Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Үнді мұхитындағы Кения архипелагы
Kenyan Archipelago on the Indian Ocean
Ламу архипелагы Үнді мұхитында, Кенияның солтүстік жағалауына жақын орналасқан, және оған қарайды. Аралдар Ламу мен Киунга қалаларының арасында, Жағалау провинциясының жанында жатыр. Бұл Ламу ауданының бір бөлігі. Аралдардың ең ірілері – Пате аралы, Манда аралы және Ламу аралы. Кішірек аралдарға Киваю кіреді, ол Киунга теңіз ұлттық қорығында орналасқан, сондай-ақ Манда Тото да бар. Бүгінде архипелагтағы ең үлкен қала Ламу аралындағы Ламу қаласы. Қала Әлемдік мұра тізіміне енген. Архипелагта Таква және Манда қаласы (екеуі де Манда аралында) және Шанга (Пат аралында) сияқты маңызды археологиялық/тарихи орындар бар. Кейінгі жылдары олардың кейбірі қазылып, суахили тарихы мен мәдениеті туралы маңызды жаңа ақпараттар ашылды. Сондай-ақ, 1415 жылы Кениядағы Ламу аралының жанында Чжэн Хэ флотының қытай кемелерінің батып кеткені туралы айтылатын деректер де бар. Аман қалғандар аралда қоныстанды және жергілікті әйелдерге үйленді. Бұл жақында аралда жүргізілген археологиялық жұмыстар нәтижесінде дәлелденді, осы байланысты көрсететін куәліктер табылды. Кейбір тұрғындардың ДНК-тестілеуі олардың шынымен қытай тегінен екенін көрсетті.
The Lamu Archipelago is located in the Indian Ocean close to the northern coast of Kenya, to which it belongs. The islands lie between the towns of Lamu and Kiunga, near the Coast Province. It is a part of Lamu District. The largest of the islands are Pate Island, Manda Island and Lamu Island. Smaller islands include Kiwayu, which lies in the Kiunga Marine National Reserve, and Manda Toto. Today the largest town in the archipelago is Lamu Town, on Lamu Island. The town is on the World Heritage List. The archipelago contains several archaeological/historical sites of great significance, such as Takwa and Manda Town (both on Manda Island) and Shanga (on Pate Island). Some have been partially excavated in later years, shedding important new light on Swahili history and culture. There are some other accounts that mention Chinese ships of Zheng He's fleet sinking near Lamu Island in Kenya in 1415. Survivors settled on the island and married local women. This has been proven recently by archaeological work on the island that has resulted in the finding of evidence to suggest this connection. Further DNA testing done on some residents show that they indeed have Chinese ancestors.
Ламу архипелагының мешіттері
Ғасырлар бойы Шығыс Африканың суахили жағалауы мәдениеттер тоғысқан орталық болды. Аймақтың діни өмірінің маңызды бөлігі саналатын мешіттер осы бай мұраның куәсі. Олардың сәулеті исламдық дәстүрлерді ғана емес, түрлі сауда серіктестерінің көркемдік ықпалын да көрсетеді. Бұл ең айқын михрабтың – мешіт ішіндегі символдық маңызы бар намаз орнының – дизайнында көрінеді. 18-19 ғасырларда суахили жағалауында, әсіресе Ламу архипелагында маңызды өзгерістер болды. Патенің Момбасадағы португалдықтардың билігіне қарсы тұрып, саяси күш ретінде нығайысы, ерекше "жаңа суахили михрабы" стилінің қалыптасуына түрткі болды деп саналады. Бұл мақалада осы ерекше стильдің дамуы, оның негізгі ерекшеліктері, оған әсер еткен факторлар және көрнекті мысалдары зерттеледі. Осы кезеңде мешіт салу қарқынды дамыды, 1750 мен 1820 жылдар аралығында Ламу қаласында 22, ал Патеде 12 мешіт салынды. Михрабтың (намаз нишасының) жаңа стилі қалыптасты, ол екі негізгі белгісімен ерекшеленеді: әшекейлеу үшін штукатурдың кеңінен қолданылуы және трилобальді арканың қабылдануы. Бұрын қолданылған сынған аркадан гөрі күрделірек дизайнды құрайтын трилобальді арка 17 ғасырда үнді саудагерлерінің ықпалымен пайда болды. 18 ғасырдың соңына қарай бұл форма полилобальді дизайнға айналды. Михраб аркаларын салу техникасы, минометпен байланыстырылған тас блоктарынан, қалың штукатур қабатымен жабылған және орталық оюы бар тік аркалармен аяқталған. Жаңа стильде әшекейлеу маңызды рөл атқарды. Арканың үстіндегі ойыс бөліктерде, Патеде көрініп тұрғандай, кіріктірілген керамиканы пайдалану дәстүрі жалғасты. Алайда, орталық ою үшін қолданылатын материал өзгерді, кораллдан штукатурға ауысты. Михрабтың өзі геометриялық өрнектермен штукатурлық панельдермен әшекейленді. Михраб апсидасының ішкі жағы үшбұрышты гипс қалыптарымен, ал жартылай күмбезді қуыстың беті тік сызықтармен безендірілді. Бұл стильге 1753 жылы жазылған жазуы бар Ламу михрабы, сондай-ақ 1796 және 1782 жылдары Симамбая мен Утондуедегі (Танзания) михрабтар мысал бола алады. Қызығы, осы кезеңде салынған Оман мешіттері суахили үлгілеріне ұқсас болды, қабырғалар кибла қабырғасына параллель және михрабты ілгері шығаратын. 1725 және 1765 жылдар аралығында салынған Оманның Симамбая мешіті осы ұқсастықтың мысалы. Кейінірек, 1848 жылы михрабтағы жазуға сәйкес салынған Шела (Ламу) қаласындағы суахили Ва-Дюле мешіті трилобальді арканың қолданылуын жалғастырды. Бұл михраб жартылай шеңберлі қалыптармен шеңберленген және гүлдік және геометриялық мотивтермен әшекейленген панельдермен безендірілген. Бұл сәулеттік дамуға сыртқы факторлардың да ықпалы байқалады. Бұл жаңа стильдің гүлденуі Йемен мешіттерінде, әсіресе Суратта, нәзік ойылған трилобальді аркалары бар михрабтар Үндістанмен экономикалық байланыстың күшеюін көрсетеді. 1985 жылы қазба жұмыстары жүргізілген Момбасадағы Диуа Ку мешіті осы сыртқы ықпалды нығайтады. 17 ғасырдағы мешіт, ықтимал, үнді және пакистандық жалдамалы әскерлер қолданған, шаршы пішінді, үнді стилінде әшекейленген кішкентай михрабы, соқыр аркадалары және михраб проекциясының екі жағындағы екі кішкентай бағаналары бар. Қорытындылай келе, 18-19 ғасырларда Ламу архипелагының мешіттеріндегі михрабтардың дизайнында динамикалық өзгерістер болды. Патенің өркендеуі, саяси жағдайдың өзгеруі және Үндістан мен Оманның сыртқы ықпалы – барлығы трилобальді арканың кеңінен қолданылуымен және штукатурлық әшекейлеудің пайдалануымен сипатталатын ерекше "Ламу стилінің" қалыптасуына ықпал етті.
For centuries, the Swahili coast of East Africa has been a cultural crossroads. The mosques, central to the religious life of the region, bear witness to this rich heritage. Their architecture reflects not only Islamic traditions but also the artistic influences of various trading partners. This is particularly evident in the design of the mihrab, the prayer niche of symbolic importance within a mosque. The 18th and 19th centuries witnessed a period of significant change on the Swahili coast, particularly in the Lamu archipelago. The rise of Pate as a major political force, challenging Portuguese control of Mombasa, is thought to have been the catalyst for a distinct "new Swahili mihrab" style. This essay examines the development of this unique style, exploring its key features, the influences that shaped it, and prominent examples. The period was marked by a surge in mosque construction, with 22 mosques built in Lamu town and 12 in Pate between 1750 and 1820. A new style of mihrab (prayer niche) was developed, characterised by two key elements: a pronounced use of stucco for decoration and the adoption of the trilobal arch. The trilobal arch, a more elaborate design than the broken arch used previously, emerged in the 17th century under the influence of Indian traders. By the late 18th century this form had evolved into a polylobal design. The construction techniques for the mihrab arches involved ashlar blocks of coral bound with mortar, covered with a thick layer of stucco, and topped with pointed arches with a central boss. Decoration played an important role in the new style. The tympanums, the recessed areas above the arch, continued the tradition of using inlaid ceramics as seen in Pate. However, there was a change in the material used for the central boss, from coral to stucco. The frame of the mihrab itself was decorated with stucco panels with geometric designs. The interior of the mihrab apse was decorated with triangular plaster mouldings, while the semi dome vault had a fluted surface. Examples of this style include a Lamu mihrab with an inscription dated 1753, and mihrabs at Simambaya and Utondwe (Tanzania) dated 1796 and 1782 respectively. Interestingly, Omani mosques built during this period showed a strong resemblance to the Swahili models, with bays parallel to the qibla wall and a projecting mihrab. The Omani Simambaya Mosque, built between 1725 and 1765, is an example of this similarity. A later example, the Swahili Wa Deule mosque at Shela (Lamu), built in 1848 according to an inscription in the mihrab, demonstrates the continued use of the trilobal arch. This particular mihrab was framed by semicircular mouldings and decorated with panels of floral and geometric motifs. The influence of external factors is also evident in this architectural development. The flowering of this new style finds parallels in Yemeni mosques, particularly in Surat, where mihrabs with finely carved trilobal arches suggest a growing economic relationship with India. The Ndia Kuu Mosque in Mombasa, excavated in 1985, reinforces this external influence. This 17th century mosque, probably used by Indian and Pakistani mercenaries, had a square plan, a small mihrab decorated with Indian style volutes and blind arcades, and two small pillars flanking the mihrab projection. In conclusion, the 18th and 19th centuries witnessed a dynamic change in the design of mihrabs within the mosques of the Lamu archipelago. The emergence of Pate, changing political landscapes and external influences from India and Oman all contributed to the development of a distinct 'Lamu style', characterised by the widespread adoption of the trilobal arch and the use of stucco ornamentation.