Кіріспе
961–984 ж.ж.) – ағылшын киелісі, монах және Уилтон аббаттығының мүшесі, Англия королі Эдгардың (959–975 ж.) және киелі Вулфтриттің қызы. Эдиттің ата-анасы некеде болған болуы мүмкін, ал Эдгар Вулфтритті Уилтон аббаттығынан алып кеткен болуы мүмкін, бірақ Эдит нәресте кезінде Вулфтрит Эдитпен бірге қайтып келді және олардың некесі бұзылды. Эдит анасымен бірге өмірінің соңына дейін Уилтон қаласында тұрды. Эдит анасы сияқты Уилтон аббаттығында білім алды. Эдит жас кезінен діни өмірге қадам басуды қалаған, бірақ ол монах болды ма, әлде Уилтон қауымының зайырлы мүшесі болды ма, белгісіз. 1080 жылы оның өмірбаянын аяқтаған Госселин Эдиттің "әрқашан сәнді киінгенін" айтады, себебі ол патшалық отбасының мүшесі ретіндегі мәртебесін көрсетті және Уилтон қауымының патшалық қолдауын сақтау үшін белгілі бір міндеттерді орындауға міндетті болды. Госселин өзінің «Вита» еңбегін Уилтон монахтары мен олардың әйгілі анасының ауызша куәліктеріне, сондай-ақ қолданыстағы жазба деректерге негіздеді. Бұл еңбек Кентербери архиепископы Ланфранкқа арналған. 15 жасында әкесі оған үш монастырьдың әйгілі анасы болуды ұсынды, бірақ ол бас тартты. 978 жылы туған інісі, Эдуард Шейіт өлтірілгеннен кейін, оған Англия тағы ұсырылған болуы мүмкін, бірақ ол одан да бас тартты. 984 жылы Эдит Уилтон аббаттығында киелі Дениске арналған шағын ғибадатхана салдырды. Ғибадатхананы Кентербери архиепископы Сент-Данстан қасиеттеп берді, ол оның жақын арада қайтысын және оң қолындағы бас бармағының бүлінбей қалатынын болжады. Ол үш аптадан кейін, 23 жасында, 16 қыркүйекте 984 жылы қайтыс болды және өзі тапсырғанша салған ғибадатханада жерленді. Данстан оның қабірден басқа жерге көшірілу рәсімін басқарды, ол 987 жылдың 3 қарашасында өтті; Данстан болжағандай, Эдиттің бас бармағы бүлінбеген күйде сақталған. Оның қасиеттілікке ие болуына қолдау көрсеткен аз ғана кереметтер болды, сондықтан оның құлшынысы оның өлімінен кейін 13 жыл бойы кеңінен таралған жоқ. Кейінірек хабарланған көптеген кереметтер Эдиттің қасиетті реліквияларын және Уилтон қауымының меншігіндегі мүлікті қорғауға бағытталған, оларды алуға немесе ұрлауға тырысқандарға көбінесе зорлық-зомбылықпен қарсы тұрды. Эдиттің әулиелікке көтерілуін қолдауды зайырлы және діни билік өкілдері саяси мақсаттармен, өздерінің билігін нығайту және өздерін король Эдгардың ұрпақтарымен байланыстыру үшін жасады. Оның мерекесі – 16 қыркүйек.
Edith of Wilton (c. 961 – c. 984) was an English saint, nun and member of the community at Wilton Abbey, and the daughter of Edgar, King of England (r. 959–975) and Saint Wulfthryth. Edith's parents might have been married and Edgar might have abducted Wulfthryth from Wilton Abbey, but when Edith was an infant, Wulfthryth returned with Edith and their marriage was dissolved. Edith and her mother remained at Wilton for the rest of their lives. Like her mother, Edith was educated at Wilton. From a young age, Edith chose to enter the religious life, although it is uncertain whether she became a nun or a secular member of the Wilton community. Goscelin, who completed her hagiography around 1080, reports that Edith "always dressed magnificently" because it reflected her status as a member of the royal family and because she was obliged to fulfil certain roles to ensure the continued royal patronage of the Wilton community. Goscelin based his Vita on the oral testimony of the Wilton nuns and their abbess, as well as on existing written sources. The work was dedicated to Lanfranc, the Archbishop of Canterbury. When she was 15 years old, Edith's father offered her the position of abbess of three convents, but she declined. In 978, after the murder of her half brother, Edward the Martyr, she may have been offered the English throne, which she also refused. In 984, Edith constructed a chapel at Wilton Abbey dedicated to St Denys. The chapel was consecrated by St Dunstan, the Archbishop of Canterbury, who reportedly foretold her imminent death and that the thumb on her right hand would remain uncorrupted. She died three weeks later, at the age of 23, on 16 September 984 and was buried at the chapel she built as she had instructed. Dunstan presided at her translation, which occurred on 3 November 987; her thumb, as Dunstan had foretold, had not decomposed. Few miracles were attributed to her that supported Edith's canonisation and her cult did not become popular and widespread for 13 years after her death. Many of the miracles that were reported later focused on the protection of Edith's relics and the property owned by the Wilton community, often violently retaliating against those who sought to take or steal them. The support of Edith's elevation to sainthood by both secular and religious authorities was probably politically motivated, in order to establish their power and to connect themselves to King Edgar's descendants. Her feast day is 16 September.
Туу және балалық шақ
Эдит 961 жылы Англияның Кент графтығындағы Кемсинг атты патшалық ауылында дүниеге келді. Ол король Эдгар мен асыл текті Ульфтриттің қызы, білімін Уилтон аббаттығында алған, кейіннен оның аббатиссасы болды. Оның ағалары, Эдуард Шейіт және Этельред II, әкесінен кейін патша тағына отырды. Барбара Йорк Госселин, Эдиттің өмірбаяншысы, оның нақты туған күні туралы нақты мәлімет бермейтінін хабарлайды. Сондай-ақ, Йорк қазіргі ғалымдардың Ульфтриттің мәртебесіне қатысты әлі де күмәнді екенін айтады. Госселин Ульфтритті Эдгардың әйелі деп мәлімдейді, ал Йорк оны Эдгардың екінші әйелі деп атайды, бірақ Сьюзан Дж. Ридьярд Ульфтритті Эдгардың «әйелі немесе жақын серігі» деп сипаттайды, ал Оксфорд қасиеттілер сөздігі оны Эдгардың серігі деп атайды. Эдит нәресте кезінде, ата-анасының некесі 963 немесе 964 жылдары бұзылды, бұл Эдгарға қайтадан үйленуге және Ульфтриттің Эдит туғаннан кейін көп ұзамай Уилтон аббаттығының аббатиссасы болуына мүмкіндік берді. Госселин Ульфтритті «бір кезде [Эдгардың] әйелі болған қарындасы» деп сипаттайды. Эдит екі жасында діни өмірге қадам басуға бел буды. Госселин Йорк «маңызды мемлекеттік шара» деп атаған, оған оның әкесі және басқа да патшалық шенеуніктер қатысқан рәсімді сипаттайды. Стефани Холлис Эдит қауымның қатардағы мүшесі болып қалғанын айтады, бірақ Холлис Эдиттің Уилтон қауымындағы мәртебесі «белгісіз» болғанын ұсынады. Госселиннің айтуынша, Эдит екі жаста болғанда, әкесі оны Уилтонға барып, патшалық отбасы киетін ең қымбат киімдер мен әшекейлерді сыйлаған, ал анасы оның алдына діни нысандар қойған. Госселиннің сөзіне қарағанда, Эдит анасы ұсынғанды таңдаған. Ридьярд Госселиннің Эдит туралы айтқан әңгімесін көптеген өмірбаяншылардың айтқан оқиғаларымен ұқсас деп санайды, олардың мақсаты көптеген қасиеттілердің жоғары мәртебесін және олардың діни өмірді таңдау арқылы одан бас тартуын көрсету болған. Ридьярд Госселиннің осы оқиғаға, сондай-ақ оның қылмыскерлерге, науқастарға және мұқтаждарға көрсеткен қамқорлығы мен қызметі туралы кейінірек айтқан әңгімелеріне Эдиттің қарапайымдылығын көрсету үшін ерекше назар аударғанын айтады. Эдгар Эдит үшін Уилтон қаласында ең жақсы білім беруді қамтамасыз ету үшін «екі шетелдік капелланды» – Реймстік Радбодты және Трирлік Бенноны жұмысқа алды.
Киім-кешекті және сынға жауап беру
Госселиннің айтуынша, Эдиттің бай және әсем киім-кешектері оның киімдерін сақтаған сандыққа шамның сұқпаланып түсуімен расталды; сандық өртенді, бірақ оның киімдері зақымданбады және сандық кереметтің естелік ретінде монастырда қалды. Вита Эдиттің өмірбаянын зерттеу кезінде Госселин оның мүліктеріне, соның ішінде өзі тіккен "әсем зығырдан жасалған албынға" қарады – Вилтон сияқты монастырьларда тәрбиеленген аристократ әйелдер сауаттылықпен, тілдермен және өнермен қатар үйренген дағды. Эдит бұл киімді патшалар мен епископтарды қарсы алу сияқты ерекше жағдайларда және үлкен мерекелерде киеді. Холлистің сөзіне сәйкес, Госселин Эдиттің жоғары мәртебесіне байланысты және Уилтонның қолдауын сақтау үшін әдемі киім киюге міндетті болғанын хабарлайды, Холлис мұны "байлықты көрсетуде патша сарайымен бәсекелесе алатын" десе, ал Эдиттің мәртебесі мен байлығының тағы бір көрінісі – ол шіркеу киімдерін жасап шығарғаны, "суды жылытуға арналған металл сандығы", монастырьдің солтүстік қабырғасында орналасқан экзотикалық жануарлардың қорасы және оның анасының монастырды қайта жаңартуы, соның ішінде Эдит жобалаған және салған шапель. Алайда, Йорк "сырттан қарағанда, ол қарапайымдылық шеберіне қарағанда ханшайымға лайық киінгендей көрінеді" деп мәлімдейді. Йорк Госселиннің Эдит пен Вульфтрит байлықтары мен мәртебелерінен бас тартқаны туралы айтқанына қарамастан, олар ешнәрседен айырылмағанын айтады. Олар жеке мүліктерін сақтап, монастырьларда тұратын патшалардың кең таралған әдеті бойынша, олардың көмегімен қасиеттер сатып алып, қымбат құрылыс жобаларын қаржыландырды. Кейти Энн Мари Бугис Госселиннің айтуынша, Эдит Уилтон аббаттығында қолданылған дұғалар жинағының көшірмесін жасаған, оны монахтар қасиеттерімен бірге сақтаған. Госселин Эдиттің музыка, кесте тігу, каллиграфия, сурет салу, жазу, композиция жасау, дұға оқу және "оқудағы керемет зиялы қабілеті" сияқты көптеген дағдылары үшін мақтады. Холлис Эдиттің киім кию әдетін "көзге түсетіндей" деп сипаттайды, Госселиннің Эдиттің шапель салған жұмысшыларға жеңінде тастарды тасымалдауға көмектескені туралы айтуын еске алады. Госселин оның әсем киімдері, патшалық саясатқа қатысуы және әкесінің сарайына баруы оны "қарапайым халыққа" жақындатуға кедерес келтірмегенін мәлімдейді.
Саяси және діни ықпал
Кезеңнің саяси тарихтары Эдиттің есімін кездейсоқ айтады, бірақ Йорк Госселиннің «Эдит өмірі» еңбегінде Эдит пен анасы Эдгардың таққа отыру құқығы үшін болған тартыстарда маңызды рөл атқарды деген талаптарын қабылдау керек дейді. Госселиннің сөзіне қарағанда, ағылшын аристократиясы және басқа елдердің патшалары мен олардың елшілері оны жоғары бағалап, «хаттар мен сыйлықтар арқылы оның құрметіне ие болды, ал жоғары дәрежелі дін қызметкерлері оның араласуын сұрады». Госселин Эдиттің Эдгарды сот шешімдерін өзгертуге немесе шіркеулерге сыйлықтар алуға көндіргенін, «соның салдарынан қоғамның барлық топтарынан келген адамдар онымен көмек сұрап, патшаға өздері үшін араласуын үміттенеді» және Рим, Франция және Германиядан келген шенеуніктер Эдгардан жақсылық күткенде Эдитке келіп, көбінесе оның жануарлар бағына жаңадан келгендерді әкеп қосады. Госселиннің айтуынша, Эдит он бес жаста болғанда, әкесі оны үш монастырьдың әйгілі анасы етіп тағайындады, бірақ Сара Фут бұл тағайындауларды «сенуге қиын» деп сипаттап, Госселин Эдит Вилтонды басқа Эдит есімді әйелдермен шатастырды деп болжайды. Ридьярд та Госселиннің және басқалардың Эдиттің қандай да бір монастырьдың әйгілі анасы етіп тағайындалғаны туралы айтқандарын күмәнді көреді. Госселин Эдит бастапқыда лауазымдардан бас тартты, оның орнына, Дэвид Хью Фармердің «Қасиеттілер сөздігінде» айтқандай, «монастырдың тыныштығын» артық көрді деп мәлімдейді. Госселиннің сөзіне қарағанда, Эдит өзін қабілетсіз сезінгендіктен емес, «көптеп кішіпейілділік танытқандықтан» анасының билігінде қалуды қалады. Госселин Эдит алыста болғанына және оларға жиі баратынына қарамастан, қауымдардың тиімді әйгілі анасы болды дейді. Эдиттің үш монастырьды басқаруы туралы Госселиннің оның туралы жазғандарынан басқа көп нәрсе белгілі емес. Эдит пен Винчестердің Сент-Эдбург екеуі де Вильгельм Малмсберидің дұғалары мен өтініштері үшін, сондай-ақ мүшелерінің «ешқашан мойынсұнбауы» және басшылары мен ұстаздарына адалдығы үшін мақтады. Госселин 978 жылы Эдиттің ағасы Эдуард Шейіт өлтірілгеннен кейін, Этельред II-нің қарсыластары оған тақ ұсынғанын, ол да бас тартқанын айтады. Эдиттің оң көзінен айырылып қалғаны туралы арманы болды, бұл оның ағасының жақын арада өлетінін болжайды деп сенді, Ридьярд бұл «мүмкін емес» деп атайды және «Эдиттің жердегі нәрселерден бас тартуы туралы әңгімеде оның көктегі нәрселерге деген адалдығының әсерлі көрінісін тапқан он бірінші ғасырдың агиографиялық қиялы» дейді. Ол бұл оқиғаның Этельредтің мұрагерлігін заңды ету әрекетінен туындағанын және Эдиттің киімдерімен және патшалық саясатқа тығыз қатысуымен сәйкес келетінін айтады. Ридьярд Госселиннің екі оқиғаны да «әулиенің билік пен ықпалға ие болуға деген ұсыныстан бас тартуын» көрсету үшін айтқанын санайды. Эдитке тақ ұсынылғаны туралы пікірді тарихшылар «агиографиялық ойдан туған нәрсе» деп есептейді, бірақ Йорк бұл «жағдайға байланысты Эдиттің Уилтонды тастап үйленуі мүмкін» екенін және оның Уилтондағы тәрбиесі мен білімі, басқа да жақсы туған англосаксон әйелдері сияқты, оны болашақ қоғамдық рөлге дайындау үшін болғанын айтады. Эдиттің өмір сүрген кезінде мөр жасалды; Уилтон Аббаттығының кейінгі мүшелері оны 1539 жылы аббаттық таратылғанға дейін өзінің ресми белгісі ретінде қабылдады және қолданды. Мөр Уилтон қауымының «өздерінің қамқоршы қасиеттісін құжаттарының шынайылығының кепілі ретінде бейнелеу қабілетіне және оның кепілдігінің қауымның ішінде де, сыртында да маңыздылығына деген сенімін» көрсетеді. Суретте «Ол оң қолын көтеріп, батасын беріп, сол қолымен дұғалар кітабын ұстап тұр» деп жазылған. Ол мөрде «патшаның қарындасы» деп сипатталған. Британ кітапханасының мұрағатшысы Элисон Хадсонның айтуынша, Эдиттің мөрі «он ғасырдың соңында өмір сүрген жас ханшайымның маңызды істеріне, кім болғанына және тіпті зергерлік бұйымдарына қатысты біздің замандағы ерекше түсінік береді». Йорк Эдиттің мөрі оның мәртебесі мен тәуелсіз байлығының тағы бір белгісі, сондай-ақ Эдгардың қызы ретінде мәртебесін растайды дейді. Бугидің айтуынша, Эдит Нуннамминстердегі бұрынғы әйгілі ана ретінде тіркелмеген, бірақ Госселин оның Нуннамминстердегі билігінің екі ескерткіші ретінде қарастырғандарын сипаттады. Бір реликвия альб (жоғарыда аталған), ал екіншісі гүлденген таяқ...
Өлім
984 жылы, қайтыс болудан аз уақыт бұрын, Эдит жеке қаражатымен Уилтон аббаттығында Сент-Дениске арналған шағын шіркеу салды. Йорк оның салынуын оның мәртебесі мен байлығының белгісі деп атады; ол ағаштан жасалған, бірақ "алтын мен жартылай бағалы тастармен әсем безендірілген және қабырға суреттерінің циклымен әшекейленген" еді. Ридярдтың сөзіне қарағанда, Госселиннің шіркеуді бағыштау туралы айтқандары "Эдиттің жердегі патшалықты қабылдаудан бас тартуымен шеберлікпен салыстырылып, оның көктегі патшалыққа адалдығының соңғы және керемет мысалы болып табылады". Бұл сонымен қатар король Эдгардың аббаттықты демеулеуі "көк патшалығының мақсаттарына" қызмет еткенін туралы оның "Өмірбаянындағы" (Vita) тақырыптарын да қолдайды. Ридьярд бұл шіркеуді салуды "Эдиттің соңғы және ең таңғажайып меценаттық ісі" деп атады. Госселиннің айтуынша, шіркеуді киелі Дунстан бағыштаған, ол рәсім соңында үш аптадан кейін қайтыс болатынын болжаған. Госселиннің сөзіне сенсек, Дунстан оның крест жасауын көрген соң, оның оң қолын қысып, жылап: "Құтқарылу белгісін жасайтын бұл саусақ шірімейді", - деген. Холлистің мәліметінше, Госселин Эдит қайтыс болған сәтте бір монах аббаттық шіркеуінің есігіне барып, ішке қарап, "қатар тұрып, ән шырқап тұрған періштелерді" көргенін айтады. Бір жарқын беті бар періште монахқа жақындап: "Артқа қайт; жақсы қызды періштелер күтіп тұр", - деді. Эдит өзінің өсиетімен Сент-Денис шіркеуіне жерленді. Ридьярд Госселиннің Эдит қайтыс болғаннан кейін, оның анасы және Вилтонның монахтары оның қабірінде таңғажайып оқиғаларға куә болғанын айтады. Госселин сондай-ақ Дунстан, мүмкін, оның рухани кеңесшісі болған, Эдиттің өлім төсегінде болғанын және оның жерлеу рәсімін өткізгенін хабарлайды. Оның қосылуы және жерлеуі "патшалықтың ең беделді және жақсы адамдарының қатысқан мемлекеттік шарасы" болды. Ридьярдтың мәліметінше, Эдит қайтыс болғаннан кейін отыз күн өткен соң, ол Вулфтритке көрініп, "өзінің мәңгілік инабатта патшасымен жақсы қабылданғанын" айтты. Дунстан оның 987 жылғы 3 қарашада өткен аудармасын жүргізді. Холлис Дунстан болжағандай, Эдиттің бас бармағы шірімегенін хабарлады. Эдиттің 16 қыркүйектегі мерекесі 10 және 11 ғасырлардағы бес күнтізбеде тіркелген. Оның аудармасының мерекесі, 3 қараша, сол кезеңнің екі күнтізбесінде жазылған.
Мұра
Йорк Эдиттің өлімінен кейін патшалық үй үшін де, монастыры үшін де қызықты мансапқа ие болғанын айтады. Ридьярд Госцелиннің 1078 және 1087 жылдар аралығында жазылған және Эдит өмірінің негізгі дерегі саналатын Vita Edithe-ді «кәсіби тарих» және «әулиенің мәртебесін ғана емес, сонымен қатар осы әулиемен байланысты діни қауымның тарихын, дәстүрлерін және саяси мәртебесін қорғау үшін» жазылған «қорғау агиографияларының» бірі ретінде сипаттайды, сондай-ақ «монахтық насихаттың кең ауқымды актісі». Уилтонмен ұзақ қарым-қатынаста болған Госцелин біраз уақыт монахтардың капелланы болған болуы мүмкін, және ол Эдитке жеке құрмет көрсеткен сияқты. Ол оған арналған өлеңдер жазды, олар оның Vita-сының кейінгі қайта қаралымында жарияланды. Алайда, Холлис Vita-ны «кешіре Англосаксон дәуіріндегі әйелдер қауымдастықтарының қазіргі уақытта сақталған жалғыз есептерінің» бірі деп санайды, бұл маңызды тарихи құжат және Эдиттің аңызы мен культі туралы ең алғашқы және маңызды дереккөз. Vita шамамен бірнеше ұрпақтан кейін аяқталды, оқиғалар «он бірінші ғасырдың соңында Уилтондағы қазіргі дәстүрлерге берік негізделген»; бұл Госцелиннің аббаттыққа деген таныстығы мен құрметін көрсетеді. Ол Vita-ны Уилтон қауымының және оның қамқоршысы, Солсбери епископы Германның өтініші бойынша жазғанын айтады. Ол өзінің деректері ретінде Уилтон монахтары мен олардың аббатысының ауызша куәлігін, сондай-ақ «бар кітаптардан» алды. Vita Кантербери архиепископы Ланфранкқа арналған. Госцелин Уилтон қауымы туралы тағы бір томды жазған болуы мүмкін, ол Уилтон жылнамасы, оған Эдит туралы әңгімелер де кірді. Госцелин сонымен қатар Эдитке құрмет көрсеткен Вилтонның Евасы, бенедиктин монахы, зәкір және кейін Вилтон аббатысы туралы агиография жазды. Холлис айтуынша, қауым Эдитке деген құлшынысын арттыра бастады және Еваның қызмет ету кезеңінде оның көріністерін көбірек бастан кешірді. Уилтонның кейінгі аббаты Годива 1080 жылы Госцелинге Vita Edithe жазуды тапсырды, өйткені Уилтонға «күшті қолдаушының көмегі қажет болды». Холлис Эдиттің Уилтонда танымал болмауы және оның өлімінен кейінгі онжылдықтарда оның культін насихаттауы салдарынан, онда тұрған монахтардың естеліктері Холлистің «агиолатриялық өзгерістер мен ойлап табулар» деп атаған нәрсеге ұшырамады. Госцелиннің Эдит туралы жинаған көптеген ақпараттар абыройлы ата-анасының қызы Бриггифудан (1065 жылы қайтыс болған), ол Вулфтрит өмір сүрген кезде бала кезінде аббаттыққа келген және кейін Норман жаулап алуының алдындағы жылдары (шамамен 1040–1065) аббат болған. Госцелин Бриггифудың діни өмірге шақырылуын Эдиттен алғанын айтады, ол Бриггифудың құдасы болуға тиіс болған, бірақ ол туылғаннан 30 күн бұрын қайтыс болды, ал 984 жылы епископ болған Эффеа Винчестер соборында Бриггифуды шомылдыру кезінде Эдит пайда болып, нәрестеге шомылдыру шамдарын ұстауға көмектесті; епископ Бриггифудың ата-анасына оны тәрбиелеуге және білім алуға Уилтонға жіберуді бұйырды. Бугис Эдиттің құда болуды таңдауын рухани ана ретінде Эдиттің рөлінің маңызды бөлігі және аббат ретінде оның міндеттерінің бөлігі деп қарастырды, тіпті монахтар мен монахиняларға алтыншы ғасырдан бастап құда болуға тыйым салынды. Ридьярдтың айтуынша, Эдит «Уилтон монахтарының естелігінде сақталды», бірақ Холлис Эдиттің қайтыс болғаннан кейінгі жылдары оның қасиеттілігін растайтын аздаған ғажайыптар болғанын хабарлайды. Эдиттің анасы Вулфтрит өзінің қайғысын Эдиттің есіне арнап құрбандықтар мен қайыршылық үйін салу арқылы білдірді, бірақ ол Эдиттің өлімінен кейін бірден хабарланған жалғыз кереметті, Эдиттің монах ретінде анықталмаған, Эдиттің реликвияларының бірін ұрлауға тырысқан жас әйелге қарсы кек алуын жариялауға қарсылық көрсетті. Госцелин Эдит қайтыс болғаннан кейін шетелдік клерктер тобы Эдиттің реликвияларын Уилтоннан ала алмағанын жазады, өйткені реликвиялар жылжытуға тым ауыр болды, бұл Ридьярдтың айтуынша, агиографиялық әдебиетте жиі кездесетін тақырып, онда әулие өзінің қабірі мен реликвиялары туралы өздерінің қалауларын білдіреді. Уилтонның Эдитке арналған екі шіркеуі бар. Йоркширдің шағын ауылы Бишоп Уилтондағы Сент-Эдит шіркеуі өздерінің ауылдық мерекесін әулиенің мерекесімен бір күні атап өту дәстүрін жалғастыруда, Эдит үшін ол 16 қыркүйек. Уилтоннан төрт шақырым қашықтықтағы Баверсток ауылындағы Киелі Эдит шіркеуі де Эдитке арналған. Батқа жақын Лимплі-Стоук ауылындағы үшінші шіркеу 500 жыл бойы Эдитке арналған, бірақ 16 ғасырда оның арналуы Сент-Мэриге өзгертілді. 2023 жылы Рим-католик Клифтон диоцезінің пастырлық аймағы Эдиттің құрметіне аталды.
Қасиеттілер қатарына қабылдау және кереметтер
Эдитті ағасы король Этельред II, Дунстанның және басқа да шіркеулік қолдаумен, ол қайтыс болғаннан кейін он үш жыл өткен соң, әулиелікке көтерді. Оның қасиетті мәртебесі Уилтон қабірінің «Әулиелердің қалған жерлері» (Secgan) кітабында тізілуімен расталады. Ридиард оның өлімі мен оның табынуының дамуы арасындағы уақыт аралығын, жағдайлардың қолайлы болуына қарамастан, Уилтон монахтарының бақылауынан шығып, «бірқатар көрнекті тұлғалардың» қолына өткенін айтып түсіндіреді. Олардың барлығы Эдиттен аян алған. Ол Этельредке, корольден кейінгі екінші лауазымдағы шенеунікке, «аты-жөні белгісіз әйгілі адамға» және Дунстанға көрінді. Госселиннің айтуынша, Дустан оның шірімейтіндігі туралы болжамын еске түсіріп, Уилтонға баруға бұйрық берді, «ол жерде мәйіттің ғана емес, қабірден көтерілгенін көреді, тіпті шығуға дайын болғандай». Данстанға Эдиттің аудармасын орындауды бұйырған Сент-Денистің тағы бір аяны келді, бұл шамамен 997 жылы болды және оның табынуының дамуын бекітті. Ридиард Этельред пен Кнуттың оның табынуын қолдау арқылы билік етуші ретіндегі заңдылығын нығайтуға және Эдгардың балаларының тегімен байланыс орнатуға тырысқанын айтады. Мысалы, Кнут Эдиттің әулиелікке көтерілуін Батыс Саксониялық патшалық әулетімен байланысын нығайтудың жолы деп қараған болуы мүмкін. Госселин Кнуттың Эдитпен байланысын, әсіресе оның діншілдігі мен кереметтерін, оның отбасылық сезімдерімен салыстырады. Уилтон монахтары Эдиттің отбасылық сана-сезімінен, сондай-ақ оның «саяси маңызы мен оның пайдалы болу мүмкіндігінен» хабардар болған болуы мүмкін. Дэвид Ролласон Эдит пен Эдуардтың қасиеттіліктерінің көтерілуі «Англия патшаларының беделін және мәртебесін арттырды» және олардың табынулары, Винчестердің Эадбургі мен Элфгифудың табынуларымен бірге «Англия патшаларының амбицияларын және талаптарын күшейтті» деп мәлімдейді. Аудармадан кейін Эдиттің қасиетті заттарын ұрлауға екі рет әрекет жасалғаны туралы хабарлар тарады. Госселиннің айтуынша, бірінде Уилтон монахы Эдиттің басын ұрлап алуға тырысты, бірақ Эдиттің басы «оған қарсы қауіпті түрде көтерілгенде» тоқтатылды. Екіншісінде Гластонбери монахы Эдиттің қабірінен киімнің бір бөлігін алып тастауға тырысқанда, оның денесіне тиген пышағы сырғып, «тірі тамырдан аққандай қан ағып шықты». 1016 жылы Англия патшасы болған Кнут Эдитке деген құлшынысын білдірді, оның оның атынан араласуы теңіз даулынан оны құтқарып қалды. Оның тәжірибесі, Этельред пен оның отбасымен байланыс құруға деген ниеті оны Эдиттің қасиетті заттарын сақтауға арналған алтын ғибадатхана салуға шабыс тартты. Кнут «Эдиттің құдайлық көмегімен» ғибадатханадан алтын ұрлауға тырысқан шеберлерді жазалай алды. Ридиардтың айтуынша, жұмысшылар соқыр болып қалғанда, «құдайлық кек тез орын алды». Эдит аудармасынан бастап 1035 жылы Кнут қайтыс болғанға дейін бірнеше кереметтер жасады, соның ішінде Уилтон монахтарының екі ауруын сауықтырды. Холлис пен Ридиард екеуі де 1030-шы жылдардың соңында Уилтонның меншігін ұрлап, өлім төсегінде Эдитті көрген Агамунд есімді дворян туралы танымал оқиғаны баяндайды. Ол ұрлағандарын қайтарғанша оны тыныштықта өлуге және жұмаққа кіруге кедергі келтіріп, мазалады; Холлис бұл оқиға «жамағат арасында Эдиттен қорқуды растайды» дейді. Бугидің айтуынша, Эдит жеке жандарды айыптауға да, құтқаруға да билік жүргізді және оның үкім шығару және кешіру қабілетін де көрсетті, әсіресе ол қауымының рухани және дүниелік иелігін бұзуға қатысты. Ридьярд пен Госселиннің айтуынша, Эдит «оның шіркеуінің жерін басып алуға тырысқан ақымақтарды қорқытып, сол жаулап алушыларға еліктеуге тырысатын адамдардың жүректеріне қорқыныш ұялатты». Мысалы, Брексиус есімді кісі аббатхананың жерін тартып алып, өлім алдында күнәсін кешіруден бас тартқанда, оның туысы Вилтонның монахинясы болған. Ол көрген түсте Эдиттің «оған жасаған қатыгездігін» көргенін хабарлады. Ридьярдтың айтуынша, Эдит монастырьдің меншігін ғана емес, сонымен қатар оның беделін, өркендеуін және тіпті оның жеке басын – Эдиттің денесін де зорлық-зомбылықпен қорғады. Вильгельм Малмесберидің айтуынша, Уилтонға келген кезде Кнут патша Эдиттің қасиеттілігіне сенбейтінін айтып, оны мазақтап, «еркін құлдың құлы, патшадан да қатыгез» Едгардың қызы деді. Кентерберия архиепископы Этельнот оны қорғағанда, Кнут оның киелілігін дәлелдеу үшін қабірін ашуға бұйырды. Уильям Эдиттің қабірден шығып, Кнутқа шабуыл жасағанын, оның қорқыныштан есінен танып қалғанын мәлімдеді. Ол есін жиғаннан кейін, күмәнін өзгертті, нәтижесінде Эдиттің мерекесі кеңінен тойланды. Йорк пікірінше, бұл оқиға Эдгардың әйелдерге құмарлығын көрсету үшін ойластырылған.
Пайғамбарлықтар мен түс
Эдит культі Уилтон қауымдастығында шамамен 1040 жылға дейін орнамаған, ол Этельред II-нің әйелі Эльфгифуға (Эдит культін қолдаған) және король Эдуард Ескінің әйелі Эльфлидке дерлік бірдей түс көрген кезде пайда болды. Эльфгифудың Эдитке деген құлшынысы Эдиттің түсінде Эльфгифуды көз ауруынан емдегенін және оның Вилтондағы әйелдер монастырының басшысы болып тағайындалатынын болжағанын айтқаннан кейін басталды. Эдиттің болжамы орындалды, бірақ Эльфгифудың қызмет мерзімі қысқа болды (шамамен 1065–1067 жж.), өйткені Эдит оны да осылай болжай білген. Госселин жазады, Эдиттің құдайы қызы Бриhtгифу әйелдер монастырының басшысы болған кезде Эдит Эльфгифу мен оның ұстазы Эльфхильдке аян арқылы өзінің мұрагері болуға Эльфгифуды таңдады. Госселиннің айтуынша, Эдит қабірінен шығып, Эльфгифуға басқа әйелдер монастырының басшысының қабірі алдында дұға етіп жатқанда көрінді. Эдит Эльфгифуға әйелдер монастырының билігінің белгілерін берді, Бугис бұл қоғамның өз әйелдер монастырының басшысын таңдауын әділ деп мойындады және осындай шешімдерді патшалар мен ақсүйектер қабылдаған кезде қолдады. Эдиттің Эльфгифуға заттар беруі де әдетте епископтар орындайтын қасиетті рәсім ретінде қарастырылды. Басқа бір түсте Эльфгифу Эдиттің қабірлері мен араласуына өлім төсегінде тілек білдірді; ол өліп жатқанда, Эдиттің аты аталмаған монахқа түсінде айтты, Киелі Мариям Эдиттің араласуы арқылы "оның жанын қабылдау үшін қасиетті қыздар хорымен күтіп отыр". Эльфгифу жерленгеннен кейін Эдит басқа аты аталмаған монахқа түсінде қоғам Эльфгифу үшін дұға етуі керектігін көрсетті, өйткені Эдит "Эльфгифудың барлық қылмыстары үшін Иемізден кешірім алды, тек біреуін ғана емес, және ол осы қылмысы үшін кешірім алғанға дейін Эльфгифу үшін араласуын тоқтатпайтынын" айтты. Ридьярд айтқандай, "монастырдың қамқоршысының мақсаты тек қана қорқынышты қорқытулар мен жазалаулармен ғана қамтамасыз етілмейді". Мысалы, Эдиттің араласуы арқасында король Кнут теңіз даулынан құтылғандай болды, ол өзінің алғысын білдіріп, Вилтон әйелдер монастырына сыйлықтар берді, соның ішінде Эдиттің денесіне арналған алтыннан жасалған қабір, Жаңа өсиеттен көріністермен безендірілген. Ридьярд бұл кереметті Эдиттің "дәстүрлі емдік кереметтер жасауы" мен оның табынуының кең таралғандығы арасындағы байланыс мысалы деп санайды. Холлис Уилтон қоғамының Эдитке деген сенімі Нормандардың басып алуынан кейін төмендеді дейді, өйткені ол оларға жоғалған жерлерін және байлықтарын қайтаруға көмектеспеді және оларды обадан қорғамады. Осы уақытқа дейін Эдит көбінесе оның киімдері, жеке зообағы, саяси ықпалы, өнер және әдеби дағдылары және ол салған және безендірген шіркеуі үшін еске алынды, оның қасиетті өмірі мен керемет күштері үшін емес. Холлис пен Ридьярдтың айтуынша, Уилтон монахтары Эдитті өз әйелдер монастырының мүддесіне бейжай қарады, тіпті монахтар ауруға шалдыққан кезде де; Холлис айтқандай, "Ол оларға көмектесе алмады деп айтуға болмайды, бірақ ол көмектеспеді; не ол, не ол Англиядағы ең жалқау қасиетті болды". Эдит олардың күтулеріне қарсы шығып, өзінің жалпы қасиетті ретіндегі міндеттерін сипаттап, ешкімді шеттенуші ретінде қарамайтындықтан, көмек сұраған әркімге көмектесу оның міндеті екенін айтты. Эдит сонымен қатар Уилтонмен ерекше қарым-қатынасын растады, бірақ оларға "Құдайдың пәктігі жоқ қалыңдықтары болу үшін уақытша азаптарын қабылдауы керектігін" еске салды. Ридьярд Госселиннің Эдит пен Вульфтритке "үйдегі емдеушілік тәжірибелерді" жатқызатынын хабарлайды. Госселиннің айтуынша, Эдит тұтқындар мен күнәкарларға деген қамқорлығын көрсеткен кереметтер жасады. Мысалы, Саксониядан келген бір қажы, оның он екі серігімен бірге бір жылға бірге тізгіленген, бұл олар босатылғаннан кейін де тоқтамаған тұрақты қозғалысқа әкелді. Қажылар Уилтонға барып, үш күн бойы Эдиттің қабірінің алдында ұйықтап, оянып, өзін сауыққан деп тапты, осылайша оны оның қылмыстары үшін соттан босатты. Госселин бұл және басқа да кереметтерді Матайдың Ізгі хабарында сипатталған байлау мен босатумен салыстырып, "бұл елшілердің діни қызметкерлеріне берілген биліктің орнын басып, олар күнә үшін жаза ретінде не байласа, ақыр соңында оны босатуы мүмкін" деді.