Советтік тыңшы, қаскөй Григолевичтің (1913-1988) өмірі. Титоны өлтіруге жасалған әрекет, Латын Америкасы тарихындағы сарапшылық қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес құпия полициясының оперативтігі және саботажшы (1913–1988)
Soviet secret police operative and assassin (1913–1988)
Теодоро Б. Кастро деген жалған есіммен, Римде тұратын бай Коста-Рика эмигранты ретінде Григулевич 1952–1954 жылдары Коста-Риканың Италия және Югославиядағы елшісі қызметін атқарды. Оның міндеті Югославия басшысы Иосип Броз Титоны өлтіру болған, бірақ 1953 жылы Сталиннің қайтысынан кейін бұл жоспар тоқтатылды. Григулевич содан кейін Мәскеуге қоныс аударды, онда Латын Америкасы тарихы және Рим-католик шіркеуі саласындағы сарапшы ретінде жұмыс істеді. Ол Кеңес ғылым академиясының мүшесі болды, "Общественные науки и современность" ("Қазіргі қоғамдық ғылымдар") журналының бас редакторы қызметін атқарды және Латын Америкасы тақырыбында көптеген кітаптар мен мақалалар жариялады.
Under the false identity of Teodoro B. Castro, a wealthy Costa Rican expatriate living in Rome, Grigulevich served as the ambassador of Costa Rica to both Italy and Yugoslavia (1952–1954). His mission was to assassinate Yugoslav leader Josip Broz Tito but the mission was aborted following Stalin's death in 1953. Grigulevich then settled in Moscow, where he worked as an expert on the history of Latin America and on the Roman Catholic Church. He was a member of the Soviet Academy of Sciences, served as editor in chief of the magazine Obshchestvennye nauki i sovremennost ("Social Sciences Today"), and published many books and articles about Latin American subjects.
Ерте өмір
Григулевич Ресей империясының Вильнюс қаласында (қазіргі Литва) орыс тілінде сөйлейтін Қырымдық қараиттер отбасында дүниеге келген. 1938 жылы Григулевич Мәскеуге қайтарылды. 1940 жылдың қаңтар айында ол "Юзек" деген код атымен Леон Троцкийнің өміріне жасалған алғашқы әрекетке қатысу үшін Мексикаға жіберілді, тағы да агент Видалимен бірге. 1940 жылдың 24 мамырында таңғы сағаттарда Сталиннің агенттері, Григулевич пен Дэвид Сикейрос басшылығымен, Троцкийдің Мексика қаласының жанындағы Койоакан ауданындағы үйіне шабуыл жасады. Олар Троцкийді және оның әйелін мүлдем таппады, тек жас немересінің аяғына ғана жарақат келтірді. Алайда, операция кезінде Троцкийдің күзетшісі Роберт Шелдон Харт тұтқындалып, өлтірілді. Бұл әрекет туралы естіген Вальтер Кривицкий, Дис комитетінің мүшесі Дж. Б. Мэтьюс арқылы Троцкийге ескерту жіберді. Троцкий ескертуді қабылдады. Ол жауабында: "Кривицкий дұрыс айтады. Біз ОГПУ-ның өлтіруге ант берген екі адамымыз", - деді. Троцкийді өлтіруге жасалған сәтсіз талпырыстан кейін Григулевич пен оның екі серігі (Лора Араухо Агилар мен Антонио Пухоль Хименес) Пабло Неруданың көмегімен Мексика полициясынан қашуға мүмкіндік алды. Рамон Меркадер Троцкийді өлтіргеннен кейін Григулевич Қызыл Жұлдыз орденімен марапатталды. Кейін Григулевич "Артур" деген код атымен Аргентинаға жіберілді, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде онда қалып, нацистерге қарсы саботаж операцияларын ұйымдастырды. Ол ЛУИЗА деген құпия атымен жұмыс істейтін кеңес құпия қызметкері, мексикалық әйел Лора Араухо Агиларға үйленді. 1940-жылдардың соңында Григулевичтің космополиттік литвалық-қараит аргентиналық тегі, "тамыры жоқ космополиттерге" қарсы науқан кезінде сталиндік билік тарапынан әлеуетті нысанаға айналдырды. Оның кейінірек Перестройка кезінде жасаған мәлімдемелеріне сәйкес, ол осы уақыт ішінде үнемі қорқынышпен өмір сүрді. 1948 жылы Григулевичтің Мексика туған әйелі совет басшыларымен тұтқынға алынды. Әйелі түрмеде отырғанда, советтік барлау қызметкерлері Григулевичтен бірнеше адалдық сынақтарын өткізуді талап етті, ол Нью-Йорк қаласында тағы бір совет шпионы, Рудольф Абель үшін жасырын байланыс орнында жұмыс істеуге жіберілді. Содан кейін Григулевичке ортодоксалды марксистік тарихшы Лев Зубоктың беделін түсіруге бұйрық берілді. Осы тапсырмаларды орындағаннан кейін Григулевичке Италияда тыңшылық қызметіне жаңа бекет берілді.
Grigulevich was born in Vilnius, Russian Empire (present day Lithuania), to a family of Russian speaking Crimean Karaites. Grigulevich was summoned back to Moscow in 1938. In January 1940 he was sent to Mexico, under the code name "Yuzek," to take part in the first attempt on the life of Leon Trotsky, again with Agent Vidali. In the wee hours of May 24, 1940, a group of Stalinist agents, led by Grigulevich and David Siqueiros, stormed Trotsky's compound at Coyoacan near Mexico City. They missed Trotsky and his wife altogether and managed only to wound their young grandson in the foot. However, during the operation, Robert Sheldon Harte, Trotsky's bodyguard, was captured and killed. The defector Walter Krivitsky managed to hear of this attempt and sent a warning to Trotsky through Dies Committee member J. B. Matthews. Trotsky acknowledged the warning. In a letter, he responded, "Krivitsky is right. We are the two men the OGPU is sworn to kill." After the failed attempt to assassinate Trotsky, Grigulevich and two of his accomplices (Laura Araujo Aguilar and Antonio Pujol Jimenez) were helped by Pablo Neruda to escape from the Mexican police. After Ramón Mercader killed Trotsky, Grigulevich was awarded with the Order of the Red Star. Later, Grigulevich was sent to Argentina under the code name "Artur", where he remained during World War II and organized anti Nazi sabotage operations. He married a Mexican woman named Laura Araujo Aguilar, who was also a Soviet secret agent, operating under the code name LUIZA. During the late 1940s, Grigulevich's cosmopolitan Lithuanian Karaite Argentine background made him a potential target by Stalinist authorities during the campaign against "rootless cosmopolitans", and according to his later statements during Perestroika, he was in constant fear during this time. In 1948, Grigulevich's Mexican born wife was taken hostage by Soviet bosses. While his wife was imprisoned, Soviet intelligence officials ordered several loyalty tests from Grigulevich, who was sent to operate a dead drop for another Soviet spy, Rudolf Abel, in New York City. Following this, Grigulevich was ordered to smear the reputation of the orthodox Marxist historian Lev Zubok. After completing these tasks, Grigulevich was provided with a new espionage post in Italy.
Коста-Риканың дипломаты
1949 жылы Коста-Рика жазушысы Хоакин Гутьеррездің көмегімен, советтік және коммунистік көзқарастары бар, өз елінің дипломатиялық корпусында қызмет еткен Григулевич, өзін Теодоро Кастро Боннефил деп таныстыратын жалған паспорт алды және Римде қоныстанды. Григулевич Коста-Риканың бай кофе өндірушісінің заңды емес ұлы екенін көрсетіп, өзін «американдық үлгіде» ортаңғы әрпімен Теодоро Б. Кастро деп атады. Ол Римде импорт-экспорт бизнесін сәтті құрып, католик шіркеуінің іскер адамдарымен және жоғары лауазымды тұлғаларымен кең байланыс жасады. Сонымен қатар, ол Коста-Риканың бұрынғы президенті Хосе Фигереспен дос болып, іскерлік серіктес атанды. 1951 жылы «Теодоро Б. Кастро» Коста-Риканың Римдегі елшілігінің уәкілдік етушісі болып тағайындалды және Коста-Рика делегациясына кеңесші ретінде қызмет етті. 1952 жылы ол Италия және Югославия елшісі болып тағайындалды. Осы аралықта Григулевичке құпия түрде Кеңес Одағының азаматтығы берілді және ол Кеңес Одағы Коммунистік партиясына қабылданды. Григулевич Титомен бірнеше рет кездесті, бірақ 1953 жылдың наурыз айында Сталиннің қайтысы оның жойылған жоспарларын тоқтатты. Сталиннің өлімінен кейін Григулевичтің бұрынғы әріптесі Александр Орлов «Сталиннің қылмыстарының құпия тарихы» деген кітабын жариялай бастады. Өз кімдігінің ашыққа шығуынан қорқып, Григулевич Мәскеуге қайтарылды, бұл оның кеңестік құпия агенті ретіндегі мансабының аяқталуын білдірді. Римде Коста-Рика елшісінің әйелі мен қызымен бірге күрт жоғалып кетуі дипломатиялық ортада қызу талқылау тудырды, сонымен қатар мафияның қатысы туралы әңгімелер тарады.
In 1949, with the help of Joaquín Gutiérrez, a Costa Rican writer who harboured very pro Soviet and Communist sympathies and who worked in his country's diplomatic corps, Grigulevich procured a false passport identifying him as Teodoro Castro Bonnefil, and settled in Rome. Grigulevich pretended to be the illegitimate son of a wealthy Costa Rican coffee producer and styled himself Teodoro B. Castro (using a middle initial in the "American manner"). He successfully established an import export business in Rome and made extensive personal contacts with business figures and prelates of the Catholic church. He also became a friend and business partner of former Costa Rican president José Figueres and in 1951 "Teodoro B. Castro" was appointed as chargé d'affaires of the Costa Rican embassy in Rome, serving also as advisor to the Costa Rican delegation to the sixth session of the General Assembly of the United Nations, in Paris. In 1952, he was appointed as ambassador to both Italy and Yugoslavia. In the meantime, Grigulevich was secretly granted Soviet citizenship and membership in the Communist Party of the Soviet Union. ), Grigulevich met with Tito on several occasions, but the death of Stalin in March 1953 interrupted the assassination plans. Following Stalin's death, Alexander Orlov, Grigulevich's former colleague, began to publish The Secret History of Stalin's Crimes. For fear that his identity would be exposed, Grigulevich was eventually summoned back to Moscow, marking the end of his career as a Soviet secret agent. In Rome, the sudden disappearance of the Costa Rican ambassador, along with his wife and daughter, created a stir, with rumors of Mafia involvement circulating in diplomatic circles.