Кіріспе

Ең көп сілтеме жасалған Федералист қағазы; Александр Гамильтон және Жоғарғы Сот.

Федералист №78 – Александр Гамильтонның «Федералист қағаздары» жинағының жетпіс сегізінші мақаласы. Барлық «Федералист қағаздары» сияқты, ол Публиус псевдонімімен жарияланды. «Сот жүйесі» деп аталатын Федералист №78, 1788 жылдың 28 мамырында жарияланды және сол жылдың 14 маусымында газетте алғаш рет пайда болды. Ол АҚШ Конституциясының ұсынылған нұсқауларына сәйкес сот жүйесінің құрылымын түсіндіру және негіздеу үшін жазылды; бұл Гамильтонның осы мәселе бойынша жазған алты мақаласының біріншісі. Атап айтқанда, ол федералдық сот жүйесінің ауқымы мен билігіне қатысты антифедералистердің алаңдаушылықтарын қарастырады, онда сайланбаған, саяси жағынан оқшауланған судьялар өмір бойына тағайындалатын болар еді. «Федералист қағаздары» конституциялық түсіндірудің негізгі мәтіні ретінде АҚШ заңгерлері жиі сілтеме жасайды, бірақ заң емес. Барлық мақалалардың ішінде АҚШ Жоғарғы Сотының судьялары ең көп сілтеме жасайтыны – №78. Федералист №78 Монтескьеден цитата келтіреді: «Үш биліктің ішінде сот жүйесі ең аз күшке ие». Сот жүйесінің саяси биліктерді басып тастауы мүмкін деген алаңдаушылық аз болды, өйткені Конгресс ақша ағынын, ал Президент әскерді бақылағандықтан, соттар конституциялық тұрғыдан алғанда бірдей билікке ие болған жоқ. Сот жүйесі өз шешімдерін орындау үшін саяси биліктерге тәуелді болар еді. Заң ғалымдары Гамильтонның сот жүйесін «ең қауіпсіз» деп сипаттауы туралы жиі пікірталас тудырады. Гамильтон сондай-ақ федералдық судьялардың жақсы мінез-құлық танытқан жағдайда өмір бойы қызмет ете алатынын түсіндіреді. Федералист №78 сот арқылы қадағалау билігін талқылайды. Онда федералдық соттардың Конгресс актілерінің конституциялық екенін анықтау және егер үкімет Конституцияға қайшы келетін нәрселерге тап болса, не істеу керектігін анықтау міндеті бар екені айтылады.

Сот ісін бақылау

Гамильтон мен оның антифедералистік қарсыласы "Брут" талқылаған негізгі мәселе – федералды судьяларға берілетін тәуелсіздік деңгейі және олардың жауапкершілігінің шамасы болатын. Англияда судья қызметтен "Парламенттің екі палатасының бірлескен ұсынысымен" алынуы мүмкін. Сонымен қатар, 1701 жылғы Жерлестіру Актісі қарапайым заң болғандықтан, ол қамтамасыз еткен сот тәуелсіздігі Парламент актісімен толығымен жойылуы мүмкін еді. Сол сияқты, ағылшын судьялары Парламентке тәуелді болды, себебі олардың үкімдерін Парламент қайта қарауы мүмкін. Брут Конституцияның ағылшын жүйесін толығымен (шағын өзгерістермен) қабылдау керектігін айтты; Гамильтон болса, қолданыстағы жүйені қорғады. Бірқатар ғалымдар Ратгерс пен Уоддингтон ісі Гамильтонның "Федералист 78" еңбегінде қолданған түсіндіру тәсілінің үлгісі болды деп есептейді.

Жақсы мінез-құлық

Англияда патшаның көптеген өкілдері «патшаның қалауымен» қызмет еткенімен, мемлекеттік қызметкерлерге көбінесе өмір бойы қызмет ету мәртебесі берілетін. Төменгі дәрежелі ақсүйектерге өмір бойы қызмет ету құқығын беруге рұхсат берілді, бұл жалақы төлеушілерден бастап судьяларға, тіпті ауылдық дін қызметкерлеріне дейін барлығына жұмысқа орналасу кепілдігін қамтамасыз ететін тиімді көп деңгейлі саяси қолдау жүйесін құрды. Олардың әрекеттеріне тиімді бақылау болмаса, бұл шыдай алмас әділетсіздікке әкелер еді, өйткені патшаның министрлері қорғанышсыз азаматтарға жазасыз «ашуларын төгіп» тастауға мүмкіндік алатын еді. Англиялықтар бұл мәселені қызметке орналасуды жақсы мінез-құлықпен байланыстыру арқылы шешті, бұл халықтың scire facias арқылы жүзеге асыратын бақылауымен қамтамасыз етілді. Бұл техникалық тұрғыдан патшаның жарлығы болғанымен, бұл билік тек оның поддандыларының мүдделеріне қатысты; патша оны тек parens patriae ретінде қолданғандықтан, ол кез келген мүдделі тұлғаға оны пайдалануға рұқсат беруге заңмен міндетті болды. Сэр Уильям Блэкстоун өзінің «Англия заңдарына түсіндірмелер» атты белгілі трактатында былай түсіндіреді:

«Король кеңессіз патенттік хаттар арқылы беруі тиіс емес нәрсені берген жағдайда немесе патент иесі грантты жоғалтуға әкелетін әрекет жасаса, патентті жоюдың жолы – канцлер кеңсесіндегі scire facias арқылы болады. Бұл патша тарапынан берілген нәрсені қайта алу үшін немесе грант поддандыға зиян келтірсе, патша оған (оның өтініші бойынша) патентті жою үшін патшалық атауын пайдалануға рұқсат беруге құқылы. Жалпы құқық бойынша жақсы мінез-құлықты бұзуға «қызметтен теріс пайдалану, қызметтен бас тарту және қызметті атқарудан бас тарту», сондай-ақ «судьялардың, сот төрешілерінің және басқа да билік өкілдерінің басқыншылығы мен тираниялық әділетсіздігі, олардың лауазымын пайдалана отырып жасалған [патша сот алқасындағы ақпарат арқылы қудаланатын] әрекеттері» кіретін еді. Scire facias арқылы сотқа шағымдану құралы барлық колонияларда қолжетімді болғандықтан, сот билігін теріс пайдалануға қарсы тиімді кедергі ретінде оның тиімділігі пікірталассыз деп есептелді.

Соттың бақылауы

Федералистік No. 78 сот төрелігін қарау процесін сипаттайды, онда федералды соттар заңдарды Конституция мен оның ережелеріне сәйкес келе ме деп тексеруге құқылы. Федералистік No. 78 Конституцияға сәйкес, заң шығарушы орган өзінің әрекеттерінің конституциялықтығын бағалай алмайтынын көрсетеді. Керісінше, федералды соттардың міндеті – заң шығарушы органды Конституцияға қайшы келетін әрекеттерден сақтап, халықты қорғау. Егер заң шығарушы орган өздерінің өкілеттіктерінің конституциялық судьялары болып табылады және оларға берілген түсіндіру басқа органдар үшін шешуші болып табылады десе, онда мұндай болжам Конституцияның ерекше ережелерінен туындамаса, табиғи болып табылмауы мүмкін. Конституция халық өкілдеріне өз сайлаушыларының еркін өз еркіне алмастыруға мүмкіндік беруді көздеген деп есептеудің басқа жолы жоқ. Соттардың халық пен заң шығарушы билік арасындағы делдал орган ретінде құрылуы әлдеқайда ұтымды, олардың арасындағы шекараны сақтау үшін. Федералистік No. 78 сот тармағын елдегі қаржыны немесе әскери күшті бақылау мүмкін болмағандықтан, әлсіз деп қарастырады. Сот тармағының жалғыз билігі – үкім шығару билігі: Атқарушы билік тек құрмет көрсетумен ғана емес, сонымен қатар қоғамның қорғанысын ұстайды. Заң шығарушы билік тек қаржыны ғана емес, сонымен қатар әр азаматтың құқықтары мен міндеттерін реттейтін ережелерді де белгілейді. Сот билігі, керісінше, қорғанысқа да, қаржыға да ықпал ете алмайды, қоғамның күш-қуаты мен байлығын басқара алмайды және ешқандай белсенді шешім қабылдай алмайды. Оның күші де, еркі де жоқ, тек үкім шығару ғана бар; тіпті үкімдерінің тиімділігі үшін де атқарушы биліктің көмегіне мұқтаж. Соттардың әлсіздігіне байланысты, Федералистік No. 78 сот төрелігін пайдаланып сыбайлас жемқорлық жасау мүмкін емес деп санайды. Егер Конституцияда жазылған үкімет құрылымы сақталса, халық ешқашан қауіпке ұшырамайды. Ол сондай-ақ, заң шығарушы және атқарушы биліктен шешімді алып тастау қажеттігін айтады: Жеке адамдарға жасалатын зұлымдықтар кейде соттардан туындауы мүмкін, бірақ халықтың жалпы бостандығы осы жағдайдан ешқашан қауіп көрмейді, сот билігі заң шығарушы және атқарушы биліктен толыққанды бөлінгенге дейін. Себебі «Егер сот билігі заң шығарушы және атқарушы биліктен бөлінбесе, онда еркіндік болмайды» дегенге келісемін. Федералистік No. 78 Жоғарғы Сот судьяларын Конституцияның өзінің бейнесі ретінде қарастырады, Конституцияда белгіленген негізгі заңдарды қорғаудың соңғы тірегі. Бұл сот тармағының үкім шығару билігі екендігі туралы жоғарыда айтылған пікірмен сәйкес келеді: Заңдарды түсіндіру – соттардың өзіндік және ерекше құзыреті. Конституция, шын мәнінде, судьялар үшін негізгі заң болып табылады және осылай қарастырылуы тиіс. Сондықтан оның мағынасын, сондай-ақ заң шығарушы органнан шыққан кез келген актінің мағынасын анықтау олардың міндеті. Федералистік No. 78 федералды соттардың Конституцияны түсіндіруге және қолдануға, Конституцияға қайшы келетін кез келген заңды ескермеуге міндетті екенін көрсетеді: Егер екеуінің арасында шешілмейтін қайшылық туындаса, жоғары міндеті мен күші бар заң, әрине, басымдыққа ие болуы керек; яғни Конституция заңға, халықтың ниеті олардың өкілдерінің ниетінен басым болуы керек. Федералистік No. 78 сот төрелігінің билігін Конституциямен халыққа кепілдендірілген бостандықтарды қорғау және заң шығарушы биліктің билігін тексеру үшін сот тармағы қолдануы керек деп санайды: Сондықтан, Федералистік No. 78 федералды соттың заңдардың конституциялық екенін анықтауға және Конституцияға қайшы келсе, жарамсыз деп тануға құқылы екенін көрсетеді. Бұл сот төрелігінің қағидасы 1803 жылы Marbury v. Madison ісінде Жоғарғы Сотта бекітілді.