Кіріспе
Австриялық музыкант және композитор (1906–1985)
Антон Карл Карас (7 шілде 1906 – 10 қаңтар 1985) – австриялық цитрашы және композитор, ол Кэрол Ридтің "Үшінші адам" фильміне 1948 жылы жазған әйгілі саундтрегімен әлемге танымал. Фильммен байланысы режиссермен кездейсоқ кездесу арқасында туды. Фильмнің сәттілігі және оның тақырыптық әнінің ұзаққа созылған танымалдылығы Карас өмірін өзгертіп жіберді.
Ерте өмір
Антон Венаның Бригиттенау ауданында, Марчфельдштрассе 17 үйінде Терезия Стрекельдің заңды емес баласы ретінде дүниеге келді. Кейіннен ол Карл Йозеф Карас деген зауыт жұмысшысына үйленуі арқылы заңды бала атанды. Бес баланың бірі болған Антон Карас бала кезінен музыкаға бейім болды. Ол оркестр жетекшісі болуді армандады, бірақ отбасының қаржылық мүмкіндігі шектеулі болғандықтан бұл орындалмады. Оған, екі бауыры мен екі апасы сияқты, музыкалық аспаптарды ойнауға үйренуге рұқсат берілді. Кейін ол 12 жасында әжесінің шатырынан алғашқы цитрасын тапқанын айтты. Әкесінің тілегімен, 14 жасында ол аспап жасаушының шәкірті болды, сонымен қатар жекеменшік оқу орнында кешкі музыка сабақтарына қатысты. 1924 жылы шәкірттік білімін аяқтағаннан кейін, 1925 жылдың қаңтарында жұмыссыз қалғанға дейін автомобиль зауыдында жұмыс істеді. 1924 жылдан бастап Вена музыка және сахна өнері университетінде оқыған ол, кейіннен "Хейригерде" музыкант ретінде тамақ асты. Тезірек ол әкесінен де көп табыс тапты және 1928 жылға дейін оқуын жалғастырды.
Мансап
1930 жылы үйленді, үш айдан кейін қызы туды. 1939-1945 жылдары неміс Вермахтының зениттік әскерінде болды, уақытша Ресейде, онда ол цитрасын алып жүрді. Соғыс барысында бірнеше аспабынан айырылды, бірақ әрқашан жаңасын таба алды.
Үшінші адам
1948 жылдың жазында режиссер Кэрол Рид Венада «Үшінші адам» фильмін түсіруге дайындалып, Австриядағы одақтас бақылау комиссиясының британдық бөлімдерімен бірге «Сахер» қонақүйінде тұрып жатты. Білім беру директоры С.В. Батидің жас ұлы Роберт Батиге режиссерге қала бойынша экскурсия жүргізу тапсырылды. Екінші күні олар «Хейригерге» тоқталып, Карастың цитрада ойнағанын естіді. Карас туралы L.A. Times/Reuters некрологында былай делінген: Рид тақырыптық әуенді іздеп, Венаның Гринцинг шарапшылық ауданындағы тавернаға соқтығысты. Қарапайым цитра әуендеріне тәнті болған Рид таңғалған Карасқа фильмге музыка жаза ма деп сұрады. Карас қарсылық білдіріп, ешқашан музыка жазбағанын айтты. Кейін Карас оқиғаны айтқандай, режиссер оны Англияға шақырды. Ол үйін сағынып, қайта оралуын өтінді. Рид музыканы бітіргенде орала алатынын айтты. Осы қысыммен Карас Гарри Лайм тақырыбын жазды. Фильм – музыкасының да әсерімен – сәтті болды және Карас өмірі түбірінен өзгерді. Ол әлемді аралап, британдық король отбасының мүшелері сияқты көптеген танымал адамдарға өнер көрсетті. Принцесса Маргарет оны Лондонның «Император клубына» шақырды, ол Лондонда болғанда аптасына екі рет ойнады. Сондай-ақ, ол Нидерланды королевасы Джулиананың, шведтік король отбасының мүшелерінің және Рим папасы Пий XII-нің алдында өнер көрсетті. 1949 жылдың соңына қарай «Гарри Лайм тақырыбынан» жарты миллион дана сатылды, бұл рекордтық көрсеткіш еді. Музыканың табысы цитра сатудың өсуіне әкелді. Австрияда фильм 1950 жылдың 10 наурызында Венаның «Аполло» кинотеатрында көрсетілді. Бастапқыда фильм кейбір веналықтарды ренжітті, себебі ол қираған қаланың ұятты жағдайына назар аударды. Вена газеттерінің сыншылары фильмді ұнатпады, тек музыканы жоғары бағалады. 1950 жылдың шілдесінде алғашқы әлемдік турнесінен кейін Карас Австрияға оралғанда, оны канцлер Леопольд Фигль және үкімет мүшелері күтіп алды. Ең бастысы, фильм көпшілікке ұнады. Карас туған Бригиттенауда адамдар билеттерге кезекте тұрды, олар сегіз күн бұрын сатылып кеткен еді. Карас сәнге құмарлықты ұнатпады, ал оның саундтрегі бір ғана хиттің кереметіне айналды. Кейін ол: «Мен ешқашан жұлдыз болған емеспін және солай сезінбедім. Мені сол фильмнің арқасында бір жерден екінші жерге итеріп жіберді. Менің жалғыз тілегім үйге қайту еді», – деді. Ол 1951 жылы Монреаль мен Лас-Вегасқа сапар шекті, содан кейін Жапонияға 1962, 1969 және 1972 жылдары, император Хирохито үшін өнер көрсетті. 1953 жылы Карас Венада «Zum Dritten Mann» деп аталатын хейригер немесе шарап барын ашты. Ол Орсон Уэллс, Джина Лоллобригида, Курд Юргенс, Ханс Мозер, Пол Хёрбигер, Марика Рёк және Йоханнес Хестерс сияқты киножұлдыздар арасында танымал болды, соның арқасында туристік орынға айналды. Ол онымен қанағаттанбады, себебі ол оны түсінетін, тілін және музыкасын білетін жергілікті тұрғындар үшін өнер көрсетуді жөн көрді. Осы себепті ол 1966 жылы зейнеткерлікке шығып, «Мен турист емеспін, ал менің «Вена хейригерімен» байланысым жоқ» деп түсіндірді. «Үшінші адам» күйінің алғашқы ноталары оның Венадағы қабіріне қашалып жазылған.
Reed, desperately searching for a theme tune chanced on the tavern in Vienna's Grinzing wine growing district. Struck by the simple zither melodies, Reed asked a stunned Karas if he would compose the music for the film. Karas protested, saying he had never actually written music. As Karas later told the story, the director insisted and invited Karas to England. The Austrian became homesick and asked to return. Reed told him he could; when he had written the music. Under this pressure, Karas wrote his Harry Lime theme. The film—with the music a contributing factor—was a success, and Karas' life was changed drastically. As a result, he toured globally and performed for many celebrities, including members of the British Royal family. Princess Margaret invited him to London's Empress Club, where he played twice a week while in London. He also appeared before Queen Juliana of the Netherlands, members of the Swedish royal family, and Pope Pius XII. By the end of 1949, half a million copies of "The Harry Lime Theme" had been sold, an unprecedented number. The success of the score caused a surge in zither sales. In Austria, the film opened on 10 March 1950, in Vienna's Apollo Kino, and it initially offended some Viennese inhabitants, as it focused on the disgrace of the destroyed city. Vienna's newspaper critics hated the film, except for its music. When Karas returned to Austria after his first world tour in July 1950, he was welcomed by Chancellor Leopold Figl and other members of the government. Most importantly, the public liked the film. In Brigittenau, where Karas was born, people queued for tickets, which were sold out eight days in advance. Karas disliked the glamour, and his soundtrack proved to be an enduring one hit wonder. He later stated, "I never was a star, and never felt like one. It is because of that film that I was pushed from one place to the other My only desire was to be back home again." He toured again in 1951, travelling to Montreal and Las Vegas, followed by other tours, including Japan in 1962, 1969 and 1972, where he performed for Emperor Hirohito. In 1953 Karas opened a heuriger or wine bar in Vienna he named Zum Dritten Mann. It became fashionable among cinema celebrities including Orson Welles, Gina Lollobrigida, Curd Jürgens, Hans Moser, Paul Hörbiger, Marika Rökk and Johannes Heesters, thereby becoming a tourist attraction. He was not satisfied, as he preferred to perform for locals who would understand him, his language and music. Because of this, he retired and retreated from the limelight in 1966, explaining, "I'm not a tourist guy, and what I did there had hardly anything to do with 'Vienna Heuriger'." The first few bars of "The Third Man Theme" are engraved on his grave marker in Vienna.