Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам мінез-құлқының аспектісі
Aspect of human behavior
құқықтық доктрина
the legal doctrine
Құрмет (бағыну немесе бейтараптылық деп те аталады) – жоғары тұрған адамдардың немесе жоғары лауазымды тұлғалардың заңды ықпалына мойынсұну жағдайы. Құрмет көрсету – құрмет немесе ілтипатпен танылған жоғары тұрған адамның шешіміне көнуді білдіреді. Құрметті саяси ғалымдар, әлеуметтанушылар және психологтар жан-жақты зерттеген.
Deference (also called submission or passivity) is the condition of submitting to the espoused, legitimate influence of one's superior or superiors. Deference implies a yielding or submitting to the judgment of a recognized superior, out of respect or reverence. Deference has been studied extensively by political scientists, sociologists, and psychologists.
Саясат
Смоленский (2005) колониялық Пенсильваниядағы құрметті зерттейді, саяси билікке қатысты талаптардың қалай қойылғанын, негізделгенін және қабылданғанын немесе қабылданбағанын қарастырады. Ол "колониялық сөз экономикасына" назар аударады, яғни кімге және қандай шарттарда сөйлеуге рұқсат етілетінін анықтайтын түсініксіз ережелер, және 1691 жылдан 1764 жылға дейін провинцияда құрметке ие болуға әсер еткен қасиеттердің қалай өзгергенін сипаттайды. Квакер элитасы бастапқыда саяси басшылыққа монополия орнатты, бұл олардың діни және әлеуметтік жағдайына негізделген, табиғи азаматтық қасиеттері деп санайтын нәрсеге байланысты болды. 1760 жылға қарай бұл көзқарас күмәнді болып, азаматтық қасиет – туа біткен емес, қалыптасқан қасиет және оны ортақ қорғаныс үшін қаруға дайын ерлердің батылдығы мен ерлігі арқылы көрсету керек деген жалпы пікірге ұласты. Бұдан әрі, Пенсильвания тұрғындары барлық ақ ерлердің, тек бай жер иелері ғана емес, саяси үнге ие болуға тең мүмкіндіктерге ие екеніне сене бастады. Осылайша, соғысқа дайын ерлік идеал азаматтың ерекше белгісіне айналды және жеке адамдардың қоғамдық мүдделерді қорғау құқығын негіздеу жолында маңызды өзгерістер болды.
Smolenski (2005) examines deference in colonial Pennsylvania, to see how claims to political authority were made, justified, and accepted or rejected. He focuses on the "colonial speech economy," that is, the implicit rules that determined who was allowed to address whom and under what conditions, and describes how the qualities that inspired deference changed in the province from 1691 to 1764. The Quaker elite initially established a monopoly on political leadership based on what they believed to be their inherent civic virtue grounded in their religious and social class. By 1760, this view had been discredited and replaced with the consensus that civic virtue was an achieved, not an inherent, attribute and that it should be demonstrated by the display of appropriate manliness and the valor of men who were willing to take up arms for the common defense of the colony. Further, Pennsylvanians came to believe that all white men, not just wealthy property owners, were equally capable of achieving political voice. Martial masculinity, therefore, became the defining characteristic of the ideal citizen and marked a significant transformation in the way individuals justified their right to represent the public interest.
Әлеуметтану
Канадада туған социолог және жазушы Эрвинг Гоффман 1967 жылы "Құрмет пен мінез-құлықтың мәні" атты эссесінде құрмет пен мінез-құлық арасындағы қатынасты зерттеді. Гоффманның пікірінше, жаман мінез-құлық көрсететін адам қоғамда төмен бағаланады. Бірақ, жақсы мінез-құлық танытқан адамдарға да осылай келеді: қоғам оларды жоғары бағалайды. Мұндай жағдайды адамның әлеуметтік ортадағы әрекеттерінен көруге болады, мысалы, мейрамханада әйелге орындық тартып беру. Ал, керісінше, әсем кешкі асқа тазаланбастан бару – осының бір мысалы. Бұл мысалдарды сыртқы құрмет деп атауға болады. Мінез-құлық тек адамның іс-әрекеттерімен ғана шектелмейді, сонымен қатар оның сыртқы түрімен де байланысты. Адам өзін әлеуметтік топқа жақсы сыртқы келбет немесе лайықты мінез-құлық арқылы ұсынады. Адамның жақсы сыртқы түрі және мінез-құлқы басқалармен қарым-қатынасты жеңілдетеді. Адам әлеуметтік топқа қабылданғаннан кейін, ол қарым-қатынас нормаларын сақтауы күтіледі. Осы нормаларды орындау арқылы адамдар құрметке ие болады.
Erving Goffman, a Canadian born sociologist and writer, explored the relationship between deference and demeanor in his 1967 essay "The Nature of Deference and Demeanor". According to Goffman, a person with a poor demeanor will be held in lower esteem in the eyes of society. The same is true for people who behave in a good demeanor, however: society will hold them in a higher esteem. An example of this situation can be seen through the way a person acts in a social setting. e. g. a man pulling out a chair for a woman at a restaurant. On the other end of the spectrum, a person not bathing before they go to a fancy dinner party. These examples can be defined as presentational deference. Demeanor does not only limit itself to the actions of an individual, but also the appearance of an individual. A person offers themselves to a social group through a good appearance or a well demeanored appearance. When an individual has a well demeanored appearance it makes interaction between people easier. After a person is socially accepted to a group, it is expected that they will conform to interactional norms. Through acting on those norms, people receive deference.
Психология
Психологтар арасында қарым-қатынастағы мойынсұнушылықтың адамның туа біткен мінез-құлқымен байланысты ме, әлде оның өмірлік тәжірибесі мен тәрбиесінің нәтижесі ме, деген пікірталас әлі де жалғасуда. Адамдар арасындағы қарым-қатынастарда серіктес, екінші серіктеске ұнау үшін немесе оған сай болу үшін бағынышты рөлді қабылдауы мүмкін, бұл қарым-қатынастың қалыпты жағы болуы заңды. Алайда, бұл серіктес зорлық-зомбылығы сияқты қарым-қатынастағы проблеманың белгісі де болуы мүмкін. Егер бір немесе екі серіктес созылмалы, кең таралған эмоционалдық күйзеліс сезінетін болса, онда оларға психологиялық тексеру қажет болуы мүмкін. Адамдар арасындағы қарым-қатынастарда кейбір адамдар жыныстық қатынас немесе жеке мәселелерде мойынсұнушылықты қалайды немесе оған дайындық көрсетеді. Мойынсұну деңгейі мен сипаты әр адамда, әр жағдайда әртүрлі болуы мүмкін, сондай-ақ екінші серіктестің сол жағдайларда бақылауды өз үстіне алуға дайын болуына байланысты. Кейбір адамдар әдеттегі жыныстық өмірінде кездейсоқ мойынсұну әрекеттерін енгізе алады немесе мойынсұнушылық өмір салтын қабылдайды.
There is ongoing debate among psychologists as to the extent to which deference in a relationship is determined by a person's innate personality type or is the result of a person's experiences and conditioning. In interpersonal relationships, a partner can assume a submissive role to fit in or to make themself acceptable to the other partner, which can be a benign aspect of a relationship. On the other hand, it may be an indication of an interpersonal problem, such as partner abuse. If one or both of the people are experiencing chronic, pervasive emotional distress then the sex partners or individuals may require psychological evaluation. In interpersonal relationships, some people prefer or are willing to adopt a submissive role in sexual activities or personal matters. The level and type of submission can vary from person to person, and from one context to another; and also is dependent on the other partner being willing to assume control in those situations. Some people can include occasional acts of submission in an otherwise conventional sex life, or adopt a submissive lifestyle.
Биология
Бағыну – жануарлар әлемінде кең таралған мінез-құлық, оның кездесуі омыртқалы және омыртқасыз жануарлардың барлық түрлеріне тән. Бағыну белгілері қауіпті қақтығыстың алдын алу (мұндай жағдайда олар кездесудің басында көрінеді) немесе үстемдік иерархиясын орнату (мұндай жағдайда олар кездесуден кейін көрінеді) үшін қолданылады. Көбінесе қарсыласты ыңғайландыру немесе оның құқығына мойынсұну үшін қолданылатын мінез-құлықтар стереотиптік болып келеді (мысалы, бас иілу, құйрықты аяқтарының арасына тығу, жатып алу, күтім жасау), бірақ кейде олар күрделі ритуалдық іс-әрекеттерге (мысалы, бағынышты жануардың тамақ сұрауы, үстем жануардың тамақты қайтаруы және бағыныштының қайтарылған тамақты жеуі) айналуы мүмкін. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, осы мінез-құлықтарға қызмет ететін инстинкттік механизмнің бір бөлігі, осыған ұқсас мінез-құлықтардың пайда болатын жағдайларда, жыртқыштардың шабуылынан қашуға немесе оларға қарсы тұруға қатысты. Басқа зерттеушілер бұл мінез-құлықтардың қазіргі адамдарда қандай функцияларды атқаруы мүмкін екенін қарастырып, бірнеше мүмкіндіктерді (көбінесе эволюциялық тұрғыдан) ұсынады; олар ата-ана мен бала арасындағы байланыстың қалыптасуына, жұптық қарым-қатынас құруға көмектеседі, ақыл-ой теориясының дамуына ықпал етеді, тілдің пайда болуына әсер етеді және адамдардың жоғары деңгейдегі ынтымақтастық және коммуникациялық қабілеттерінің негізінде жатуы мүмкін.
Submission is also a common behavior in the animal kingdom, with a prevalence that spans the whole vertebrate invertebrate gamut. Signs of submission are used either to preempt dangerous combat (in which case they usually appear at the beginning of an encounter) or to establish a dominance hierarchy (in which case they usually appear after the encounter). Often the behaviors used to appease the opponent or yield to his authority are of a stereotyped nature (e. g., bowing of the head, crouching, prostration, placing the tail between the legs, lying on ones back, grooming) but can sometimes develop into elaborate ritualistic performances (e. g., food supplication by the submissive animal, regurgitation of food by the dominant and ingestion of the regurgitated food by the submissive). It is believed by some researchers that part of the instinctive machinery subserving these behaviors is related to that used to evade or withstand predator attacks where similar behaviors appear (e. g., crouching, prostration, lying on the back). Other researchers have speculated what functions, if any, these behaviors may play in modern humans and come up with several possibilities (mostly from an evolutionary perspective); that they help in the establishment of parent child attachment and pair bond formation, that they promote the development of theory of mind, that they play a role in the emergence of language, and that they may lay behind the higher cooperative and communicative abilities of humans.