Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық саясаткер Фостер Фянс (17 қыркүйек 1790 – 23 мамыр 1870) – ирландтық әскери шенеунік, жазалау отарларының басшысы және мемлекеттік қызметкер. Ол Норфолк аралындағы екінші мәжбүрлі еңбекшілер орталығының уақытша басшысы, Брисбендегі Моретон шығанағының жазалау орталығының басшысы, Гиллонгтегі алғашқы полиция судьясы және Жаңа Оңтүстік Уэльстің Порт-Филлип аймағындағы Порт-Бей мал өсіру аймағының жер комиссары болды. Ол актер Сэм Нилдің бес атасы.
Australian politician
Foster Fyans (September 1790 – 23 May 1870) was an Irish military officer, penal colony administrator and public servant. He was acting commandant of the second convict settlement at Norfolk Island, the commandant of the Moreton Bay penal settlement at Brisbane, the first police magistrate at Geelong, and commissioner of crown lands for the Portland Bay pastoral district in the Port Phillip District of New South Wales. He is the great great grandfather of actor Sam Neill.
Ерте өмір
Фьянс 1790 жылы Дублиннің Клонтарф қаласында ағылшын дінінде туып, крещение рәсімінен өтті. Оның әкесі сол қалада ағаш шебері және карета жасаушы болған. Ол Дрогеда грамматикалық мектебінде және Дублиндегі Блэкрок қаласындағы Проспект мектебінде оқыған.
Fyans was born and baptised as an Anglican at Clontarf, Dublin in 1790, his father being a carpenter and a coach maker in that city. He was educated at Drogheda Grammar School and at the Prospect School in Blackrock, Dublin.
Жарым арал соғысы
Фянс 1811 жылы британдық армияға қосылды, 67-ші жаяу полкінде ең кіші шен – прапорщик болып тағайындалды. Оның батальоны жақын арада Пиреней соғысына жәрдемдесу үшін жіберілді. Фянс Кадис және Картахена қалалары Наполеон әскерлерімен қоршауда болған кезде олардың екеуінде де болды. Ол соғыс кезеңінің көп бөлігін Гибралтарда өткізді, онда көп қимыл-қозғалыс болған жоқ, бірақ лейтенант шеніне көтерілді.
Fyans joined the British Army in 1811, being assigned the junior rank of ensign in the 67th Regiment of Foot. His battalion was soon deployed to assist in the Peninsula War. Fyans was present at both Cádiz and Cartagena while these cities were under siege from Napoleonic forces. He was stationed for most of the war period at Gibraltar where he saw little action, but was promoted to lieutenant.
Норфолк аралы
1833 жылдың басында Фянс 4-ші жаяу полкімен бірге Жаңа Оңтүстік Уэльстің Сидней қаласына келді. Ол тез арада губернатор Ричард Буркпен жақсы қарым-қатынас орнатып, көп ұзамай Норфолк аралындағы жазалау колониясына күзет капитаны болып тағайындалды. Ол 1833 жылдың наурыз айында Норфолк аралына келді, ол кезде полковник Джеймс Томас Морисет басқарды. Морисет – көңілі құлпыраған, беті бұзылған және қатал тәртіпке беделді адам еді. Морисеттің билігі тұсында сотталғандарға жасалған қатал қарау аралдағы бірнеше зорлық-зомбылық оқиғаларымен және тұтқындардың көтерілістерімен бірге жүрді. 1833 жылдың қыркүйегінде Фянс үш адамды кісі өлтіргені үшін асылуын көрді, ал тағы алты адам қайық ұрлағаны үшін өлім жазасына кесілді. Морисеттің психикалық және физикалық денсаулығы нашарлап, 1834 жылдың 7 қаңтарында ол Фянсқа аралда Комендант міндетін атқаруға толық өкілеттік берді. Фянс Мортон шығанағындағы сотталғандарды Норфолк аралындағылардан гөрі әлдеқайда қарапайым деп тапты және оларға қатаң жазалар берудің қажеті болмады. Оның ең қиын мәселесі – колониядағы еркек сарбаздар мен бос адамдардың әйелдер казармасына, сонымен қатар "әйелдер фабрикасы" деп белгілі болған орынға кіруін болдырмау болды. Ол осы казармаларды "Игл Фармға" көшіріп, оның айналасына 17 фут биіктіктегі қоршау салды.
In early 1833 Fyans arrived with the 4th Regiment of Foot at Sydney, New South Wales. He quickly manoeuvred himself into being on good terms with Governor Richard Bourke and was soon posted to the penal colony of Norfolk Island as captain of the guard. He arrived at Norfolk Island in March 1833 which was then under the command of Colonel James Thomas Morisset, a depressed man with a disfigured face and a reputation for brutal discipline. The harsh treatment of the convicts under Morisset's reign coincided with a turbulent period on the island with several violent episodes and prisoner mutinies occurring. In September 1833, Fyans witnessed the hanging of three convicts for murder while another six were sentenced to death for stealing a boat. Morisset's mental and physical health declined and on 7 January 1834, he gave full authority to Fyans to act as Commandant on the island. Fyans found the convicts at Moreton Bay very docile compared to those at Norfolk Island and had little need to order severe punishments upon them. The most trouble he had was trying to prevent the male soldiers and free men in the colony from accessing the female convict barracks, known as the female factory. He had to move these barracks to Eagle Farm and construct a 17 foot high stockade around it.
Корио шығанағындағы полиция судьясы
1837 жылдың шілдесінде 4-ші полк Үндістанға жіберілді, ал Фянс Мортон шығанағындағы командир лауазымынан генерал-лейтенант Сидней Коттонмен ауыстырылды. Фянс Австралияда қалуды жөн көрді және әскери шенін сатты. Оның қолдаушысы, губернатор Бурк, 1837 жылдың қыркүйегінде Мельбурн маңындағы, жаңадан мекенделген Корио шығанағындағы полиция судьясының азаматтық лауазымын Фянсқа берді. Аймақтағы жергілікті мал өсірушілер аборигендердің шабуылдарынан қорғау үшін үкіметтен сұраныс білдірген соң, Фянс пен оның констебльдерінің келуі аймақтағы шекаралық қақтығысты тоқтатуға көмектеспеді. Уильям Юилл және басқа отарлаушылар Мургеболуктағы шаруашылығы тоналғаннан кейін жергілікті аборигендердің лагерін оқ атып таратып жіберді. 1837 жылдың желтоқсанында Джордж Расселдің Инверлейдегі «Клайд» компаниясының меншігіне үлкен топ аборигендер шабуыл жасады, ал Расселдің қызметкерлері екі жергілікті тұрғынды атып өлтірді. Бұл оқиғалар туралы Фянсқа хабар берілді, бірақ ол көп нәрсе жасамады. 1838 жылдың сәуірінде Томас Лирмонттың шаруашылығында жұмыс істейтін Тедди Макманус есімді қойшы Буньён маңында аборигендердің бірінен қаза тапты. Бұл адамды жергілікті отарлаушылар ұстап, тізгіндейді, бірақ Фянс қылмыстық іс бастамас бұрын ол суға батып қайтыс болды. Фянс отарлаушылар мен абориген әйелдері арасындағы «жақындық» пен жекелей сырқаттардың таралуы қақтығыстың себебіне айналды деген пікірде болды. 1837 жылдың соңында Фянс Корио аймағындағы үлкен қалашық үшін жер таңдау туралы нұсқау алды. Ол Дервент компаниясының Дэвид Фишері үй салған жерін ең қолайлы деп шешті және 1838 жылы бұл жер Geelong қалашығы деп жарияланды. Бұл жердегі бөгет тұщы су өзеніне тұзды судың ағынын тоқтатты, осылайша қалаға тұщы су жеткізілді. Фянс сондай-ақ 1842 жылы сатқан Колак көлінің батыс жағалауында мал шаруашылығын құрды.
In July 1837, the 4th Regiment were ordered to India and Fyans was replaced as commandant at Moreton Bay by Lieutenant General Sydney Cotton. Fyans decided to stay in Australia and sold out of his army commission. His patron, Governor Bourke, gave Fyans the civilian post of police magistrate at the newly colonised Corio Bay area near Melbourne in September 1837, settler pastoralists in the region having requested the colonial government for protection against Aboriginal raids. The arrival of Fyans and his constables failed to curb frontier conflict in the area. William Yuille and other colonists dispersed a camp of local Aboriginal people with gunfire after his Murgheboluc property was ransacked of supplies. While in December 1837, George Russell's Clyde Company property at Inverleigh was attacked by a large group of Aborigines with Russell's employees shooting dead two native men. These incidents were reported to Fyans but he did little about it. In April 1838, a shepherd named Teddy McManus who was employed by the pastoralist Thomas Learmonth was killed by an Aboriginal man near Buninyong. This man was caught and chained up by the local colonists but was drowned before Fyans could start a murder investigation. Fyans was of the opinion that "intimacy" between the settlers and the Aboriginal women and the spread of venereal disease was the basis of much of the conflict. In late 1837, Fyans received instructions to select a site for a major township in the Corio region. He concluded that the spot where David Fisher of the Derwent Company had established his hut as the best place and in 1838 this site was proclaimed as the township of Geelong. The ford stopped the inflow of salt water to the fresh water river, thus supplying the town with fresh river water. Fyans also established for himself a cattle property on the west bank of Lake Colac which he sold in 1842.
Портленд шығанағындағы тергеу
1839 жылы Фянс Портленд шығанағына Эдвард Хенти бастаған шабуылшыл топтардың абориген ерлер мен әйелдерді қасақана өлтіруі туралы ресми хабарламаларды, сондай-ақ осы аймақтағы алғашқы шаруалар болған Хенти ағайындарының қызметкерлерінің "абориген әйелдеріне қатысуын" тексеруге бұйрық алды. Фянс Портленд шығанағына құрлықпен барып, Гелонгтен сол елді мекенге дейін жол салып, жаңа бағыт жасауды шешті. Оған жер зерттеуші Х. В. Смайт және бірнеше атты әскерлер ілесіп жүрді. Олар тасты, батпақты жерлерден өтті, онда көптеген аборигендер тұрып, балық пен шабақ аулау үшін бөгеттер жүйесін пайдаланды. Кейде олар осы адамдарды аттарымен және қылыштармен таратып жіберді. Өзін "аборигендердің досы" деп есептегенімен, аборигендерді тергеу және сотқа жеткізу туралы Шарль Ла Тробеге былай деп жазды: "Аборигендерді ұстау қиын, екі тараптың өміріне де қауіп төнеді. Гранж және елдің көптеген бөліктерінде оларды ұстап алу мүмкін емес, менің ойымша, оларды лайықты жағдайға келтірудің жалғыз жолы – елдегі джентльмендердің өз мүлкін қорғауын талап ету және сол жерде осындай ешнәрсеге жарамайтын жабайыларды тыйым салу."
In 1839, Fyans was ordered to Portland Bay to investigate official reports of deliberate massacring of Aboriginal men and women by raiding parties led by Edward Henty, as well as the "interference with native women" by the employees of the Henty Brothers, who were the pioneer squatters in that region. Fyans decided to travel overland to Portland Bay and trail blaze a road from Geelong to that settlement. Surveyor H. W. H. Smythe and several mounted troopers accompanied him. They travelled through stony and swampy country which was occupied by a large number of Aboriginal people who caught fish and eels through the use of a system of weirs. At times, they dispersed these people with their horses and swords. While he considered himself a "friend to the natives", when referring to the investigation and capture of Aborigines for trial he wrote to Charles La trobe:Its a difficult thing to apprehend natives, with great risk of life on both sides. On the Grange, and many parts of the country, it would be impossible to take them; and in my opinion, the only plan to bring them to a fit and proper state is to insist on the gentlemen in the country to protect their property, and to deal with such useless savages on the spot.
Эумералла соғыстары
1840 жылға қарай Портленд шығанағы ауданындағы ақмекендеушілер аймақты отарлау барысында аборигендерге қарсы бірнеше жаппай қырғынды жасады. Бірнеше мекендеуші де қаза тапты, оның ішінде Джон Кокстың Маунт-Руз мүлкінде жұмыс істеген Патрик Кодд. Бұл қылмысты Фигара Алкапурата (сондай-ақ Роджер деп те аталады) деген абориген жасады деп есептелді. Коддтың өлімі колониялық биліктің Фянс пен оның жасағын аборигендердің қарсылығын ұйымдастырған басшыларын ұстау үшін жіберуіне себеп болды.
By 1840, white settlers in the Portland Bay district had perpetrated multiple massacres of Aboriginal people during their colonisation of the region. A few settlers had also been killed including Patrick Codd, who was employed by John Cox at the Mount Rouse property. It was assumed that an Aboriginal man named Figara Alkapurata (also known as Rodger) was the killer. Codd's death resulted in the colonial authorities taking formal action with Fyans and his troopers sent in to capture the ringleaders of Aboriginal resistance.
Гадубануд халқының жойылуы
1846 жылы геодезияшы Джордж Смайттың жұмысшысы Кейп Отуэйде Гадубануд адамының қолынан қаза тапты. Смайт Джилонгке қайтып оралып, оқиғаны Фянсқа хабарлады, ол Гадубанудтарға қарсы күресу үшін он Баррабул адамынан құралған, жақсы қаруланған жасақты Отуэйге жіберді. Фянс пен Смайт жасақты аймаққа жетектеп барды, онда Баррабул әскерлері Отвей тайпасының барлық белгілі мүшелерін – еркек және әйелдерін өлтірді, тек бір қызды ғана Джилонгке алып кетті. Кейіннен бұл қыз Драйсдейлдегі қоршаудың жанында өлі күйде табылған.
In 1846, a workman employed by the surveyor George Smythe was killed by a Gadubanud man at Cape Otway. Smythe returned to Geelong and reported the case to Fyans, who organised a well armed militia of ten Barrabool men to be sent to the Otways to deal with the Gadubanud. Fyans and Smythe led the group into the region, where the Barrabool troopers killed all the known members of the Otway tribe, male and female, except for one girl who was taken back to Geelong. This girl was later found dead near a fence at Drysdale.
Гелонгтегі судья
1849 жылы Фянс Джилонгте полиция судьясы лауазымына қайта тағайындалды және Джилонг қалалық кеңесінің тұңғыш мэрі болып ұсынылды. Келесі жылы ол Бейбіт судьясы және сот судьясы болды, соңынан Джилонг аймағының шерифінің орынбасары болып тағайындалды. 1855 жылы ол қоғамдық қызметтен қанағаттанды. Фянс сот шешімдерінде айыпталушыларды Джилонгтағы сот ғимаратының сыртындағы арнайы тұтқынға алу орындарына (қоғамдық қорларға) қамауға бұйырғанды жақсы көретін.
In 1849, Fyans was re appointed to the position of police magistrate at Geelong and was nominated as the inaugural mayor of the Geelong Town Council. He became a Justice of the Peace and a judicial magistrate the following year, later being appointed as deputy sheriff for the Geelong region. He retired from public life in 1855. A favourite punishment meted out by Fyans in his judgements was to order the accused to be locked into the public stocks outside the court at Geelong.
Отбасы
1843 жылдың қаңтар айында Фянс Элизабет Элис Кейнге үйленді және олардың үш қызы мен бір ұлы болды. Қыздарының біреуі интеллектуалдық мүгедектігінен зардап шегіп, өзін өртеп қайтыс болды. Ол Джилонг қаласындағы Шығыс зиратында жерленген. Фянсфорд және Маунт-Фянс сияқты жерлер оның құрметіне аталған, сондай-ақ Гиллонгтегі Фостер, Фянс және Батыс Фянс көшелері де оның есімін иеленген. Оның Балиянгтағы үйі бүгінде Балиянг қасиетті орны болып табылады.
In January 1843 Fyans married Elizabeth Alice Cane and they had three daughters and a son, one of the daughters was intellectually disabled and died after setting herself on fire. He was buried at the Eastern Cemetery in Geelong. Places such as Fyansford and Mount Fyans are named after him, while Foster, Fyans and West Fyans streets in Geelong are also named in his honour. His estate home of Balyang is now the Balyang Sanctuary.