Кіріспе

Қаржылық алаяқтықтың түрі

Матрицалық схема (матрицалық сату немесе сайт, сондай-ақ гелеватор, экскаватор немесе баспалдақ схемасы деп те аталады) – белгілі бір өнімге ақша төлеу және одан әрі берілген сомадан құны жоғары өнімді алу үшін күту тізіміне қосылу бонусы көзделген бизнес-модель. Матрицалық схемалар кейде Понци немесе пирамида схемаларымен ұқсас саналады. Ұлыбританияның Әділ сауда кеңсесі оларды "ұзаққа шыдамайтын" деп бағалаған. StormPay кейіннен TymGlobal-дан тәуелсіз екенін мәлімдеді және клиент ретінде матрицалық схемаларды қабылдауды тоқтатты. Көптеген схемалар қызметін тоқтатқанмен, әлі де әлемнің түкпір-түкпірінде жұмыс істеп жатқандары белгілі. Төлем жүйесі StormPay енді қызмет көрсетпейді.

Заңдық

Қазіргі уақытта АҚШ-та матрицалық схемаларды заңсыз деп тікелей атаған заң жоқ. Дегенмен, АҚШ Федералды сауда комиссиясы осы сайттар туралы халыққа ескерту жасады. Сонымен қатар, АҚШ Федералды сауда комиссиясы мен Ұлыбританияның Сауда стандарттары осы схемаларды алаяқтық мақсаттарда оңай манипуляциялау мүмкіндігі туралы жұртшылықты ескертті. Бастапқы матрицалық сайттардың көпшілігі, соның ішінде EZExpo.com, енді жұмыс істемейді; кейбіреулері азаматтық сот ісін қорғаған кезде жабылды. 2003 жылы EZExpo және бірнеше төлем процессорлары Калифорния штатында заңсыз лотерея ұйымдастырғаны үшін азаматтық сотта сотталды, төлем процессорлары алаяқтыққа көмектескен. Алайда, азаматтық іс әлі де жалғасуда. Сот ісінің салдарынан осы төлем процессорлары және тағы басқалары енді матрицалық схемаларды клиенттер ретінде қабылдамайды. Қазіргі уақытта АҚШ-та матрицалық схемаға қатысты заңдық прецедент жоқ. Ұлыбританиядағы Әділ сауда кеңсесі (Office of Fair Trading) олардың кейбіреулерін заңсыз деп жариялады. 2005 жылғы 1 шілдеде екі матрицалық сайт, pulsematrix.com және phones4everyone (themobilematrix.com), заңсыз лотерея өткізіп жатқаны анықталды. Бұл екі сайт Әділ сауда кеңсесімен (OFT) жасасқан келісім бойынша дереу жабылды. Басқа ұқсас матрицалық сайттар да осы шешімді өз сайттарын жабу үшін пайдаланды. Ұлыбританиядағы бірнеше матрицалық сайттар келісім-шарттық құқықты пайдаланып заңды түрде сауда жасады, ал бір ірі сайт 2006 жылдың мамырына дейін Даниядағы компанияға сатылғанға дейін жұмыс істеді. Ұлыбританияда матрицалық сайттарға қарсы арнайы заң жоқ. Басқа елдерде осы матрицалық сайттарға қатысты заңдар әртүрлі болуы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта осы туралы ақпарат жоқ.