Австралиялық ағылшын тілінің дыбысталу ерекшеліктері

Кіріспе

Австралия ағылшын тілінің дыбыстық жүйесі

Австралия ағылшын тілі (AuE) – австралияда туған көптеген адамдардың сөйлейтін, ротик емес ағылшын тілінің бір түрі. Фонетикалық тұрғыдан алғанда, ол әлемдегі ең біртекті аймақтық тілдердің бірі болып табылады. Австралия ағылшын тілінің ерекшелігі – көптеген ағылшын диалекттерінде кездеспейтін дауыстылардың ұзындығындағы айырмашылықтар. Австралия ағылшын тіліндегі , , және дауыстылары қазіргі стандартты айтылудан (Received Pronunciation) айтарлықтай жақын (тілдің жоғарырақ орналасуымен айтылады). Дегенмен, соңғы кезде болған қысқа дауыстылардың алға жылжуы нәтижесінде, жас буын бұл үш дауыстыны бұрынғыдан төменгі орналасуда айтады.

Монофтонгтар

For-дың мақсаты басқа диалекттерге қарағанда кардиналдыққа жақын. Жоғарыда айтылған “fish and chips” тіркесі австралиялықтардың (қысқа транскрипция бойынша) айтуынша, Жаңа Зеландия ағылшын тілінде және басқа да диалектілерде сөйлейтіндерге “feesh” және “cheeps” сияқты естілуі мүмкін, ал “bit” және “sit” сияқты сөздер тиісінше “beat” және “seat” сияқты естілуі мүмкін. Дыбыс әдетте ашық буындарда дифтонг ретінде (немесе диссиллабикалық түрде, мысалы, ) айтылады. Жабық буындарда ол негізінен ұзындығымен ерекшеленеді. Ол “bad”, “mad”, “glad” және “sad” сияқты сын есімдерде дыбыстан бұрын (мысалы, “hag”, “rag”, “bag”), сондай-ақ мазмұндық сөздерде бір буыннан бұрын және сол буында (мысалы, “ham”, “tan”, “plant”) кездеседі. Оңтүстік Австралияда “plant” сөзі әдетте “father” және “rather” сөздеріндегідей дауысты дыбыспен айтылады. Кейбір сөйлеушілерде, әсіресе кең акценті барларда, және тиісінше және , -ға қарай жылжиды. Мұрындық дауыссыздың алдында æ дауысы кернеулі болады. Мұрын дыбыстары дауыстылардың алдында өзгерістер тудырады, себебі дауысты айтылғанда ауа мұрын арқылы өтуі мүмкін. Мұрындық дауыссыздар дауыстының артикуляциясына әсер етеді. Сондықтан көптеген сөйлеушілер үшін “jam”, “man”, “dam” және “hand” сияқты сөздердегі дауыстылар бұрылады. Бұл жалпы американдық және кокни ағылшын тілінде де кездеседі. Ұзындығы “ban” және “Ben” сияқты сөздер арасындағы басты айырмашылыққа айналды, “ban” сөзі деп, ал “Ben” сөзі деп айтылады. Көптеген жас сөйлеушілерде деп ашық алдыңғы дауысты болып айтылады. Жаңа Зеландия ағылшын тіліндегідей, “park”, “calm” және “farm” сияқты сөздердегі / дауысы орталық (бұрын алдыңғы) болады. Бұл дауыс ұзындығымен ғана ерекшеленеді, мысалы: “park” және “puck”. Фонема кем дегенде , деңгейінде айтылады және F3 төмендеген, бұл оның дөңгеленгенін көрсетеді. Австралия ағылшын тілінің фонемалық жазуының көптеген түзетулері 1993 жылы Халықаралық фонетикалық алфавитке енгізілген өзгерістерге дейін жасалғандықтан, глиф қолданылады — емес немесе . Ол кезде, кез келген ортаңғы орталық дауыстыға, дөңгеленген немесе дөңгеленбегенге жарамды еді. Шва — өте өзгермелі дыбыс. Осы себепті ол оң жақтағы дауыстылар кестесінде көрсетілмейді. “comma” және “letter” сөздеріндегі соңғы шва көбінесе төмендеп, дауыстыға ұқсайды: . Бұл дауыс тексерілген дауысты (яғни соңғы басымды жағдайда пайда бола алмайды) және төмендеуі міндетті емес (яғни бұл сөздерді де айтуға болады, ал “strut” ешқашан деп айтылмайды) болғандықтан, бұл дыбыс фонемаға жатады. Бастапқы шва (мысалы, “enduring” сөзінде) әдетте ортаңғы болады: . Сөздің ішкі орнында (мысалы, “bottom” сөзінде) , американдық ағылшын тіліндегідей “roses” сөзіндегідей көтеріледі. Осылайша, “paddock” және “panic” сөздері арасындағы айырмашылық дауыстылардың биіктігінде емес, керісінше, олардың артқылығында жатыр: Мақаланың қалған бөлігінде, осы аллофондар кең символмен транскрипцияланады: және т.б. сондай-ақ кеңінен: , деп жазылады, бұл оның жақындығын көрсете алмайды.

The target for is closer to cardinal than in other dialects. The aforementioned phrase fish and chips as pronounced by an Australian ( in narrow transcription) can sound a lot like feesh and cheeps to speakers of New Zealand English and other dialects, whereas words such as bit and sit may sound like beat and seat, respectively. The sound is usually pronounced as a diphthong (or disyllabically , like ) only in open syllables. In closed syllables, it is distinguished from primarily by length It is found in the adjectives bad, mad, glad and sad, before the sound (for example, hag, rag, bag) and also in content words before and in the same syllable (for example, ham, tan, plant). In South Australia, plant is usually pronounced with the vowel sound , as in rather and father. In some speakers, especially those with the broad accent, and will be shifted toward and , respectively. There is æ tensing before a nasal consonant. The nasal sounds create changes in preceding vowels because air can flow into the nose during the vowel. Nasal consonants can also affect the articulation of a vowel. Thus, for many speakers, the vowel in words like jam, man, dam and hand is shifted towards This is also present in General American and Cockney English. Length has become the main difference between words like 'ban' and 'Ben', with 'ban' pronounced and 'Ben' pronounced
is pronounced as open front by many younger speakers. As with New Zealand English, the / vowel in words like park , calm and farm is central (in the past even front) This vowel is only distinguished from the vowel by length, thus: park versus puck The phoneme is pronounced at least as high as , and has a lowered F3 that might indicate that it is rounded The glyph is used — rather than or — as most revisions of the phonemic orthography for Australian English predate the 1993 modifications to the International Phonetic Alphabet. At the time, was suitable for any mid central vowel, rounded or unrounded. The schwa is a highly variable sound. For this reason, it is not shown on the vowel charts to the right. The word final schwa in comma and letter is often lowered to so that it strongly resembles the vowel : As the latter is a checked vowel (meaning that it cannot occur in a final stressed position) and the lowering of is not categorical (meaning that those words can be also pronounced and , whereas strut is never pronounced ), this sound is considered to belong to the phoneme. The word initial schwa (as in enduring ) is typically mid : In the word internal position (as in bottom ), is raised to : , as in American English roses Thus, the difference between the of paddock and the of panic lies in the backness of the vowels, rather than their height: In the rest of the article, those allophones of are all transcribed with the broad symbol : etc. is also broadly transcribed with : , which does not capture its closeness.

Дифтонгтар

Ауыстың басталуы бар, жақтық дауыстылардың алдында болмағанда. Басталу жиі төмендейді, сондықтан кейбір сөйлеушілер үшін "beat" сөзі болады. Америкалық ағылшын тілі мен қазіргі RP-дегі "happy" және "city" сияқты сөздердің соңғы дауысы (happee, citee) деп айтылады, (happy tensing) емес. Австралияның кейбір аймақтарында , транскрипцияланған , толық артқы аллофоны жиі қолданылады. Соның салдарынан, "full/fool" және "pull/pool" жұптары осы сөйлеушілер үшін фонетикалық тұрғыдан тек дауыстының ұзындығымен ғана ерекшеленеді. Бұл мақалада қолданылған Wikipedia транскрипциясынан шамалы өзгешеленеді. Кейбір жағдайларда OED мысал сөздері осы кестедегі басқа сөздерден өзгеше; олар екінші бағанның соңында нүкте-жоламен (;) көрсетілген.

Басқа ерекшеліктері

Дауысты дыбыстар арасында глотталық фрикатив дауысты түрінде айтылуы мүмкін, мысалы, "behind" сөзі немесе деп айтылады. "huge" тіркесі дауыссыз палаталық фрикатив ретінде айтылады, яғни "huge" деп естіледі. "foyer" сөзі көбінесе Жаңа Зеландия және американдық ағылшын тіліндегідей айтылады, британдық ағылшын тіліндегідей емес. "data" сөзі көбінесе деп айтылады, ал екінші жиі қолданылатыны – , үшіншісі – өте сирек. "trans" префиксі деп айтылады, тіпті Оңтүстік Австралияда да, онда "trap–bath" айырмасы басқа штаттарға қарағанда айқынрақ байқалады. Ағылшын тілінде жоғары интонация (сөйлем соңында дауыс ырғағының көтерілуі) әдетте сұрақ екенін көрсетеді. Кейбір австралиялық ағылшын тілінде сөйлейтіндер сұрақ қоймайтын жағдайларда да жоғары интонацияны қолданады. Кейбір сөйлеушілер жоғары интонацияны әңгімелесіп отырған серігін сөйлесуге тарту үшін пайдаланады. Бұл калифорниялық ағылшын тілінде де кең таралған.

Басқа сорттармен байланысы

Австралиялық ағылшын тілінің айтылуы Жаңа Зеландиялық ағылшын тіліне ең жақын; әлемнің басқа бөліктерінен келген көптеген адамдар оларды ажырата алмайды, бірақ арасында айырмашылықтар бар. Жаңа Зеландиялық ағылшын тілінде дауыстылар орталыққа қарай ығысады, ал қысқа алдыңғы дауыстылардың бірі жоғарылайды. Жаңа Зеландиялық ағылшын тілі NEAR және SQUARE дауыстыларының дифтонгтық ерекшелігін күшейтеді, олар бірігіп, Жаңа Зеландиялық ағылшын тілінде «жаман жігіт» деп аталатын дыбыстық айырмашылық болмайды, бірақ Викториядағыдай, тіл алдындағы дыбыстарда біріктіріледі. Жаңа Зеландиялық және Австралиялық ағылшын тілі Оңтүстік Африкалық ағылшын тіліне де ұқсас, сондықтан олар «Оңтүстік жарты шар ағылшын тілі» деген ортақ атаумен топтастырылады. Бұл топтағы басқа екі тіл сияқты, Австралиялық ағылшын тілінің айтылуы Ұлыбританияның оңтүстік-шығысындағы диалекттерге ұқсас; сондықтан ол ротикалық емес, және «тұзақ-ванна» дыбыстық айырмашылығы бар, бірақ жоғарыда айтылғандай, Австралияда Англиядағыдай толыққанды болмаған, сондықтан Оңтүстік-шығыс Англиясындағы дауыстысы бар көптеген сөздер Австралияда сол дауыстыны сақтайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Австралиялық ағылшын тілінің оқулықтары дауыссыз үнділердің алдында дауыстыларды ұзартуды ұсынған, бірақ кейін бұл өзгертілді. Австралиялық ағылшын тілі Австралияның қоныстануынан бері Кокниде пайда болған кейбір ерекшеліктерден мүлдем құрыла қоймады, мысалы, көптеген жағдайларда глоттальдік тоқтатуды қолдану, «th» дыбысын өзгертү және «h» дыбысын түсіріп қалдыру. Австралиялық және Жаңа Зеландиялық ағылшын тілімен ортақ болатын, сондай-ақ Кокниде де кездесетін «флэппинг» дыбысы, екі дауыстының арасында глоттальдік тоқтатудың орнына қолданылады. Австралиялық немесе Жаңа Зеландиялық адам айтқан «сары май» сөзі Кокнидегі айтылумен (немесе басқаша) бірдей болып естілуі мүмкін.

АустТалк

AusTalk – бұл елдің барлық аймақтарынан австралиялық тілдің дерекқоры. Алғашқы жоспар бойынша 2011 жылдың маусымынан 2016 жылдың маусымына дейін 1000 ересек адамның дауысы жазылуға тиіс болған. Аяқталысымен, дерекқорға 18-ден 83 жасқа дейінгі 861 спикердің дауысы енгізілді, олардың әрқайсысы шамамен бір сағатқа созылады. Дерекқор болашақта балалардың дауыстарын және одан да көп түрленулерді қосу үшін кеңейтіледі деп күтілуде. Мәдениеттану зерттеулері үшін ресурс болғанмен қатар, дерекқор сөйлеуді тану жүйелері және есту аппараттары сияқты сөйлеуге негізделген технологияларды жақсартуға да көмектеседі деп күтілуде. AusTalk дерекқоры Австралия университеттері мен сөйлеу технологиясы сарапшыларының ынтымақтастығымен жүзеге асырылған «Big Australian Speech Corpus» (Big ASC) жобасының бөлігі ретінде жиналды.