Кіріспе

Көздің мүйіз қабығының беткі қабатына сызақ түсуі. Алдын алу үшін көзді қорғау құралдарын пайдалану қажет. АҚШ-та жылына 1000 адамның 3-еуіне бұл жағдай кездеседі.

Белгілері мен симптомдары

Мүйіз қабығының сызағының белгілері мен көріністеріне ауырсыну, жарыққа сезімталдық, көзге бірдеңе түскендей сезім, шамадан тыс қабақты қысу және рефлекстік жас шығу жатады. Белгілеріне эпителийдің зақымдануы мен ісіну, көбінесе көздің қызаруы кіреді. Көру қабілеті бұлыңғыр болуы мүмкін, себебі мүйіз қабығының ісінуіне де, артық жасқа да байланысты. Артық жас салдарынан көзге қыртысты қабықшалар да түсуі мүмкін.

Асқынулар

Мүйіз қабығының қарапайым сызағынан туындайтын асқынулар көбінесе емес, сирек кездеседі. Кез келген жат дене анықталып, алынып тасталуы қажет, әсіресе құрамында темір болса, себебі ол тотыға бастайды. Кейде жазылған эпителийдің астыңғы базалық мембранаға жабысуы нашар болуы мүмкін, осылайша ол мерзім-мерзіммен ажыралып, қайталамалы мүйіз қабығының эрозиясына себеп болады.

Себептер

Көзінің қабығының сызауы көбінесе көздің беткі қабатына тиген жарақаттың салдарынан пайда болады. Жиі кездесетін себептері: саусақпен көзді сүрту, ағаш бұтағына соғылу және ескі контактты линзаларды кию. Көзге шетелдік зат кірген кезде, көзді сүрткенде сызақ пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, ұзақ уақыт киген "қатаң" немесе "жұмсақ" контактты линзалар да зақым келтіруі мүмкін. Линзалар көзбен жанасқанда емес, алынғанда зақымдануы мүмкін. Соған қоса, егер мүйіз қабығы тым құрғақ болса, ол нашарлап, бетін қозғалғанда оңай зақымдануы мүмкін. Жұмсақ контактты линзаларды түнгі уақытта кию грам-теріс кератитке (мүйіз қабығының инфекциясына) байланысты, әсіресе Pseudomonas aeruginosa деп аталатын бактериялардың көбейе түсуіне себеп болады, бұл бактериялар ұзақ уақыт жұмсақ контактты линзаларды кигеннен кейін көздің биофильмінде пайда болады. Егер мүйіз қабығының сызауы контактты линзаның өзінен немесе басқа себептен болса, зақымданған мүйіз қабығы контактты линза қолданбайтын адамдарға қарағанда бактериялық инфекцияға көбірек бейім келеді. Бұл көру қабілетіне қауіп төндіретін шұғыл жағдай (кей жағдайларда көздің өміріне қауіпті). Көзінің қабығы сызылған контактты линза киюшілерге қысымды жамауға болмайды, себебі клиникалық зерттеулер көрсеткендей, жамау көздің ішінде инфекция тудыратын немесе бар инфекцияның дамуын жеделдететін жылы, ылғалды және қараңғы ортаны жасайды. Көзінің қабығының сызауы мүйіз қабығының дистрофиясының белгілі бір түрлерімен ауыратын адамдарда да жиі кездеседі, мысалы, торлы мүйіз қабығы дистрофиясы. Торлы дистрофияның аты ортаңғы және алдыңғы стромада амилоидты жинақталудан немесе аномальды ақуыз талшықтарынан шығады. Көзді тексеру кезінде дәрігер бұл шөгінділерді стромада анық, үтір тәрізді біріккен нүктелер мен тармақталған жіптер түрінде көреді, бұл тор тәрізді эффектіні тудырады. Уақыт өте келе, торлы сызықтар көбірек строманы қамтиды және көріне бастайды. Олар бірте-бірте жиналып, мүйіз қабығына бұлттылық береді, бұл көруді нашарлатады. Кейбір адамдарда бұл аномальды ақуыз талшықтары мүйіз қабығының сыртқы қабаты – эпителийдің астында жиналуы мүмкін. Бұл эпителийдің эрозиясына әкелуі мүмкін. Бұл жағдай қайталанатын эпителий эрозиясы деп аталады. Бұл эрозиялар: 1) мүйіз қабығының қалыпты қисықтығын өзгертіп, уақытша көру проблемаларын тудырады; және 2) мүйіз қабығын астарлаған нервтерді әшкерелейді, қатты ауырсынуға себеп болады. Тіпті көзді жұмып-ашу әрекеті де ауырсынуға шақыруы мүмкін.

Диагностика

Мүйіз қабығының сызатылуы офтальмоскоппен көрінсе де, көздің жарық шашырату микроскоптары жоғарырақ үлкейтуді қамтамасыз етеді, бұл толыққанды бағалауға мүмкіндік береді. Көруді жеңілдету үшін, әдетте, алдымен мүйіз қабығының зақымын толтырып, кобальт көгілдір жарықта жарқырайтын флуоресцеин бояуы тамшылатылады. Кез келген жат денеді, әсіресе қақпақ астындағысын, мұқият іздеу қажет. Балға немесе электр құралдарын пайдаланудан кейін болған жарақаттар көзге тесіп кіретін жат дене болу мүмкіндігін тудырады, сондықтан дереу офтальмолог кеңесі алу керек.

Алдын алу

Мүйіз қабығының абразиясының қайталануын болдырмау үшін алдын алу – ең тиімді әдіс. Қауіпті жабдықтармен, металл, ағаш немесе химиялық заттармен жұмыс істейтін, сондай-ақ аула жұмыстарын жасайтын немесе кейбір контактілік спорт түрлеріне қатысатын адамдар қорғаныш көзілдірігін міндетті түрде киюі керек. Қорғаныш көзілдірігінің түрі нақты жағдайға байланысты, бірақ олардың барлығы қорғау, жақсы көріну және ыңғайлы жайлы болуын қамтамасыз етуі тиіс. Мысалдарға поликарбонат әйнек немесе көзілдірік, пластик қауіпсіздік көзілдіріктері, бетке кигізілетін қалқандар және дәнекерлеуге арналған шлемдер жатады. Атап айтқанда, дәнекерлеушілер ультракүлгін сәулелерді тоқтатып тұратын линзасы бар шлемді пайдалануы керек, бұл ультракүлгін кератиттің алдын алуға көмектеседі. Бір көзі бар адамдардың, соқырлыққа әкелуі мүмкін жарақаттарға осал екенін ескеру маңызды, сондықтан олар көздерін қорғауға ерекше көңіл бөлуі керек. Мұндай жағдайларда қорғаныш көзілдірігі белгілі бір деңгейде қауіпсіздікті қамтамасыз етеді және адамдарға күнделікті әрекеттерін жалғастыруға мүмкіндік береді. Контактілік линзалардың дұрыс орналасуын және оларды күту ережелерін сақтау контактілік линзалармен байланысты болатын асқынулардың алдын алуға көмектеседі. Бұрын айтылғандай, олар мүйіз қабығына механикалық зақым келтіруі мүмкін және микробтық кератиттің дамуына ықпал етуі мүмкін. Сондықтан, тиімді дезинфекциялық ерітінділерді, сондай-ақ микробқа қарсы контактілік линзалар мен контейнерлерді қолдану арқылы линзалардың ластануын азайтуға баса назар аудару керек. Контактілік линзалармен жүзуден аулақ болу қажет, себебі бұл бактериялық инфекциялардың таралуын күшейтеді, әсіресе Staphylococcus epidermidis және ластанған суда таралған басқа да микроорганизмдерден. Сонымен қатар, контактілік линзаларды пайдаланатын адамдар линзаларды белгіленген мерзімінен артық пайдаланбау арқылы механикалық және жұқпалы жарақаттардың алдын ала алады.

Емдеу

Мүйіз қабығының абразиясын емдеу бактериялық суперинфекцияның алдын алуға, жазылуды жеделдетуге және симптомдарды жеңілдетуге бағытталған. Егер шетелдік дене табылса, оны жою қажет.

Шетелдік дене

Позиция: Науқас ауру көзін дәрігерге жақын етіп, ыңғайлы позда жатқызылады. Бар болса, лупа қолданылуы мүмкін, ал көзді медициналық шаммен немесе, басым емес қолмен ұсталған офтальмоскоппен жарықтандыруға болады. Содан кейін науқастан көз қабақтары арасында мүмкіндігінше орталыққа орналасуы үшін төбедегі белгілі бір нүктеге назар аударуы сұралады. Бұл кірпіктерді мүмкіндігінше алыс ұстап, процедураның стерильдігін қамтамасыз етеді және көзді жұмылу рефлексін тудыру ықтималдығын азайтады. Қажет болған жағдайда, көз қабақтарын көздік специкулуммен, тексерушінің саусақ ұштарымен, мақта тамыршасымен немесе көмекшімен ашық ұстауға болады. Анестезия және оқушыны кеңейту: Блефароспазмды азайту үшін екі көзге де жергілікті анестетик тамшылатылады. 0,4% оксибупрокаин қолдануға артықшылық беріледі, себебі оның әсер ету уақыты 20 секунд, ал жартылай ыдырау уақыты 20 минутты құрайды. Егер қолжетімді болса, циклопентолат 1% сияқты оқушыны кеңейтетін жергілікті тамшы, шеткі дене алынып тасталғаннан кейін кірпік спазмын азайтуға көмектеседі. Атропин ұзаққа созылатын мидриаздық әсеріне байланысты әдетте қолданылмайды. Алып тастау техникалары: Негізінен екі түрлі техника бар, олардың таңдалуы шеткі дененің сипатына байланысты. Бірінші техника – мақта тамыршасымен алып тастау, ол мүйіз қабығының реакциясы жоқ, беткі жатқан шеткі денелерге көрсетіледі. Екіншісі – гиподермалық ине немесе №15 пышақпен алып тастау, осылай толық шеткі дене және оны қоршаған тотық сақинасын алып тастауға болады. Процедурадан кейін көздің бетін және жоғарғы және төменгі қуыстарды шаю арқылы қалған ұсақ шеткі денелерді жууға болады. Әдетте 10 мл стерильді физиологиялық ерітінді ампуласы жеткілікті.

Дәрі-дәрмектер

Қазіргі ұсыныстар жергілікті және/немесе ауызша анальгезияны, сондай-ақ жергілікті антибиотиктерді қолдану қажеттігін баса назар аударады. Бір шолу тетракаин сияқты көздің бетін жансыздатуға арналған көз тамшыларының ауырсынды жеңілдететінін көрсетті, бірақ олардың қауіпсіздігі әлі анық емес. Тағы бір шолуда тиімділік дәлелденбеді және қауіпсіздік туралы жеткілікті мәлімет жоқ деген қорытынды жасалды. Жергілікті стероид емес қабынуға қарсы препараттар (НСПЗ) мүйіз қабығының сызағынан туындаған ауырсынды азайтуға көмектеседі. Диклофенак пен кеторолак ең көп қолданылатындары, күніне төрт рет бір тамшыдан. Алайда, диклофенак жараның жазылуын баяулатуы мүмкін екенін, ал контактты линза киетін адамдар кеторолактан сақтануы керек екенін ескеру қажет. Кейбір зерттеулер мүйіз қабығының уыттану қаупіне байланысты жергілікті НСПЗ қолданудан бас тартуды ұсынады. Ауызша анальгетиктерді қолдануға тікелей дәлел жоқ, бірақ мүйіз қабығының сызағы бар адамдар үшін ауырсынды басу маңызды болғандықтан, олар пациенттің жеке ерекшеліктеріне сәйкес тағайындалады. Жергілікті антибиотиктер бір мезгілде болатын инфекциялардың алдын алу үшін қолданылады, бұл мүйіз қабығының сызағының жазылуын ұзартады. Мазьдар бірінші таңдау болып саналады, өйткені олар тамшылардан гөрі жақсы майлайды. Егер пациент контактты линза тартса, антипсевдомоналды белсенділігі бар антибиотик (ципрофлоксацин, гентамицин немесе офлоксацин) ұсынылады және сызақ жазылғанша және антибиотикпен емдеу аяқталғанша контактты линзаларды киюден бас тарту керек. Себебі контактты линза тартқан адамдарда Pseudomonas aeruginosa көбінесе кездеседі, ол мүйіз қабығының тесілуіне және одан кейін қайтымсыз көру қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Егер жарақат контактты линзаларға, тырнақтарға немесе органикалық/өсімдік қалдықтарына байланысты болса, профилактикалық антибиотиктер ретінде күніне 4 рет фторхинолонды жергілікті тамшылар және түнде, әдетте ципрофлоксацинмен фторхинолонды мазь қолдану керек. Егер сызақ басқа себептен туындаса, ұсынылатын емдеуге антибиотик мазь (эритромицин, бацитрацин немесе бацитрацин/полимиксин B 2 немесе 4 сағат сайын) немесе антибиотик тамшылары, әдетте полимиксин B және триметоприм күніне 4 рет кіреді.

Жапсыру

Көзіңізді жабу әдетте ұсынылмайды, себебі ол жазылуға немесе ауырсынуды басуға көмектеспейді.