесе тіпті жоғары болуы мүмкін). Филипптің алғашқы жетістігі – Македонияны әскері арқылы біріктіру болды. Ол әскер жинап, оны елдегі байлық, құрмет және биліктің жалғыз көзіне айналдырды; Македонияның билеушілері әскердің офицерлері мен таңдаулы атты әскеріне айналды, ал таулы аймақтардың шаруалары – жаяу әскерге. Филипп оларды әрдайым қару астында ұстауға тырысты, соғысқа жіберіп немесе жаттығулар өткізіп. Маневрлер мен жаттығулар бәсекелестікке айналды, ал қатал македониялықтар өзгелерден озуға тырысты. Македонияның жергілікті ақсүйектеріне саяси тепе-теңдік ретінде Филип бүкіл Грекиядан әскери отбасыларды шақырып, олардың жауларынан басып алған немесе тартып алған жерлеріне қоныстандырды, бұл «жеке клиенттер» кейін әскер офицерлері немесе жолдас атты әскерінде қызмет етті. Пангей тауындағы алтын кен орындарын және аймақты басқаратын Амфиполь қаласын басып алғаннан кейін ол үлкен армияны ұстауға қажетті байлыққа ие болды. Бұл – сол кездегі гректер үшін ерекше жағдай – ұлттық рухтағы кәсіби армия болды. Қазіргі грек мемлекеттерінің әскерлері негізінен азаматтар мен жалдамалы сарбаздардан тұрды. Біріншілері толық уақытты сарбаздар болмады, ал екіншілері, кәсіби болғанымен, жұмыс берушілеріне адалдығы шамалы немесе мүлдем болмады. Филипптің өліміне дейін оның әскері македониялық шекараны оңтүстік Иллирияға дейін жылжытты, пеондықтар мен фракийліктерді жеңді, Фессалияға үстемдік етті, Фокистің күшін жойды және Афина мен Фибаны жеңіп, басын төмен қылып қойды. Спарта, Эпир және Критті қоспағанда, Грекияның барлық мемлекеттері Македонияның (Коринф лигасы) бағынышты одақтастарына айналды, ал Филипп парсы империясына шабуыл жасаудың негізін қалады, бұл шабуыл оның ұлы табысты жүзеге асырады. Филипп II-нің маңызды әскери жаңалықтарының бірі жиі назардан тыс қалады, ол дөңгелекті көліктерді пайдалануға тыйым салды және лагерь қызметшілерінің санын әрбір он жаяу әскерге бірден және атты әскерге бірден дейін шектеді. Бұл реформа армияның жүк пойызын оның көлеміне қарағанда өте кішкентай етіп, жылдамдығын арттырды.

Қауымдағы ат әскері

Қауымдағы ат әскері немесе Хетайрои (Ἑταῖροι) – македониялық әскердің элиталық құрамы. Олар Ұлы Александрдың көптеген шайқастарында шешуші шабуыл жасаған күш болды. Дүбірлі шабуылдың күшімен орындықтарын және қаруларын сақтап тұру қабілеттерімен олар ежелгі әлемде теңдессіз болды. Тессалиялық ат әскерлерімен бірге, жер иеленуші аристократиядан құралған қауымдық атты әскер Македонияның ауыр атты әскерінің көп бөлігін құрады. Орталық Македония жылқы өсіруге қолайлы болды және ерте заманнан бері македониялық әскерлерде атты әскер маңызды рөл атқарды. Алайда, Филипп II ұйымдастыру, жаттығу және тактикадағы реформалары арқылы қауымдық атты әскерді шайқаста жеңіске жеткізетін күшке айналдырды, әсіресе найзаны қолдануды енгізу немесе оған басымдық беру арқылы. Монеталардағы бейнелер Македония атты әскерінің ерте кезден бастап негізгі қаруы найза болғанын көрсетеді. Архелай I (б.з.д. 413–399) билік құрғанға дейін осылай болды. Кейіннен, найза қолданылуына қарамастан, қауымдық атты әскер барлау немесе шайқас міндеттерінде найзаларды қолдануын жалғастырған болуы мүмкін. Хетайроилар илай (бірлік: ilē) деп аталатын эскадрильяларға бөлінді, олардың әрқайсысында 200 адам болды, ал Патшалық эскадрильяда 300 адам болды. Патшалық эскадрилья "Агема" – "жетекші" деп те аталды. Әр эскадрильяға иларх (ilarch) басшылық етті және олар Македонияның белгілі бір аймағынан құралған сияқты. Мысалы, Арриан Ботиая, Амфиполис, Аполлония және Антемустың эскадрильяларын сипаттады. Александр Азияға жорық жасағанда өзімен бірге сегіз эскадрильяны алып, барлығы 1800 адамды алып, Македонияда жеті илайды қалдырды (Диодордың айтуынша 1500 атты әскер). 330–328 жылдары аралығында қауымдық атты әскер 2–3 эскадрильядан тұратын полктарға (гипархияларға) қайта құрылды. Осыған байланысты әр эскадрилья екі лохойға бөлінді. Бұл, әдетте, эскадрильяның санын арттыру үшін жасалды, себебі күшейтулер мен бірігулер қауымдық атты әскердің санын арттырды. Осы кезде Александр илайдың аймақтық ұйымдастырылуын тоқтатты және олардың тегіне қарамастан офицерлерін таңдады. Жекелеген қауымдық атты әскер эскадрильялары әдетте клиндік формацияда орналастырылды, бұл маневрлеуді және шабуылдың күшін арттырды. Клиндік формацияның артықшылығы – жаудың қатарына енуге арналған тар нүкте болды және ол басшыларды майданның алдына жинады. Бұл формация шаршы формациядан айналуға оңай болды, себебі барлығы төбедегі көшбасшыны ұстанды, "крандардың ұшуындай". Филипп II бұл формацияны, мүмкін, фракиялық және скифтік атты әскерді үлгі етіп енгізді, бірақ Македонияның оңтүстік көршілері, тессалиялықтар қабылдаған ромбоидтық формацияның да әсері болған болуы мүмкін. Македониялық атты әскердің негізгі қаруы – ксистон, екі ұшты жиде ағашынан жасалған найза, ал екінші қару ретінде қылыш қолданылды. Жауынгерлік сипаттамалардан көрінетіндей, жақын шайқаста қауымдық атты әскері найзасын жаудың кеудесіне және бетіне бағыттады. Мүмкін, найза қарсылас атты әскерінің жоғарғы денесіне бағытталған, жарақаттамауы немесе өлтірмеуі мүмкін соққының оны құлатуға жеткілікті күш беруі үміті болған. Егер найза сынса, қауымдық атты әскер оны кері бұрып, екінші ұшын пайдалана немесе қылышын шығара алатын. Қауымдық атты әскердің офицері Клейт Греник шайқасында Александр Македонскийдің өмірін сақтап қалды. Қауымдық атты әскері әдетте жауынгерлік киім мен шлем киді. Қауымдық атты әскерді ежелгі заманның алғашқы соққы беруші атты әскері деп есептесе де, Александр оны жақсы қалыптасқан жаяу әскерге қарсы қолданудан сақ болған сияқты, бұл туралы Арриан Маллиге қарсы шайқас туралы жазған жазбасында айтқан. Сол жерде Александр өзінің атты әскерімен тығыз жаяу әскер құрамына шабуыл жасауға батылы бармады, керісінше, өзінің жаяу әскерінің келуін күтті, ал өзі мен атты әскері олардың қанаттарын мазалады. Қауымдық атты әскердің жаяу әскердің тығыз қатарын бұза алатын күш ретінде бейнелеуі – жалған түсінік. Александр әдетте қауымдық атты әскерді жаудың қатарында олқылық пайда болғаннан кейін немесе тәртіпсіздік олардың қатарын бұзғаннан кейін шабуылға жіберді. Алайда, ежелгі тарихшы Арриан қауымдық атты әскердің ауыр жаяу әскермен бірге Грек жалдамалы гоплиттеріне шабуыл жасағанын айтады. Олардың табысы гоплиттердің нашар көңіл күйіне байланысты болуы мүмкін, себебі олар әскерлерінің қалған бөлігінің жеңіліске ұшырап, қашқанын көрген. Азияға Александрмен бірге келген бастапқы 1800 қауымдық атты әскер бірінші жылдық науқаннан кейін Македониядан келген 300 күшпен толықтырылды. Олар әдетте оң қанатта орналастырылды (бұл грек әскерлеріндегі құрметті орын, онда ең жақсы әскерлер орналастырылған), және әдетте Александрдің тікелей басшылығымен шайқастың шешуші маневрін/шабуылын жүзеге асырды.

Фессалиялық ат әскері

Фераялық Ликофрон мен Фокистің Ономархосының жеңілісінен кейін Македониялық Филипп II Тессалия лигасының архоны болып тағайындалды; оның өлімі Тессалиялықтарды македониялық үстемдіктен құтылуға итермеледі, бірақ Александрдың қысқа, қан төгілмеген жорығы оларды адалдыққа қайтарды. Тессалиялықтар Грекияның ең мыкты атты әскері саналды. Тессалияның ауыр атты әскері Александрдың Азиядағы жорығының бірінші жартысында оған ілесіп жүрді және македониялықтар оларды римдіктердің қолынан Македонияның соңғы күйреуіне дейін одақтас ретінде пайдаланды. Оның ұйымдасуы мен қару-жарағы жолдас атты әскеріне ұқсас болды, бірақ бұрынғы тессалиялық күресу тәсілі осыған дейін сүңгілерді қолдануға баса назар аударды. Тессалиялық атты әскері фераялық Ясон (Тессалия лигасының басшысы) жасаған деген болжам бар ромб формацияларын қолдануымен әйгілі болды. Бұл құрылым маневрлеуге өте ыңғайлы болды, өйткені ол эскадрильяға жылдамдықпен бағытты өзгертуге, сонымен бірге біртінділікті сақтауға мүмкіндік берді. Александрдың Персия империясына жасаған жорығында осындай 1800 сарбаз болды. Бұл сан 2000-нан аспады. Оларға әдетте сол қанатты жаудың атты әскерінен қорғаудың қорғаныс міндеті жүктелді, бұл оң қанаттан шешуші шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Олар осы рөлде жиі зор қарсылыққа тап болды. Исс пен Гавгамелада тессалиялықтар парсы атты әскерінің шабуылына қарсы тұрды, тіпті олардың саны кем болса да. Экватанада тессалиялықтар Александрдың әскерімен таратылып, үйлеріне қайтарылды. Біреулері жалдамалы әскер ретінде қалды, бірақ олар да бір жылдан кейін әскер Окс өзеніне жеткенде үйлеріне қайтарылды.

Жеңіл ат әскері

Жеңіл ат әскері, мысалы, продромой (сөзбе-сөз аудармасы "алға жүгіретіндер"), шайқас кезінде әскердің қанаттарын қорғап, барлау миссияларын орындады. Көздерде "продромой" терминінің қолданылуына қатысты белгісіздіктер бар; ол барлау, шабуыл немесе жасырын миссияларды орындайтын кез келген ат әскерін сипаттау үшін немесе бір бөлімді, тіпті екеуін де білдіруі мүмкін. Продромойдан (бір бөлім ретінде) басқа, бағынышты немесе одақтас елдерден келген басқа атты әскерлер де болды, олар түрлі тактикалық міндеттерді орындап, әртүрлі қару-жарақтарды қолданды. Александр Үндістанға жорық жасаған және одан кейін ат әскері күрт реформаланды, оған Даха (Гидасп шайқасында көзге түскен) сияқты ирандық халықтардан мыңдаған садақшылар қосылды.

Продром/Сарысофорий (ат әскері)

Македония әскерінің продромойларының этникалық құрамы туралы ғылыми пікірлер екіге бөлінген. Көптеген зерттеушілер продромойларды македониялықтардан жасалған деп санайды, бұл афиналық продромойларға ұқсас, олар афиналық азаматтардың ең төменгі санат тобы – теттерден құралған. Арриан продромойларды пеондық жеңіл атты әскерінен ажыратады, бұл олардың тұрақты этникалық құрамы болғанын көрсетеді. Продромой/сарисофорлар барлаушылар ретінде жұмыс істеп, әскер маршқа шыққанда алдынан барлау жүргізетін. Шабуыл кезінде олар Companion атты әскерінің оң қанатын қорғау үшін соққы күші ретінде қолданылды. Гаугамела шайқасынан кейін македониялық әскерге персиялық жеңіл атты әскері қосылғанда, барлау міндеттерін олар өз мойнына алды. Содан кейін продромойлар шабуылдаушы атты әскер ретінде толыққанды майдандық рөл атқарды. Ұзақ найза қолданудағы шеберлігі мен шайқастағы мол тәжірибесіне байланысты продромойлар, әсіресе тессалиялық атты әскері кеткеннен кейін, соққы күші ретінде бағалырақ саналған болуы мүмкін. Александрдың Азиядағы әскерімен төрт илай продромой, әрқайсысы 150 сарбаздан тұратын, бірге жұмыс істеді. Гаугамелада Арет басқаратын продромойлар парсылық сол қанатты атты әскерін жеңіп, осы бағытта шайқастың нәтижесін шешті.

Фракиялық ат әскері

Көбінесе Одрисия тайпасынан тартылған фракиялық атты әскерлер жорықта барлаушылардың да қызметін атқарды. Шайқаста олар продромойлар мен пеондар сияқты біршама ұқсас функцияларды орындады, бірақ армияның сол қанатындағы тессалиялық атты әскердің қапталдарын қорғады. Фракиялықтар ежелгі үшбұрышты құралымда орналасты және олар жартас тастағыш пен қылыштармен қаруланды. Гаугамела шайқасында фракиялықтар төрт илайды далаға шығарды және шамамен 500 сарбаздан тұрды.

Жаяу жолдастар

Македониялық шаруалардың ішіндегі жарамды ерлер жаяу әскер құрамына, фалангаға қабылданатын. Оны II Филипп жасады, ал кейін оның ұлы Ұлы Александр Ахеменидтер парсы империясын жаулау кезінде пайдаланды. Бұл жаяу әскерлер пезетайрой деп аталды, яғни «Аяқ серіктері». II Филипп өзінің жастық шағының көп бөлігін Фивада тұтқын ретінде өткізді, онда ол танымал генерал Эпаминондпен оқыды, оның реформалары Филипптің кейінгі тактикасының негізін құрады. Македониялық фалангиттің жабдықтарына афиналық генерал Ификрат жасаған «пельтаст» әсер еткен деп саналады. Ификраттың пельтасты – ұзын найза мен кішкентай қалқанды қолданумен сипатталатын жеңіл гоплит түрі. Дегенмен, сариссаны кішкентай қалқанмен біріктіру Филипптің өзі ойлап тапқан жаңалық болса керек, не болмаса ол бұрынғы жетістіктердің толыққанды синтезін жасады. Диодор Филипптің македониялық жаяу әскерін ұйымдастыруда өзгерістер енгізуге Гомердің жазбаларындағы тығыз құрылымды сипаттайтын бір бөлігін оқығаннан кейін шабыттанғанын айтты. Гректердің әскери жаттығулар үлгісін еліктеп, азаматтық сарбаздарға арналған стандартты жабдықтарды шығару арқылы II Филипп македониялық армияны шаруалардың күштерінен жақсы даярланған жауынгерлік күшке айналдырды. Аяқ серіктері Македонияның шаруаларынан алынды. Олар әскери қызметке алынғаннан кейін кәсіби сарбаздарға айналды. Босатуға патша ғана рұқсат бере алатын. Филипптің тұсында аяқ серіктері тұрақты жалақы алмады. Бұл Александрдың тұсында өзгерген сияқты, өйткені 324 ж.б.д. Описте болған бүлік кезінде Александр «жақсы жалақы» алғандарына қарамастан, қарыздарға батқандары үшін сарбаздарды жазалады. Күрделі жаттығулар мен оқулар арқылы аяқ серіктері абсолютті үнсіздікпен күрделі маневрлерді орындай алды, бұл қабілет жауларды таң қалдырып, қорқытты. Бұл жаяу әскерлер тік төртбұрышты немесе шаршы формацияларда шайқасты, олардың ең кіші тактикалық бөлімі 256 адамнан тұратын синтагма немесе спира болды. Бұл құрама әдетте сегіз немесе он алты адам тереңдігімен және отыз екі немесе он алты адамдық майданмен шайқасты. Әр топқа 16 адамнан тұратын лохосқа лохагос басшылық етті. Артқы және ортадағы жас офицерлер қатарды тұрақтандыру және формацияның үйлесімділігін сақтау үшін қазіргі заманғы сержанттарға ұқсас болды. Синтагма командирі теориялық тұрғыдан оң қанаттың жетекшісі болды. Элианның айтуынша, синтагманы артта тағы бес адам ертіп жүрді: хабаршы (хабар жеткізу үшін), кернейші (бұйрық беру үшін), прапорщик (бөлімнің туын ұстау үшін), қосымша офицер (орагос деп аталатын) және қызметші. Бұл дыбыстық және визуалды байланыс әдістерінің жиынтығы шайқас дауылы мен шаңда бұйрықтарды алуға және беруге көмектесті. Алты синтагма 1500 адамнан тұратын такси құрады, оған стратег басшылық етті, ал таксилердің саны өзгеріп, фалангиархтың басшылығымен фаланга құрады. Азиядағы жорығында Александрдың 9000 сарбаздан тұратын 6 қарт таксисі болды. Суза мен Үндістан арасында жетінші такси құрылды. Македонияның регенті Антипатрдың 8 жас және тәжірибесі аз сарбазы болды. Әр фалангит негізгі қару ретінде сариссаны, яғни шынаны алып жүрді. Бұл шыналардың ұзындығы сонша, оларды шайқаста екі қолмен ұстауға тура келді. Дәстүрлі грек гоплиті найзасын бір қолмен қолданды, өйткені үлкен аргивтік немесе аргольдік қалқанды сол қолмен ұстау керек болды, сондықтан македониялық фалангит қарудың қол жетімділігін және екі қолмен соғудың қосымша күшін алды. Жақын қашықтықта мұндай үлкен қарудың пайдасы аз болды, бірақ тұтас фаланга өз жауларын оңай қашықтықта ұстай алатын; алғашқы бес қатардағы адамдардың қарулары формацияның алдыңғы жағына қарай шығып тұрды, сондықтан кез келген уақытта қол жетімді нысаналарға қарағанда көбірек найза ұштары болды. Арқадағы сарбаздар әуеден келетін снарядтардан қорғану үшін сарисаларын көтеріп ұстады. Фаланга ыдыраған жағдайда жақын арадағы шайқас үшін қосалқы қару ретінде семсер де алып жүрді. Дегенмен, фаланганың қанаттары мен артқы жағы өте осал болды. Фалангит көбінесе «Теламон қалқаны» деп аталатын қалқанмен жабдықталды, ол грек гоплиттерімен (немесе гипаспистермен) қолданылатын Агив қалқанына қарағанда кішкентай және терең емес еді. Фалангиттердің қаншалықты қаруланғаны белгісіз, және уақыт өте келе өзгерген болуы мүмкін. Олар шлемдермен және саяқтармен жабдықталған, бірақ II Филипп тұсында кеуделік қапталды кимеген сияқты, өйткені бұл қару сариссамен қаруланған жаяу әскері үшін қажетті жабдықтардың тізімінде көрсетілмеген. Дегенмен, Александр саркофагындағы жаяу әскер кеуделік қапталды кигені көрсетілген, бірақ бұл тұлға «аргивтік» қалқанмен жабдықталған және гипаспист болуы мүмкін, фалангит емес. Амфиполис әскери жарлығында фалангиттер коттибосты кигені көрсетілген, бұл белгісіз қорғаныс түрі. Фаланга өте аз жүкті алып жүрді, әрбір он адамға бір қызметші ғана болды. Бұл оларға қазіргі заманғы армиялардың жете алмайтын жылдамдықпен жүруге мүмкіндік берді, кейде күштер Александрдың бірнеше күнге дейін келмейтініне сенгендіктен ғана оған бас иді. Бұл Филипп армиясына сіңірген жаттығулардың арқасында мүмкін болды, оған үнемі күшпен марш жасау да кірді. Александр III-нің жеке күзетшілері. Гипаспист полкінің ұйымдастырылуы 331 жылға дейін 500 адамнан тұратын бөлімдерге (пентакосиархияларға) бөлінген сияқты, ал 327 жылдан кейін ол 1000 адамнан тұратын үш батальонға (хилиархияларға) бөлінді, олар аяқ серіктері сияқты ұсақ бөлімдерге бөлінді. Әр батальонға хилиарх басшылық етті, ал полкке барлығы архигипаспист басшылық етті. Қару-жарақ тұрғысынан, олар дәстүрлі грек гоплиті сияқты итеруге арналған найза немесе дору (сариссадан қысқа және ыңғайлы емес) және үлкен дөңгелек қалқанмен жабдықталған болуы мүмкін. Бұдан басқа, олар семсер, яғни ксифос немесе копис алып жүрді. Бұл оларды формациялар мен үйлесімділік бұзылған жағдайларда, оларды құрсау шабуылдары мен арнайы тапсырмалар үшін жақсы жабдықталған етті. Олардың қару-жарағы олар орындайтын міндеттің түріне байланысты өзгерген сияқты. Жылдам күшпен марш жасағанда немесе бұзылған жерде шайқасқанда, шығыс парсы империясында жиі кездесетін жағдайларда, олар күшін және жылдамдығын арттыру үшін шлем мен плащтан (эксомис) артық кимеген сияқты. Дегенмен, қалың қолма-қол шайқаста, мысалы, құрсау шабуылы немесе жалпы шайқаста, олар жұқа немесе қоладан жасалған кеуделік қаптал киген. Бұл қару-жарақтардың алуан түрлілігі оларды өте әмбебап күшке айналдырды. Олардың қатарын жазадан кейін де толықтырып отырды, фалангадан таңдалған тәжірибелі сарбаздармен ауыстырылды. 331 ж.б.д. Гавгамела шайқасынан кейін гипасписттер үшін жаңа термин пайда болды: аргираспидтер («күміс қалқандар»). Кейіннен олар Александр Ұлының билігінен кейін де қызмет етті және Азиядан шыққан болуы мүмкін. Дегенмен, аргираспидтер мен халкаспидтер («қола қалқандар») туралы Мэлком Эррингтон «бұл атаулар функционалды емес, тіпті ресми емес болуы мүмкін» деп мәлімдейді. Секунда Александрдың шына қолданатын жаяу әскерінің шамамен 12 000 адамнан тұрғанын, оның 3 000-ы элиталық гипасписттер және 9 000-ы пезетайрой болғанын айтады. Дегенмен, Александр Ұлының армиясының мөлшері туралы ежегіт тарихшылары арасындағы келіспеушіліктерді талқылауда Н.Г.Л. Хаммонд және Ф.В. Уолбанк Диодор Сикулдың 32 000 жаяу әскері туралы мәліметін ең сенімді деп санайды, оның ...

Грек гоплиттері

Ұлы Ескендірдің Персия империясына жасаған жорығындағы әскеріне грек ауыр жаяу әскері, сондай-ақ Коринф лигасынан келген одақтас жасақтар мен жалдамалы жауынгерлер кірді. Бұл жаяу әскерлер хоплиттер ретінде дәстүрлі хоплит қару-жарағымен жабдықталды, оған соқтығуға арналған найза (дору), қола бетті Argive қалқаны және дене бронясы кірді. Сыртқы түрінен олар гипаспистерден шамалы ғана ерекшеленді. Шаянда, грек хоплиттері македондық фалангиттер мен гипаспистерге қарағанда аз белсенділік танытты. Гаугамела шайқасында грек жаяу әскері Александрдың әскерін құрастырған "төртбұрыш" формациясының қорғаныс тылын құрады, ал македониялықтар оның алдыңғы қатарын жасады. Дегенмен, олар персиялық атты әскерінің македондық әскерді айналып өту әрекеттерін тойтару және жүкті шабуылдаған парсы аттыларының ілгерілеуін тоқтатуда маңызды рөл атқарды.

Қабық

Агриан тайпасынан шақырылған пельстастар Македония әскерінің элиталық жеңіл жаяу әскері болды. Олар соғыста әскердің оң жақ қанатын қорғау үшін жиі қолданылатын, серіктес атты әскердің оң жағына орналастырылатын, зор құрметке ие болған жауынгерлер еді. Олар кез келген жекелеген жасақ құрамына дерлік кіретін, әсіресе жылдам қимыл-қозғалысты талап ететін міндеттерге жіберілетін. Македония әскеріне басқа ұлттардан да пельстастар келді. Трактар ең көп санды болды; тракиялық пельстастар ұрыста агриандықтармен бірдей қызмет атқарды, бірақ әскердің сол қанатында. Филип II билігінен бастап Македония әскерлерінде найза, сап және садақпен соғысқан фракийлер, пеондықтар мен иллирийлердің одақтас ретінде келісім арқылы шақырылған ба, әлде жалдамалы әскерлер ме екені белгісіз. Пельстастар бірнеше найза мен қылышпен қаруланған, жеңіл қалқанмен жабдықталған, бірақ қару-жарақ кимеген, кейде дулыға тағып жүрген. Олар жедел шайқасқа шебер болды және көбінесе ауыр қаруланған жаяу әскердің қанаттарын күзетуге пайдаланылды. Жаудың ауыр жаяу әскеріне қарсы олар ашық түзілісте тұратын. Олар найзаларын қалауынша лақтыра алатын, ал қару-жарақ пен ауыр қалқаннан босатылғандықтан, ауыр қаруланған гоплиттердің қарсы шабуылынан оңай қашып құтылатын. Дегенмен, олар күшті соққы бере алатын атты әскерге өте осал болды және көбінесе атты әскерге қиын болған, ал ауыр жаяу әскердің қатарын сақтау қиын болған қиратқан жерлерде тиімдірек жұмыс істейтін.

Жақсылық

Филипп II сонымен қатар садақшыларды, оның ішінде жалданып келген криттік садақшыларды және, мүмкін, кейбір жергілікті македониялықтарды да жинақтай алды. Көбінесе грек мемлекеттерінде садақ ату аса бағаланбады, оны жергілікті әскерлер де көп пайдаланбады, ал шетелдік садақшылар жиі жұмысқа алынды, мысалы, афиналықтар қызметінде көзге түскен скифтер. Дегенмен, Крит өте тиімді садақшыларымен ерекшеленді, олардың жалдамалы әскер ретіндегі қызметіне грек әлемінде үлкен сұраныс болды. Криттік садақшылар қуатты садақтарымен, қоладан құйылған үлкен, ауыр жебелерімен атыс жасауларымен әйгілі болды. Олар жебелерін ашылуын қорғайтын қақпағы бар сөмкеде алып жүретін. Криттік садақшыларының ерекшелігі – олардың кішкентай, қоламен қапталған қалқанды алып жүруі. Қалқанды пайдалану криттіктердің қолма-қол соғысқа да қабілетті екенін көрсетеді, бұл олардың жалдамалы әскер ретінде танымалдылығының қосымша факторы болды. Садақшылар Македония мен түрлі Балқан халықтарынан да дайындалды. Александр әкесінің билігінен криттік садақшыларды пайдалануды мұра етті, бірақ осы шамада жергілікті македондық садақшыларды пайдалану туралы нақты мәліметтер пайда болды.

Ұлы Ескендірдің тұсында Азиялық сарбаздарды қолдану

Арианның айтуынша, Александр арахос, бактрий, парапамисад, соғд, үнді және скиф әскерлерін пайдаланған. Олар б.з.б. 324 жылы Александр жинаған әскерлік парадқа қатысты. Александрдың 30 000 парсы әскерінің македондық фаланга әдістерімен жаттығуларына қатты әсер еткені айтылады. Әскердің саны бір кезде 120 мыңға жеткен. Бұл лагерьдегі ілесушілерді қамтымайды. Александрдың алғаш рет шығыс елдерінен әскерді қызметке қашан тартқаны туралы көп пікірталас болды. Азиядағы Парсы империясына қарсы жорығы барысында ол этникалық парсылардан тұратын, бірнеше жүз аттыдан құралған гиппархия (яғни, атты әскер бөлімі) құрды. Азиялық әскерлерді әскерге енгізу көптеген македондықтардың наразылығын тудырды, әсіресе аристократиялық отбасылардан шыққан жас парсылар македондықтардың әскери тактикасын үйреніп, серіктік атты әскерге қабылданғанда. Александр Азияны жергілікті жұрттан жасақталған әскермен басқаруды жоспарлады, бірақ өлімі осы жоспарды іске асыруға мүмкіндік бермеді. Оның ізбасарлары әскерді түрлендіру мақсатын өзгертіп, көбінесе гректер мен македондықтарды ғана қабылдады.

Қару-жарақ және бронь

Филипп II-нің фалангалық жаяу әскері «Теламон қалқанының прототипімен» жабдықталған, ол Аргив стиліндегі қалқаннан ерекшеленеді. Осындай қалқан Катерини қабірінің мүсінінде бейнеленген, бұл қабір шамамен Македонияның Аминтас III билік құрған кезеңіне жатады. Александр саркофагының куәлігі бойынша, Ұлы Александрға қызмет еткен әскерлер де гоплиттер сияқты қаруланған. Дегенмен, Эррингтон Филипп II немесе Филипп V билік құрған кезеңдегі фалангалық найзагерлердің кеуде қалқандары тақпағанын дәлелдейді (осы кезеңдерге жеткілікті дәлелдер бар). Оның пікірінше, кеуде қалқандарын тек әскери шенеуніктер киген, ал найзагерлер коттибос, қаска және саяқшамен бірге қалқандарын алып жүрген, сонымен қатар қысқа қанжарды қосымша қару ретінде пайдаланған.

Қарулар

Көптеген әскерлер қосалқы қару ретінде бір түрі семсерді алып жүретін. Тік жүзді қысқа семсер, шифос (ξίφος) деп аталатын, өнер туындыларында бейнеленген, ал бір қырлы екі түрлі семсер – копис және махаира суреттерде көрсетілген және мәтіндерде айтылған. Археологиялық қазбада табылған, жақсы сақталған македониялық шифос, ұзындығы және салмағы сәйкес келген семсерді көрсетті. Қиғатын семсерлер, әсіресе кавалериямен, соның ішінде Ксенофонтпен байланысты, бірақ суреттерде көрсетілгендей, үш түрлі семсер де кавалерия және жаяу әскерлерде ешқандай айырмасыз қолданылған. Әрбір серік атты әскері екі ұшты, жүгері ағашынан жасалған найзамен, ксистонмен қаруланған. Екі ұшты найзаның мағынасы – егер шайқас барысында ксистон сынса, атты әскер оны кері бұрып қайта қарулана алатын. Тессалиялық және грек атты әскерлері де серіктер сияқты қаруланған болуы мүмкін. Ксистонды қолдың үстінен немесе астынан, шынтақ иілген күйде ұстап соғуға болады. Бұл Александр мозаикасында жақсы көрсетілген: Александр патша ксистонымен қолдың астынан соғып жатыр, ал оның артындағы атты әскер қолдың үстінен соғып жатыр. Македониялық атты әскерінің кейінірек сарматтар мен римдіктерде болған сияқты, найзаларын екі қолмен ұстағанына ешқандай дәлел жоқ. Ксистонның сабы конус тәрізді келіп, тепе-теңдік нүктесі, демек, қол ұстауы, найза ұзындығының үштен екісін құрайтын жерде орналасқан. Фалангтылардың қару-жарағы Амфиполистің әскери жарлығында сипатталған. Онда қару-жарағын күтіп ұстамаған немесе талап бойынша көрсетпеген сарбаздарға салынған айыппұлдар тізімі келтірілген. Шабуылға арналған қарулар – найза (сарисса) және қысқа семсер (махаира) болды. Сариссаның ұзындығы екі метрден асып, артқы жағында сауротер деп аталатын қарсы салмақ және тік ұшы болған; оның ортасында темір гильзасы болған сияқты, бұл оның екі бөліктен тұратынын және қолдану алдында гильза арқылы біріктірілетінін білдіреді. Ксистон сияқты, сарисса да ұшына қарай тартылған. Бұл, сауротермен бірге, тепе-теңдік нүктесін қарудың артқы жағына қарай мүмкіндігінше жақындатуға көмектесті. Археологиялық жаңалықтар көрсеткендей, фалангтылар екі қырлы семсерді (шифос) және дәстүрлі грек гоплит найзасын (дору/δόρυ) да қолданған, ол сариссадан әлдеқайда қысқа болған. Деректер сонымен қатар фалангтылар кейде найзамен қаруланғанын көрсетеді. Сарисса қоршау соғысында және басқа да қиын жағдайларда қолдануға қолайсыз болған. Гипаспистер мен одақтас және жалдамалы грек ауыр жаяу әскерлері классикалық гоплиттер сияқты қаруланған және гоплит найзасы мен семсерін қолданған. Жеңіл әскерлерді бағынышты және одақтас халықтар ұсынған. Балқан халықтары, мысалы, агриандар, пеондар және фракиялықтар, жеңіл жаяу әскер немесе атты әскер, тіпті екеуін де ұсынған. Жеңіл жаяу әскердің пельтастары әдетте бірнеше найзамен қаруланған. Әр найзаның сабының тепе-теңдік нүктесінен артық бау байланған. Бау саусақтарға оралып, ілмектеліп бекітілген. Бау найзаның ұшу кезінде айналуын қамтамасыз етіп, дәлдігін арттырған, ал қосымша күш лақтырудың күшін және қашықтығын арттырған. Жаяу садақшылар, әсіресе жалдамалы криттіктер де қолданылған; криттіктер ауыр, үлкен балы бар жебелерімен танымал болған. Жеңіл атты әскерлер жеңіл найза, найза және парсы атты әскерлерінің құрамындағы садақшылардың жинақы садақтарын қолдана алатын.

Каскалар

Грек әлемінде қолданылған дерлік барлық қалқандар қоладан жасалған. Заманауи суреттерде жиі кездесетін бір қалқан фригиялық бас киім түрінде болды, яғни жоғары және алға қарай сүйірленген төбесі бар еді. Бұл қалқан түрі, сондай-ақ «тракиялық қалқан» деп те аталады, көздің үстінде шығатын қорғағышы және көбінесе стильделген сақалдармен әшекейленген үлкен жақ сүйектеріне ие болды. Халкидиялық қалқанның кейінгі үлгілері де қолданыста болды; бұл қалқан Коринфтік қалқаннан дамыған жеңілдетілген формасы болып табылады, мұрындық қорғанышы және шағын жақ сүйектері болды. Басқа, қарапайым, конус немесе «пилос» пішіндес қалқандар, жақ сүйектерізсіз, де қолданылды. Бұл қалқандарды ауыр жаяу әскер киеді. Тракиялық қалқанды Филипп патшаның тұсында Македониялық атты әскер киген, бірақ оның ұлы Александр Ксенофонттың кеңесі бойынша, атты әскері үшін беті ашық Боэотиялық қалқанды ұнатқан. Вергина қабіріндегі патшалық жерлеуде тракиялық/фригиялық типтің өзгеруі болған қалқан табылған, ерекше түрде темірден жасалған, бұл оның атты әскерде қолданылуын көрсетеді. Сонымен қатар, Науза қаласының жанындағы Кинч қабірінен табылған фрескада, атты Македониялық сұңғыш жаяу әскерге шабуыл жасап жатқаны бейнеленген, онда атты әскер тракиялық типті қалқан киген. Боэотиялық қалқанда жақ сүйектері болмаса да, кеңейтілген жиегі күрделі пішінде бүгілген, бұл бетке айтарлықтай қорғаныш ұсынды. Александр мозаикасы ауыр атты әскер офицерлерінің шлемдерінде лавр жапырақтары түріндегі (әлде боялған, әлде металл фольгадан жасалған) шен белгілерін таққандарын көрсетеді. Александр саркофагында Александр Зұлқарнайын Гераклдың арыстан басы пішіндес әсем қалқан киген күйінде бейнеленген. Александрдың туысы Пирр Эпирлік жақ сүйектері қошқар басы пішіндес қалқан кигені туралы айтылады. Бұл кезеңдегі көптеген қалқандарда гребень немесе қауырсын ұстағыштары бекітілген, сондықтан әскери киімнің сәнін арттыруға болады.

Дене қорғаны

Македония әскеріндегі дене қорғанысы грек тілінде сөйлейтін әлемде кездесетін үлгілердің негізінде құрылған. Ең көп таралған қорғаныс түрі – спалас немесе линоторакс, ол жабысқан не тігілген зығыр қабаттарынан жасалған қатты кирасс еді, бірақ зығырдың теріге қаптама ретінде қолданылуы да мүмкін. Ол "белдеуден" тұрды – көбінесе төрт тік панельден құралған, денені қоршап тұратын түтікшелі бөлік. Белдеудің жоғарғы артқы бөлігіне иық бөлігі бекітілді, бұл элемент екі қанатқа бөлініп, әр иықтың үстінен көкірек бөлігіне байланды. Ежелгі бейнелерде иық бөліктері кеудеге байланбағанда тік тұрғаны көрсетілген. Бұл линоторакс тұтастай қатты және икемсіз болғанын көрсетеді. Птеругтер – зығыр немесе теріден жасалған жолақтар, қолдар мен жамбастарды қорғады. Линоторакс қола пластиналармен немесе қола қабықшаларымен нығайтылуы мүмкін. Ұқсас пішіндес, тоқылған матадан жасалған қорғаныстар да сипатталған. Бұлшықет кирассы, оның құны жоғары болғандықтан, сирек кездесетін. Бұл толығымен қоладан жасалған, көкірек және арқалық пластиналарынан, көбінесе иық бөліктерінен тұратын қорғаныс, бұлшықетті еркек денесінің бейнесінде жасалған. Дене жабылатын аймақты кеңейту үшін оған птеругтер қосылатын. Вергинадағы Македония патшалық қабірінен алтынмен әшекейленген және линоторакс пішінінде жасалған темірден жасалған толық кирасс, сондай-ақ темірден жасалған мойын қорғағышы табылған. Бұл, Александр мозаикасындағы Александр Ұлының бейнесімен бірге, темірден пластиналы қару жасау технологиясы осы кезде болғанын көрсетеді. Мұндай қаруды патша немесе өте жоғары дәрежелі адамдар ғана киген болуы мүмкін. Граник шайқасында Александр Ұлының кирассы найзаның ұшымен тілініп қалған. Мұндай буындар темірден жасалған Вергина кирассының пластиналарын байланыстырады, бұл Александр ұқсас конструкциядағы қару кигенін көрсетеді. Жоғарыда аталған қару-жарақ түрлерінің барлығын торак (thorax көпше түрі) деп атауға болады. Түпнұсқа дереккөздерде басқа да қару түрлері айтылған, мысалы, коттибос және "жартылай қорғаныс" – гемиторакион (ἡμιθωράκιον); бұл қорғаныстардың нақты сипаты белгісіз, бірақ олар торактан жеңіл және аз қорғаныс берген болуы мүмкін деген қорытынды жасауға болады. Алайда, коттибос, гемиторакион және торак терминдері бірге қолданылғанда, мысалы, Амфиполь ережелерінде, торак қоладан жасалған бұлшықет кирасын білдіруі мүмкін деген пікірлер бар. Фаланг құрамында торак пен гемиторакион гегемондарға, офицерлерге арналған. Коттибос линоторакс түріне жатуы мүмкін деген болжам да бар. Александрдың ескі қару-жарақтарды өртеуге бұйрық бергені туралы мәлімдеме, бұл қару-жарақтар металл емес екенін көрсетеді. Археологиялық қазбалардан тек бір түрлі қол-аяқ қорғанысы табылды: аяқтардың төменгі бөлігін қорғайтын қоладан жасалған гревстер. Гревстерді ауыр жаяу әскер мен ауыр атты әскер де кие алатын, бірақ олар заманауи бейнелерде жиі кездеспейді. Алайда, Амфиполь әскери жарлығында гревстер туралы айтылады және Вергина қабірінен бірі қысқарақ екі гревстер жұбы табылды. Ксенофонт ауыр атты әскердің сол қолын, тұтқасын қорғайтын "қол" деп аталатын қару-жарақ түрін атады, бірақ оның кең таралғанына дәлел жоқ. Бұл кейінірек римдік гладиаторлар мен катафракт атты әскері қолданған маникаға ұқсас болуы мүмкін.

Қалқандар

Македониялық фалангит қалқаны, сондай-ақ «Теламон қалқаны» деп аталады, дөңгелек пішіндес және сәл иісті; оның сыртқы беті жұқа қола жалатымен қапталған. Қалқанның ішкі беті ағаштан немесе көп қабатты былғарыдан жасалған, ал ортасына қолдың алдыңғы жағына бекітілген бау орнатылған. Плутарх фалангиттердің (фаланг сарбаздары) иықтарында шағын қалқан алып жүретінін айтқан. Бұл, екі қолдың да сариссаны ұстау үшін қажет болғандықтан, қалқанды иық белбеуімен іліп, сол қолдың алдыңғы жағын қолқаптан өткізу арқылы тұрақтандырылатынын білдіреді. Сол қол сариссаны ұстап тұру үшін қалқан жиегінен сәл шығып тұратын. Сарисса мен фалангит қалқанының жаңадан жасалған үлгілері, қалқанды қолдауға арналған иық белбеуі сариссаны көлденең ұстағанда, сол қолдың салмағын иыққа ауыстырып, тиімді көмектесетінін көрсетті. Македониялық фалангит қалқаны Асклепиодоттың («Тактика», 5) сипаттамасында сегіз алақан енімен (шамамен) және «тыртық емес» деп айтылған. Суреттік көздерге сүйенсек, Гипаспистер, жаяу әскердің элиталық бөлімдері, соның ішінде патшаның жеке күзетшілерінің Агема тобы, дәстүрлі грек гоплиттерінің қалқаны, көбінесе аспис (ἀσπίς) деп аталатын, үлкен қалқанды қолданған. Аспис – кез келген қалқанды білдіретін жалпы термин болғанымен, оны «Аргив қалқаны» деп атау дұрыс. Бұл қалқан да дөңгелек пішіндес, фалангит қалқанынан үлкен, ағаш негізіне қола жалаты жабыстырылған. Оны сол қолдың алдыңғы жағы орталық қолқаптан өтіп, жиекке жақын орналасқан қол ұстағышымен ұстаған. Бұл қалқан фалангит қалқанынан әлдеқайда иісті және шығыңқы жиегі бар еді, бұл екі қолмен ұсталатын сөрелі қарумен қолдануға мүмкіндік бермейтін ерекшеліктер. Егер де атты әскер қалқан қолданған болса, оның стилі нақты емес; Александр заманының ауыр атты әскері қалқан қолданған жоқ. Жеңіл жаяу әскерінің сүмбілеушілері pelte (көне грекше: πέλτη) қалқанының түрін қолданған, осыдан олардың peltast атауы шыққан. Бұл былғарымен қапталған тоқылған жеңіл қалқан. Қалқанның шығу тегі фракиялық, бастапқыда жарты ай пішіндес болған, бірақ Македонияның гүлдену дәуірінде көптеген pelte бейнелері овал немесе дөңгелек пішіндес болып бейнеленген.

Қоршау соғысы

Македониялықтар Филиппен бірге қоршау тактикасын дамытты. Олар алғаш рет мықты бекіністерге қарсы сәтті қоршаулар жүргізді. Бұл грек әскерлерінің тиімді шабуылға қабілетсіз болған бұрынғы соғыстардан күрт өзгешелік еді. Мысалы, Пелопоннес соғысы кезінде спартандықтар Афинаның төңірегіндегі аумақты оңай басып алғанмен, Афинаны өзі басып ала алмады. Қалалардың қабырғаларын бұзу үшін Филипп II Фессалиялық Полид пен Пеллалық Диад сияқты инженерлерді жалдады, олар заманауи қоршау машиналарын және ірі оқтарды атуға қабілетті артиллерия жасауға шебер болды. Ұлы Александр ашық далада, қоршауда емес, артиллерияны қолданған алғашқы қолбасшылардың бірі болды. Ол көптеген артиллериялық құралдарды пайдаланып, скиф әскеріне өзен арқылы атып, оларды қарсы жағалаудан кетуге мәжбүр етті, осылайша македониялық әскерлер өзенді кесіп өтіп, плацдарм құра алды.

Басқа қоршау машиналары

Македониялықтар түрлі артиллерия түрлерімен қатар тиімді қоршау машиналарын құруға қабілетті болды. Көптеген қоршауларда, соның ішінде Тир қаласын қоршау кезінде (б.з.д. 332 ж.), қоршау мұнаралары маңызды рөл атқарды; олар адамдарға қарсыластың қабырғаларына жақындап, жауға шабуыл жасауға мүмкіндік берді, бұл оларды қауіпті жақын арадан шабуылдан қорғады. Сонымен қатар, бұл мұнаралар қысқа мерзімде қабырғаға көбірек әскер орналастыруға мүмкіндік берді, себебі қарапайым баспалдақтар шабуылдаушыларды тізбекпен көтерілуге мәжбүр етті, бұл қабырғаны қорғауды жеңілдетті. Бұл құрылыстар дөңгелекті және бірнеше қабаттан тұрды, олар жақын арадан жасалатын оқ-дәрілерден, әсіресе өртке қарсы құралдардан қорғау үшін ылғал терімен немесе металлмен қапталған, ал ең ірілері артиллериямен жабдықталуы мүмкін. Македония армиясы сонымен қатар металл ұшы бар, ілініп тұратын тарау машиналарын да қолданды. Мұндай тараулар көбінесе пайдаланушыларды оқ-дәрілерден қорғау үшін дөңгелекті және шатырлы жабынмен жабдықталған; олар қақпаларды бұзу немесе қабырғалардан тастарды алып тастау үшін қолданылды, соның салдарынан қабырғалардың бұзылуына себеп болды (кейде осы түрді тарау емес, "тесік қазу" деп атаған).

Жауынгерлік тактика

Македония әскері "бірлескен қару тактикасын" қолданған алғашқы әскери күштердің бірі болды, олар үлкен бірлік құру үшін нақты майдандық міндеттерді орындауға арналған түрлі мамандандырылған әскерлерді пайдаланды. Барлық шайқастарда жеңіске жетпесе де, Филипп II әскері скифтердің эмболон (яғни, 'ұшумен шабуылдайтын үшбұрыш') формациясы сияқты жауларының әскери тактикасын табысты қабылдады. Бұл атты әскерге бұрынғы классикалық грек әлемінде болмаған айқын маневрлік мүмкіндік пен артықшылықты берді. Б.з.д. 358 жылы Охрид көліне жақын болған шайқастың мақсаты Македонияны Илирия қаупінен құтқару және Илирияның бақылауындағы Македонияның батыс аймақтарын қайтарып алу болды. Патша Бардилис басқарған Илириялықтардың күші шамамен 10 000–11 000 сарбазды құрады, бұл Македониялықтардың санымен шамалас болды. Филипптің 600 атты әскері болды, ал Илириялықтар македониялық атты әскердің шабуылынан қоршалып қалуынан қауіптеніп, қуыс алаң құрып орналасты. Филипп атты әскерін оң жақ қанатына шоғырландырып, сол жақ қанатын кері бұрып, әскерін эшелонмен орналастырды. Күтілгендей, Илириялықтар өздерінің құрамын кеңейтіп, Македонияның сол жақ қанатын шайқасқа тартуға тырысты. Филипп Илириялық алаңның сол жағындағы сұрыптама пайда болғанша күтті, содан кейін атты әскерін сол сұрыптамаға жіберді. Атты әскер Илириялықтардың қатарына еніп, олардың соңынан фаланганың бөлімдері ерді. Илириялықтар қызу шайқастан кейін жеңіліп, Бардилис әскерінің үштен екі бөлігі қырғынға ұшырады. Сол жақтан кері жылжу, жаудың құрамында бұзылу тудыру үшін сақтықпен маневр жасау және Компаньон атты әскері бастаған күшті оң жақ қанаттың күшпен шабуылы Македонияның стандартты тәсіліне айналды. Бәсекелес эллинистік әскерлердің барлығы бірдей тактиканы қолданғандықтан, бұл әлсіздіктер бірден көзге түспеді. Алайда, эллинистік әскерлер ақырында Рим және Парфия әскерлері сияқты, мұрагерлік патшалықтардың сыртынан келген, жаңа тактиканы қолданатын түрлі әскер түрлерімен кездесті. Мұндай жауларға қарсы эллинистік дәуірдегі фаланга осал екенін көрсетті. Фаланганың көне әлемдегі соңғы кездесуі Римнің икемді манипулалық тактикасының нәтижесінде Македонияның б.з.д. 3 және 2 ғасырларда жеңіліске ұшырауы мен бөлінуіне себеп болды.

Негізгі

Арриан, , Е. Ж. Чиннок аударған (1893) Арриан, Хаммонд, М. аударған (2013) Ұлы Александр: Анабазис және Индика, Оксфорд университетінің баспасы. Диодор Сицилий, Bibliotheca historica (Тарихи кітапхана) том XV–XVIII.

Екіншілік

Андерсон, Дж. К. (1961) Ежелгі гректердің ат спорты, Беркли және Лос-Анджелес. Эшли, Дж. Р. (2004) Македония империясы: Филипп II мен Ұлы Александр тұсындағы соғыс дәуірі, б.з.д. 359–323 ж. Макфарланд. Бери, Дж. Б. (1913) Грекия тарихы Александрдың өліміне дейін. Лондон. Кэмпбелл, Б. және Лоуренс, А. (ред.) (2013) Классикалық әлемдегі соғыс туралы Оксфорд нұсқауы, Оксфорд университетінің баспасы. Коннолли, П. (1981) Соғыстағы Грекия мен Рим. Макдональд Фобс, Лондон. Каммингс, Л. В. (2004) Ұлы Александр. Гров Пресс. Даброва, Е. (ред.) (2014) Грек әлемі б.з.д. IV және III ғасырларда: Electrum, 19-том, Wydawnictwo. Жариалған: Ягеллон университеті, Краков. Эллис, Дж. Р. (1986) Филипп II және македондық империализм. Принстон университетінің баспасы. Инглиш, С. (2011) Ұлы Александрдың армиясы, Pen & Sword Military, Лондон. Гаебель, Р. Е. (2004) Ежелгі грек әлеміндегі атқыштардың операциялары, Оклахома университетінің баспасы. Хаммонд, Н. Г. Л. (1998) «Қару және патша: Ұлы Александрдың нышандары», Phoenix, Күз, 1989, 43-том, 3-нөмір (1989 жылғы күз), 217–224-беттер, Канаданың классикалық қауымдастығы. Грин, П. (1992) Александр Македонский: б.з.д. 356–323 ж. Тарихи өмірбаяны, Калифорния университетінің баспасы. Хаццопулос, М. Б. және Юхель, П. (2009) Гефирадан, Македониядан табылған төрт эллиндік жерлеу тасы, Американдық археология журналы, 113-том, 3-нөмір, 423–437-беттер, Американың археология институты. Хекель, В. және Джонс, Р. (2006) Македондық жауынгер Александрдың элиталық жаяу әскері, Osprey. Лендон, Дж. Е. (2006) Солдаттар мен көшпенділер: Классикалық антикалық соғыс тарихы, Йель университетінің баспасы. Маркл, М. М. (1982) Александр Македонский тұсындағы македондық қару-жарақ және тактикасы, Өнер тарихы бойынша зерттеулер, 10-том, Симпозиум I сериясы: Македония мен Грекия соңғы классикалық және ерте эллиндік дәуірлерде, 86-бет. Ұлттық өнер галереясы. Мэтью, К. (2015) Жеңілмейтін аң: Эллиндік шұңқыр фалангасының іс-қимылы, Pen and Sword. Сэндлер, С. (2002) Жердегі соғыс: Халықаралық энциклопедия, 1-том, ABC CLIO, Санта-Барбара. Секунда, Н. және Макбрайд, А. (суретші) (1986) Ежелгі гректер. Osprey Publishing. Сиднелл, П. (2006) Соғыс аты: Ежелгі соғыстағы атқыштар, Continuum, Лондон.