Кіріспе

Америкалық ғалым Говард Райффа ( /r/eɪ/f/ə/ RAYfə; 1924 жылғы 24 қаңтар – 2016 жылғы 8 шілде) – Гарвард университетінің Бизнес мектебі мен Гарвард Кеннеди мектебінің бірлескен кафедрасы, Менеджмент экономикасының Франк П. Рамси профессоры (құрметті). Ол ықпалды Байес шешімдер теориясының маманы және шешімдерді талдау саласындағы пионер, статистикалық шешімдер теориясы, ойын теориясы, мінез-құлықтық шешімдер теориясы, тәуекелдерді талдау және келіссөздерді талдау салаларында еңбек еткен. Ол Халықаралық қолданбалы жүйелерді талдау институтын құруға көмектесті және оның алғашқы директоры болды.

Ерте өмір

Екінші дүниежүзілік соғысында Әскери әуе күштерінде қызметтен кейін Райффа 1946 жылы математика бакалавры, 1947 жылы статистика магистрі және 1951 жылы математика докторы ғылыми дәрежелерін Мичиган университетінен алды.

Мансап

Роберт Шлайфермен бірге жазған "Applied Statistical Decision Theory" кітабында конъюгаттық алдыңғы таралымдар идеясы енгізілді. 1960 жылдары атқа ставка жасау үшін Байес әдістерін қолдану туралы лекция оқыған АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ғалымы Джон Крейвен Байес әдістерін қолдану идеясын ұсынды. Ол 1966 жылы Испаниядағы Паломаресқа жақын жерде жоғалған АҚШ Әскери-әуе күштерінің сутекті бомбасын іздеу үшін пайдаланды. Крейвен сол әдістерді 1968 жылы жоғалған USS Scorpion су асты кемесін іздеу кезінде де қолданды. Райффа субъективті ықтималдықты қолдану жағдайларын талдап, субъективті ықтималдықтар объективті, жиілікке негізделген ықтималдықтар сияқты бірдей ережелерге (Колмогоров аксиомалары) сәйкес келуі керек деп санайды. Сізден құмар ойын ойнауға талап етіліп, екі мүмкіндік ұсынылсын. А мүмкіндігі, онда сіз әлемдегі ең үздік боксшы мен әлемдегі ең үздік күрескердің арасындағы рингтегі жекпе-жектің нәтижесіне ставка жасайсыз. (Жеңіл атлетика туралы біліміңіз аз болса, кімге ставка жасауды шешу қиын болады.) Егер таңдаған чемпионыңыз жеңсе, 500 доллар ұтып аласыз, әйтпесе ештеңе алмайсыз. Таңдаған нәрсеңізді жабық конвертке салып, ойыннан кейін ашасыз. В мүмкіндігі. 50 қызғылт сары және 50 көк шар бар деп белгілі бір мөлдір емес ыдыстан шар тартасыз. Егер қызғылт сары шар тартсаңыз, 500 доллар аласыз, ал көк шар тартсаңыз, ештеңе алмайсыз. Шарлар мұқият араластырылған және барлық шарлардың тең мүмкіндікпен тартуға болатынын ескеріңіз. Жеребе сайысы рингтегі жекпе-жек аяқталғаннан кейін өтеді. Көптеген адамдар А мүмкіндігін қабылдауға қатысты В мүмкіндігіне қарағанда көбірек күмәндануы мүмкін, себебі А мүмкіндігінде ықтималдық белгісіз, ал В мүмкіндігінде әр нәтижеге ықтималдық жартылай деп қарастырылады. Райффа пікірінше, шешім қабылдаушы А мүмкіндігінің әр нәтижесіне жартылай ықтималдық тағайындауы керек, егер бір нәтиже екіншісінен гөрі ықтимал болатын ақпарат болмаса. Райффа былай дәлелдейді. Біреудің келесідей пікірлері бар делік. Егер олар А мүмкіндігін қабылдауға мәжбүр болса, боксшыға ставка жасайды, бірақ егер оларға мүмкіндіктерді еркін таңдау берілсе, В мүмкіндігін таңдайды. Мұндай адамға А мүмкіндігін таңдауға рұқсат етілсе, боксшыны немесе күрескерді таңдау үшін ақша лақтырудан гөрі, жай ғана боксшыны таңдап алуды жөн көреді. Бірақ бұл кездейсоқ әдіс В мүмкіндігімен тең. Осылайша, ауыстыру және транзитивтілік аксиомалары бойынша, олар В мүмкіндігіне қарағанда боксшыға ставка жасауды жөн көреді. Дәл осындай аргументті ойыншы боксшы мен күрескер арасында ешқандай артықшылық танытпаса, ол А және В мүмкіндіктері арасында да ешқандай артықшылық танытпауы керектігін көрсету үшін де қолдануға болады. (Ауыстыру аксиомасы егер біреу A және B нәтижелерінің арасында бей-жай және A және C нәтижелерінің арасында бей-жай болса, олар B және C арасында бей-жай болуы керек дейді. Транзитивтілік аксиомасы егер біреу A нәтижесін B-ге және B-ді C-ге артық көреді, онда олар A-ны C-ге артық көреді дейді.) Демпстер-Шафер теориясы сияқты басқалар, мысалы, Дэниел Эллсберг Райффаның ой-пікірімен келіспейді және шешім қабылдау теориясының басқаша түсіндірулерін жасады. Ең радикалды ауытқулардың бірі - бұл ықтималдық теориясын мүлдем қабылдамайтын және ықтималдық аксиомаларын орындамайтын сенім функциялары теориясын ұсынатын Демпстер-Шафер теориясы.