Қорғасын салмақты оқтар: ежелгі және орта ғасырлық әскерлердегі қару
Plumbata
Қолымен лақтыратын, қорғасын салмақты жебелер – ежелгі гректерден бастау алатын, кейінінде римдік әскерлерде қолданылған қару. Тарихы, түрлері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаяу әскерге арналған қорғасын салмақты найзағдар.
Lead weighted darts for infantry
Плумбаталар немесе мартиобарбули – ежелгі және орта ғасырларда жаяу әскерлермен тасымалданған қорғасынмен салмақталған найзағдар.
Plumbatae or martiobarbuli were lead weighted darts carried by infantrymen in Antiquity and the Middle Ages.
Тарих
Алғашқы үлгілері б.з. дейін 500 жылдан бастап ежелгі гректер тарапынан тасымалданған сияқты, бірақ ең танымал қолданушылары - кейінгі Рим және Шығыс Рим әскерлері болды. Бұл қарулар туралы ең ерте және ең жақсы жазба көзі б.з. 300 жылға қатысты, бірақ құжат б.з. 390-450 жылдары жазылған. Екінші дереккөз, сондай-ақ 4 ғасырдың соңындағы анонимді трактат «De rebus bellicis» қарулар туралы қысқаша талқылайды (әзірге археологиялық тұрғыдан расталмаған) тікенекті шұңғылдар (plumbata tribolata) туралы, бірақ бұл шұңғылдың қалай көрінгенін көрсететін жалғыз дереккөз. Суретте салмақ қосылған қысқа жебе сияқты бейнеленген. Түпнұсқа қолжазбаның кейінгі көшірмелері ғана сақталғанмен, археологиялық жазбаларда табылған қалдықтар бұл фактіні растайды. Үшінші дереккөз - Византия императоры Морис жазған 6 ғасырдың соңындағы «Strategicon», ол «martzobarboulon» туралы жазды, бұл латынша аты «martiobarbulum» сөзінің бұрмалануы. «Plumbatae» этимологиялық тұрғыдан «plumbum», яғни қорғасынды қамтиды және оны «қорғасынмен салмақталған [садақтар]» деп аударуға болады. Бұл аудармада «martiobarbuli» латын тілінде «mattiobarbuli» түрінде келеді, бұл «Марстың кішкентай тікендері» деген мағына беретін «Martio barbuli» сөзінің ассимиляциясы болуы мүмкін. «Barb» тікенді ұшты білдіреді, ал Марс – соғыс құдайы (басқа да нәрселермен қатар). Археология «martiobarbuli» туралы нақтырақ мәліметтер береді. Сілтемеде келтірілген иллюстрацияда Врокстерден табылған, «plumbata» басы ретінде анықталған және толық қарудың реконструкциясы: қорғасынмен салмақталған темір ұшы бар, қанаттары бар садақ. Бұл реконструкция Вегецийдің сипаттамасына толық сәйкес келеді. Соғыс садақтары кейінірек Еуропада орта ғасырларда да қолданылған.
The first examples seem to have been carried by the Ancient Greeks from about 500 BC onwards, but the best known users were the late Roman and Eastern Roman armies. The earliest and best written source for these weapons refers to a period around 300 AD, though the document was composed around 390–450 AD. A second source, also from the late 4th century, is an anonymous treatise titled De rebus bellicis, which briefly discusses (so far archaeologically unattested) spiked plumbatae (plumbata tribolata), but which is also the only source that shows an image of what a plumbata looked like. The image shows what looks like a short arrow with a weight attached to the shaft. Although only later copies of the original manuscript exist, this is confirmed by the remains which have so far turned up in the archaeological record. A third source is the late 6th century Strategicon, written by the Byzantine emperor Maurice, who wrote about the martzobarboulon, a corruption of its Latin name martiobarbulum. Plumbatae etymologically contain plumbum, or lead, and can be translated "lead weighted [darts]". Martiobarbuli in this translation is mattiobarbuli in the Latin, which is most likely an assimilation of Martio barbuli, "little barbs of Mars". The barb implied a barbed head, and Mars was the god of war (among other things). Archaeology gives a clearer picture of martiobarbuli. The reference listed has an illustration of a find from Wroxeter identified as the head of a plumbata and a reconstruction of the complete weapon: a fletched dart with an iron head weighted with lead. The reconstruction seems entirely consistent with Vegetius' description. War darts were also used in Europe later in the Middle Ages.
Негізгі дереккөздер
Аноним, De Rebus Bellicis: Соғыс істері туралы. Морис, Strategikon: Стратегия туралы. Вегеций, Epitome Rei Militari: Әскери ғылымның қысқаша мазмұны.
Anonymous, De Rebus Bellicis: On matters of war. Maurice, Strategikon: On Strategy. Vegetius, Epitome Rei Militari: Epitome of Military science.