Кіріспе

Австралиялық саясаткер Фостер Фянс (17 қыркүйек 1790 – 23 мамыр 1870) – ирландтық әскери шенеунік, жазалау отарларының басшысы және мемлекеттік қызметкер. Ол Норфолк аралындағы екінші мәжбүрлі еңбекшілер орталығының уақытша басшысы, Брисбендегі Моретон шығанағының жазалау орталығының басшысы, Гиллонгтегі алғашқы полиция судьясы және Жаңа Оңтүстік Уэльстің Порт-Филлип аймағындағы Порт-Бей мал өсіру аймағының жер комиссары болды. Ол актер Сэм Нилдің бес атасы.

Ерте өмір

Фьянс 1790 жылы Дублиннің Клонтарф қаласында ағылшын дінінде туып, крещение рәсімінен өтті. Оның әкесі сол қалада ағаш шебері және карета жасаушы болған. Ол Дрогеда грамматикалық мектебінде және Дублиндегі Блэкрок қаласындағы Проспект мектебінде оқыған.

Жарым арал соғысы

Фянс 1811 жылы британдық армияға қосылды, 67-ші жаяу полкінде ең кіші шен – прапорщик болып тағайындалды. Оның батальоны жақын арада Пиреней соғысына жәрдемдесу үшін жіберілді. Фянс Кадис және Картахена қалалары Наполеон әскерлерімен қоршауда болған кезде олардың екеуінде де болды. Ол соғыс кезеңінің көп бөлігін Гибралтарда өткізді, онда көп қимыл-қозғалыс болған жоқ, бірақ лейтенант шеніне көтерілді.

Норфолк аралы

1833 жылдың басында Фянс 4-ші жаяу полкімен бірге Жаңа Оңтүстік Уэльстің Сидней қаласына келді. Ол тез арада губернатор Ричард Буркпен жақсы қарым-қатынас орнатып, көп ұзамай Норфолк аралындағы жазалау колониясына күзет капитаны болып тағайындалды. Ол 1833 жылдың наурыз айында Норфолк аралына келді, ол кезде полковник Джеймс Томас Морисет басқарды. Морисет – көңілі құлпыраған, беті бұзылған және қатал тәртіпке беделді адам еді. Морисеттің билігі тұсында сотталғандарға жасалған қатал қарау аралдағы бірнеше зорлық-зомбылық оқиғаларымен және тұтқындардың көтерілістерімен бірге жүрді. 1833 жылдың қыркүйегінде Фянс үш адамды кісі өлтіргені үшін асылуын көрді, ал тағы алты адам қайық ұрлағаны үшін өлім жазасына кесілді. Морисеттің психикалық және физикалық денсаулығы нашарлап, 1834 жылдың 7 қаңтарында ол Фянсқа аралда Комендант міндетін атқаруға толық өкілеттік берді. Фянс Мортон шығанағындағы сотталғандарды Норфолк аралындағылардан гөрі әлдеқайда қарапайым деп тапты және оларға қатаң жазалар берудің қажеті болмады. Оның ең қиын мәселесі – колониядағы еркек сарбаздар мен бос адамдардың әйелдер казармасына, сонымен қатар "әйелдер фабрикасы" деп белгілі болған орынға кіруін болдырмау болды. Ол осы казармаларды "Игл Фармға" көшіріп, оның айналасына 17 фут биіктіктегі қоршау салды.

Корио шығанағындағы полиция судьясы

1837 жылдың шілдесінде 4-ші полк Үндістанға жіберілді, ал Фянс Мортон шығанағындағы командир лауазымынан генерал-лейтенант Сидней Коттонмен ауыстырылды. Фянс Австралияда қалуды жөн көрді және әскери шенін сатты. Оның қолдаушысы, губернатор Бурк, 1837 жылдың қыркүйегінде Мельбурн маңындағы, жаңадан мекенделген Корио шығанағындағы полиция судьясының азаматтық лауазымын Фянсқа берді. Аймақтағы жергілікті мал өсірушілер аборигендердің шабуылдарынан қорғау үшін үкіметтен сұраныс білдірген соң, Фянс пен оның констебльдерінің келуі аймақтағы шекаралық қақтығысты тоқтатуға көмектеспеді. Уильям Юилл және басқа отарлаушылар Мургеболуктағы шаруашылығы тоналғаннан кейін жергілікті аборигендердің лагерін оқ атып таратып жіберді. 1837 жылдың желтоқсанында Джордж Расселдің Инверлейдегі «Клайд» компаниясының меншігіне үлкен топ аборигендер шабуыл жасады, ал Расселдің қызметкерлері екі жергілікті тұрғынды атып өлтірді. Бұл оқиғалар туралы Фянсқа хабар берілді, бірақ ол көп нәрсе жасамады. 1838 жылдың сәуірінде Томас Лирмонттың шаруашылығында жұмыс істейтін Тедди Макманус есімді қойшы Буньён маңында аборигендердің бірінен қаза тапты. Бұл адамды жергілікті отарлаушылар ұстап, тізгіндейді, бірақ Фянс қылмыстық іс бастамас бұрын ол суға батып қайтыс болды. Фянс отарлаушылар мен абориген әйелдері арасындағы «жақындық» пен жекелей сырқаттардың таралуы қақтығыстың себебіне айналды деген пікірде болды. 1837 жылдың соңында Фянс Корио аймағындағы үлкен қалашық үшін жер таңдау туралы нұсқау алды. Ол Дервент компаниясының Дэвид Фишері үй салған жерін ең қолайлы деп шешті және 1838 жылы бұл жер Geelong қалашығы деп жарияланды. Бұл жердегі бөгет тұщы су өзеніне тұзды судың ағынын тоқтатты, осылайша қалаға тұщы су жеткізілді. Фянс сондай-ақ 1842 жылы сатқан Колак көлінің батыс жағалауында мал шаруашылығын құрды.

Портленд шығанағындағы тергеу

1839 жылы Фянс Портленд шығанағына Эдвард Хенти бастаған шабуылшыл топтардың абориген ерлер мен әйелдерді қасақана өлтіруі туралы ресми хабарламаларды, сондай-ақ осы аймақтағы алғашқы шаруалар болған Хенти ағайындарының қызметкерлерінің "абориген әйелдеріне қатысуын" тексеруге бұйрық алды. Фянс Портленд шығанағына құрлықпен барып, Гелонгтен сол елді мекенге дейін жол салып, жаңа бағыт жасауды шешті. Оған жер зерттеуші Х. В. Смайт және бірнеше атты әскерлер ілесіп жүрді. Олар тасты, батпақты жерлерден өтті, онда көптеген аборигендер тұрып, балық пен шабақ аулау үшін бөгеттер жүйесін пайдаланды. Кейде олар осы адамдарды аттарымен және қылыштармен таратып жіберді. Өзін "аборигендердің досы" деп есептегенімен, аборигендерді тергеу және сотқа жеткізу туралы Шарль Ла Тробеге былай деп жазды: "Аборигендерді ұстау қиын, екі тараптың өміріне де қауіп төнеді. Гранж және елдің көптеген бөліктерінде оларды ұстап алу мүмкін емес, менің ойымша, оларды лайықты жағдайға келтірудің жалғыз жолы – елдегі джентльмендердің өз мүлкін қорғауын талап ету және сол жерде осындай ешнәрсеге жарамайтын жабайыларды тыйым салу."

Эумералла соғыстары

1840 жылға қарай Портленд шығанағы ауданындағы ақмекендеушілер аймақты отарлау барысында аборигендерге қарсы бірнеше жаппай қырғынды жасады. Бірнеше мекендеуші де қаза тапты, оның ішінде Джон Кокстың Маунт-Руз мүлкінде жұмыс істеген Патрик Кодд. Бұл қылмысты Фигара Алкапурата (сондай-ақ Роджер деп те аталады) деген абориген жасады деп есептелді. Коддтың өлімі колониялық биліктің Фянс пен оның жасағын аборигендердің қарсылығын ұйымдастырған басшыларын ұстау үшін жіберуіне себеп болды.

Гадубануд халқының жойылуы

1846 жылы геодезияшы Джордж Смайттың жұмысшысы Кейп Отуэйде Гадубануд адамының қолынан қаза тапты. Смайт Джилонгке қайтып оралып, оқиғаны Фянсқа хабарлады, ол Гадубанудтарға қарсы күресу үшін он Баррабул адамынан құралған, жақсы қаруланған жасақты Отуэйге жіберді. Фянс пен Смайт жасақты аймаққа жетектеп барды, онда Баррабул әскерлері Отвей тайпасының барлық белгілі мүшелерін – еркек және әйелдерін өлтірді, тек бір қызды ғана Джилонгке алып кетті. Кейіннен бұл қыз Драйсдейлдегі қоршаудың жанында өлі күйде табылған.

Гелонгтегі судья

1849 жылы Фянс Джилонгте полиция судьясы лауазымына қайта тағайындалды және Джилонг қалалық кеңесінің тұңғыш мэрі болып ұсынылды. Келесі жылы ол Бейбіт судьясы және сот судьясы болды, соңынан Джилонг аймағының шерифінің орынбасары болып тағайындалды. 1855 жылы ол қоғамдық қызметтен қанағаттанды. Фянс сот шешімдерінде айыпталушыларды Джилонгтағы сот ғимаратының сыртындағы арнайы тұтқынға алу орындарына (қоғамдық қорларға) қамауға бұйырғанды жақсы көретін.

Отбасы

1843 жылдың қаңтар айында Фянс Элизабет Элис Кейнге үйленді және олардың үш қызы мен бір ұлы болды. Қыздарының біреуі интеллектуалдық мүгедектігінен зардап шегіп, өзін өртеп қайтыс болды. Ол Джилонг қаласындағы Шығыс зиратында жерленген. Фянсфорд және Маунт-Фянс сияқты жерлер оның құрметіне аталған, сондай-ақ Гиллонгтегі Фостер, Фянс және Батыс Фянс көшелері де оның есімін иеленген. Оның Балиянгтағы үйі бүгінде Балиянг қасиетті орны болып табылады.