Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Самоалық саясаткер Саламасина патшайымы (1500 жылдары өмір сүрген) Самоаның әлеуметтік тарихындағы күшті және жоғары дәрежелі әйел болған. Ол төрт папа (аудан) атағына ие болды, бұл оған Самоаның батыс аралдарында «Төрт қолдауы бар» деген мәртебедегі Тафаифа атағын сыйлады. Көпшілік пікірге қарамастан, ол алғашқы Тафаифа емес, себебі бұл атақтарды оған бұрынғы иесі – Нафануа (Тонамайпеа Нафануа) өсиет еткен. Ол Самоаның төрт ең басты атағының екеуінің – Фалефа мен Саланидегі Тупуа Тамасесе және Амаиле Матафа әулеттерінің арғы атасы саналады.
Samoan politician
Queen Salamasina (floruit in the 1500s) was a powerful and high ranking woman in Samoan social history. She held the four papā (district) titles which gave her the paramount status of Tafa‘ifā ('one supported by four') on the western islands of Samoa. Contrary to popular belief she was not the first Tafa'ifā, as these titles were willed to her by their previous possessor, Nafanua (Tonumaipe'a Nāfanua). She is the titular ancestor of two of the four paramount titles of Samoa, Tupua Tamasese of Falefa and Salani and the Amaile Mataafa line.
Отбасылық тарихы
Саламасина бірнеше қуатты патшалық әулеттерден тараған. Оның анасы Вэтоефага өте жоғары дәрежелі әйел болған, ол Самоа және Тонга қоғамдарында жоғары мәртебеге ие болған. Ваэтоэфаганың әкесі Туи Тонга Каулуфонуа II (Туи Тонга Каулуфонуа I мен самоалық ақсүйек Вайнууласидің ұлы) болса, анасы Таупоимасина (Амоа, Савайидің жоғары басшысы Лефононың қызы) еді. Ваэтоэфага жасөспірім кезінде Самоаның ең басты егемен басшысы Туи А’ана Тамалалагидің оныншы және соңғы әйелі болды, одан Саламасина қызы дүниеге келді. Тамалалагидің патшалық қызметшілерінің бірі – Утуфанунуту, Вэтоефаганы Тамалалагидің әйелі ретінде алу ниетімен Тонга аралы Тонгатапуға сапар шекті. Ол Самоа жері мен халқы туралы фантастикалық әңгімелермен оның отбасын алдап, үйленуге және құрметті қалың малға келісім жасады. Келісімнің бір бөлігі ретінде Ваэтоэфаганың ағасы Улуалофаигаға Фагалоада (Ату ауданында) саяси жеңілдіктер берілді. Тамалалагидің басқа әйелдерінің отбасылары қауіп төндіргеннен кейін Ваэтоэфага Нофоалиидегі Вайалуа маңында Туи А’ананың “ресми емес” резиденциясын (демалыс үйі сияқты) салуға бастама жасады. Ваэтоэфага Ну’уаусаладан (Леулумоэгадағы Туи А’ананың резиденциясы) ағасына бөлінген ауылдарға қоныстанған тонгалық туыстарының арасында пана іздеуге кетті (Tamasese 2004:10). Оның үйіне Афеафе о Ваэтоэфага (“Ваэтоэфаганың панасы”) деген ат қойылды, бұл жаңадан пайда болған Тонга қауымы мен орнықты Самоа топтары арасындағы қуғын-сүргін мен қақтығыстың қорқынышты кезеңін еске алу үшін берілді.
Salamāsina descended from several powerful royal bloodlines. Her mother, Vaetoefaga, was an extremely highborn noblewoman who enjoyed a lofty position in both Samoan and Tongan societies. Vaetoefaga's father was the Tu‘i Tonga Kau‘ulufonua II (a son of Tu'i Tonga Kau'ulufonua I and the Samoan noblewoman Vainu'ulasi) and her mother was Taupoimāsina (the daughter of high chief Lefono of Amoa, Savai'i). As a teenager Vaetoefaga became the tenth and last wife of the Samoan paramount sovereign chief of Ā'ana, Tui Ā‘ana Tamaalelagi, with whom she conceived their daughter Salamāsina. One of Tamaalelagi's royal attendants named Utufanunutunutu traveled to the Tongan island of Tongatapu with the intent of securing Vaetoefaga as Tamaalelagi's wife. He deceived her family with fantastical stories about the land and people of Samoa and succeeded in arranging the marriage and an impressive dowry. As part of the arrangement, Vaetoefaga's brother Ulualofaigā was given political concessions in Fagaloa (in Atua district). Vaetoefaga prompted the construction of the Tui Ā‘ana's "unofficial" residence (akin to a vacation home) near Vaialua in Nofoali‘i, A‘ana after being threatened by the families of Tamaalelagi's other wives. Vaetoefaga left Nu‘uausala (the Tui Ā‘ana's residence in Leulumoega) to seek refuge among her Tongan relatives who had settled in the villages allotted to her brother (Tamasese 2004:10). Her home was named Afeafe o Vaetoefaga ("refuge of Vaetoefaga") to commemorate this fearful time of persecution and conflict between the budding Tongan community and the established Samoan factions.
Өмір
Саламасинаның анасы Вэтоефага Тонгаға оралып, Саламасинаны Леваласи Сооааэмалелагиге тапсырды. Сооаэмалелаги Атуа округінің бас билеушісі Туи Атуа Матаутияның басты әйелі болғандықтан, Саламасина олардың өз қызындай тәрбиеленді.
Salamāsina’s mother, Vaetoefaga, returned to Tonga and entrusted Salamāsina to the safe keeping of Levalasi So‘oa‘emalelagi. So'oa'emalelagi was the principal wife of the paramount sovereign of the Atua district, Tui Ātua Māta‘utia, and Salamāsina was raised as their own daughter.
Ересектілік және билік ету
Ол жас кезінде Савайидің ықпалды Тонумайпеа фракциясымен саяси одақ құру үшін Тонумайпеа Тапуманайа есімді басшыға үйленуге міндеттелген. Алайда Саламасина өзінің таңдаған адамы – атағы жоқ Алапепемен бірге қашып кетті. Олардың қарым-қатынасынан Лупефофоайваэзе есімді қыз дүниеге келді, ол Туи А‘ана болып өсті және Самоаның бірнеше көрнекті отбасыларының, соның ішінде Сафеофафиннің өліміне дейін Самоаны билеген әулеттің түпкі атасы болды. Алапепені ашулы Тонумайпеа кланы Тонгатапуға қуып жетіп, ол тапуды "құрметсіздік еткені" үшін өлтірді. Саламасинаның Тапуманайдан туған ұлы да болды, ол әкесінің құрметіне осы атпен аталып, кейіннен Фалеалили, Ату, ‘Уполудағы Салани және Салесателе ауылдарының Сателе атағын алды. Саламасина патшайым өз әкесі Лотофагадан болғандықтан Лотофагаға қайта оралып, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. Өмірінде ол Тафа‘ифаның жоғары мәртебесіне ие болды, ал оның ұлы (Тапуманайдан) және қызы (Алапепеден) оның арқасында жоғары дәреже мен беделге ие болды. Оның билігі Самоа тарихында соғыстың болмауымен ерекшеленеді және бүгінгі таңда көптеген самоалықтар Саламасина патшайымнан тарағандығымен мақтанады.
She was betrothed as a youth to marry a chief named Tonumaipe‘a Tapumanaia in order to form a political alliance with the influential Tonumaipe‘a faction of Savai‘i. However, Salamāsina eloped with the man of her choice, the untitled Alapepe. Their relationship brought forth a daughter named Lupefofoaivaoese, who grew to become Tui Ā‘ana and the ancestress of several prominent Samoan families, including the line that would rule Samoa until the death of Safeofafine. Alapepe was pursued by the furious Tonumaipe‘a clan to Tongatapu, where he was killed for "defiling" the taupou. Salamāsina also had a son by Tapumanaia, who was named after his father. He later received the Sātele title of the Salani and Sālesātele villages in Falealili, Atua, ‘Upolu. Queen Salamāsina goes back to Lotofaga because her father is from Lotofaga and she stayed there until she died. She had attained the lofty status of Tafa‘ifā during her lifetime and both her son (by Tapumanaia) and her daughter (by Alapepe) inherited high rank and prestige through her. Her reign is notable in Samoan history for its absence of warfare and many Samoans today feel pride in tracing their ancestry to Queen Salamasina.
Мұра
Ғалымдар әсіресе Саламасинаның өміріне қызығушылық танытты (және оның жоғарғы атақтары оның ұрпақтарына, негізінен, қызы Лупефоайваоес арқылы берілді), өйткені ежелгі Самоа көбінесе ерлер үстемдік еткен қоғам ретінде бейнеленген. Пенелопа Шоеффель мен Гаван Доуз Саламасинаның көптеген күшті Самоа билеушілерінің ата-бабасы ретінде маңыздылығын атап көрсетті: Саламасинаның тарихи маңызы – ол саяси өзгерістер кезеңінде барлық үлкен аристократиялық әулеттерді және үстіміздік күшке байланысты байланыстарды біріктіріп, Самоаның жаңа билік иелері – А’ана және Атуаның Тумуа кеңесі үшін заңдылық негізін жасады. Келесі төрт ғасыр бойы олар оның тудырған жаңа әулетін оның жоғарғы атақтарын бақылау арқылы манипуляциялады.
Scholars have been particularly interested in Salamāsina's life (and the fact that her supreme titles passed on to her chiefly descendants primarily through her daughter Lupefofoaivaoese) because ancient Samoa has often been portrayed as a male dominated society. Penelope Schoeffel and Gavan Daws point to Salamāsina's significance as the ancestor of many powerful Samoan rulers: Salamasina's historical significance was that she was the means of drawing together all the great aristocratic bloodlines and links to supernatural power in a period of political transformation, to create a basis of legitimacy for the new power brokers of Samoa, the orator group Tumua of A'ana and Atua. For the next four centuries or so, they were to manipulate the new dynasty she gave birth to through control of the paramount titles which they were empowered to bestow. TONGAN INVASION/DEFEAT
Самоаға шабуыл жасау және Саламасина патшайымын ұрлап әкету жоспары оның шешесінің інісі Ұлалафаига (Ту’итонга әулетінен) және оның Самоалық қолдаушылары тарапынан жасалды, олар сонымен қатар оның асырап алған анасының күйеуін өлтіргендер де болды. Бірақ бұл жоспар көп ұзамай ашылды. Саламасина әскерімен Фагалоа ауылына бет алды. Оның әскері оны ұрлап алуға үлкермес бұрын, ол оларды жеңу үшін әр ауылдан күштер келді. Таудан келген жауынгерлер өздерінің қабықтарымен шақырып, теңізден соғыс каноэларымен келді, содан кейін орман мен бұтадан да жауынгерлер келді. Ұлалафаига қоршауға алынып, тізе бүгіп, патшайымға жалбарынып, оның мейірімі мен өмірін сұрады, жеңіліске ұшырағанын мойындады. Саламасина оған тек оның биологиялық анасы – Тонга ханшайымы Ваэтоефаганың інісі болғандықтан ғана мейірім көрсетті. Ол оған мейірімділік танытты, бірақ оған Самоадан ешқашан кетуге және Тонгаға қайтуға рұқсат бермеді. Оның барлық әскері жағаға қашып, өздерінің соғыс қайықтарына (Ва’афусуага) мініп, Тонгаға қашып кетті. Тек оның екі кеңесшісі және оның асырап алған әкесін өлтіргендер кешірілмеді. Ол өзінің асырап алған анасы – Суамалелагиге олардан кек алуға мүмкіндік берді. Ол екеуін де төбеде тірідей өртеп, баршаға көрсетті.
A plot to invade Samoa & kidnap Queen Salamasina, was hatched bye her Maternal Uncle Ulualofaiga (of the Tu’itonga Dynasty) and his Samoan supporters, Who were also the assassinators of her Adoptive mothers husband. Soon This plot was discovered. Salamasina and her armies marched to Fagaloa Village to confront him. Before his armies could kidnap her she had already had reinforcements from each village coming in to defeat them. Warriors from the mountains came out calling with their conch shells and more came from the Sea in their War canoes, finally more Warriors came from the jungle & bush. With Ulualofaiga Surrounded, he drops down to his knees and prostrates himself towards the Queen, begging for her mercy & his life whilst Admitting pathetic defeat. Salamasina granted him mercy only because he was the brother of her biological Mother, Tongan Princess Vaetoefaga. She granted him mercy but he was never allowed to leave Samoa and never to go back home to Tonga. All of his men took running for the shores and got in their War Boats (Va’afusuaga) fleeing back to Tonga. The only 2 people that were not granted mercy were his two Samoan Advisers, And assassins of her late Adoptive father. She let her adoptive mother ‘Sooaemalelagi’ have her revenge on them. She would have both of them Burnt alive atop a hill for all to see.