Кіріспе
Канадалық философ және әлеуметтік теоретик Брайан Массуми (/m//ə/'/s//uː//m//i/; 1956 жылы туған) – канадалық философ және әлеуметтік теоретик. Массумидің зерттеулері өнер, сәулет, мәдениеттану, саяси теория және философия салаларын қамтиды. Оның еңбектері билік, қабылдау және шығармашылықтың өзара байланысын зерттейді, сонымен қатар эстетикалық және саяси салаларды үйлестіре отырып, ойлау және әлеуметтік әрекетке жаңа көзқарас ұсынады. Ол Монреаль университетінің коммуникация факультетіндегі зейнеткер профессор.
Brian Massumi (/m//ə/'/s//uː//m//i/; born 1956) is a Canadian philosopher and social theorist. Massumi's research spans the fields of art, architecture, cultural studies, political theory and philosophy. His work explores the intersection between power, perception, and creativity to develop an approach to thought and social action bridging the aesthetic and political domains. He is a retired professor in the Communications Department of the Université de Montréal.
Шолу
Массуми француз философтары Жиль Делез және Феликс Гуатаридің еңбегін ағылшын тілді әлемге олардың негізгі бірлескен еңбегі "Мың плато" (1987) және "Капитализм мен шизофрения: пайдаланушыға арналған нұсқаулық. Делез бен Гуатариден ауытқулар" (1992) кітабының аудармасы арқылы таныстыруда маңызды рөл атқарды. Оның 1995 жылғы "Аффект автономиясы" атты мақаласы, кейіннен оның ең танымал еңбегі "Виртуалды парабалалар: қозғалыс, аффект, сезім" (2002) құрамына енгізілді, аффект зерттеулерінің салааралық саласының дамуындағы маңызды рөл үшін бағаланды. Массуми Браун университетінде салыстырмалы әдебиеттен бакалавр (1979) және Йель университетінде француз әдебиетінен докторлық (1987) дәрежесін алды. Стэнфорд университетінің француз және итальян тілдері кафедрасында Mellon докторантурадан кейінгі тағылымдамадан кейін (1987-1988), ол Канаданың Монреаль қаласына қоныстанды, онда алдымен МакГилл университетінде (Салыстырмалы әдебиет бағдарламасы), содан кейін Монреаль университетінде (Коммуникация кафедрасы) оқытты және 2018 жылы зейнетке шықты. Массуми әлемнің көптеген елдерінде лекция оқыды, ал оның жазбалары он бестен астам тілге аударылды. 2004 жылдан бері ол Эрин Мэннинг құрған SenseLab-пен ынтымақтастықта жұмыс істеп келеді, ол философия, өнер және белсенділіктің қиылысындағы "қозғалыстағы ойға арналған экспериментальдық лаборатория" болып табылады.
Философия
Массуми өз жұмысын процестік философия дәстүрінде қарастырады, оны оқиға мен туындау ұғымдарын басымдыққа қоятын ойшылдардың кең ауқымын қамтитын кең мағынада анықтайды. Массуми үшін бұл терминмен ең тікелей байланысты философ Альфред Норт Уайтхедтің өзінен бөлек, Чарльз Сандерс Пирс, Анри Бергсон, Гилберт Симондон, Жиль Делёз және Феликс Гуаттариді де қамтиды, олардың еңбектерінен ол кеңінен пайдаланады. Ол процестік философияны Уильям Джеймстің қатынастың алдымен келетінін бекітетін радикалды эмпиризмімен байланыстырады. Бұл қатынастар нақты, тікелей сезіледі және өз шарттарын жасайды деген доктрина. Массуми өз жұмысын "әрекетшіл философия" (соның түпкілікті түсінігі зат емес, әрекет) деп, сондай-ақ "толыққанды прагматизм" (қазіргі практикасы болашақ мүмкіндіктерге, қазіргі функциялар мен белгілі пайдалылықтарға бірдей әсер ететін философия) деп, "онтогенетика" онтологияға қарсы (болмысқа қарағанда туу басымдығын көрсететін философия) және "материалдық емес материализм" (астрактілі шындық өлшемдерін дене мен материяның өзіне жатқызатын философия) ретінде сипаттаған.
Билік теориясы
Массумидің билік теориясы бойынша алғашқы еңбектері екі бағытты қамтиды. Бір жағынан, ол абсолютистік мемлекетке ұмтылатын билікті орталықтандыру процестерін зерттейді, оны ол жалпы алғанда фашистік деп сипаттайды. Екінші жағынан, Мишель Фуконың еңбектерінің ықпалымен, ол билік әсерлерінің әлеуметтік кеңістікте таралу процестерін, әсіресе "күнделікті аласа қорқыныш" деп аталатын жаппай өндіріс арқылы таралуын зерттейді. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі әлемдік сауда орталықтарына жасалған шабуылдан кейін, оның таратылған билік теориялары Джордж Буш әкімшілігінің "терроризмге қарсы соғыстың" аясындағы негіз ретінде қызмет ету үшін жариялаған алдын алу доктринасына бағытталды. Массуми алдын алудың әскери доктринадан гөрі, қоғамның көптеген салаларындағы күштің енгізілген әрекет ету тәсілі ретінде қалыптасқанын айтады. Ол осы билік түрін парадоксалды түрде өнімді деп санайды. Ол оған "онтоқуат" (болуға әкелу күші) деген атау береді. Массумидің сөзіне сәйкес, онтоқуат Фуко талдаған тәртіптік билік пен биобиліктен туыс, бірақ олардан ерекшеленеді. Ол Фуконың "қоршаған орталықтық" тұжырымымен байланысты. Массуми онтоқуатты неолибералдық капитализммен байланыстырып талдайды. Оның пікірінше, осы байланыс капиталистік экономиканы өзінің құқығымен тікелей билік құралына айналдырады. Капиталистік онтоқуаттың пайда болудың әлеуметтік кеңістігін өзгертіп, дамуды бақылайтын тікелей билік құралы екендігі туралы идея саяси қарсылық пен антикапиталистік күрес қандай формада болуы мүмкін деген маңызды сұрақтарды тудырады. Массуми капиталистік биліктен "сыртта" сын айтуға немесе қарсы тұруға ешқандай мүмкіндік жоқ деп санайды. Саяси әрекет етудің әлеуеті сақталады, бірақ пайда болудың әлеуметтік кеңістігін өзгертетін "ішкі сын" стратегияларын қажет етеді. Осы қарсылық формалары "микросаяси" деңгейде жүзеге асады. Микросаясат сөзі әрекеттің масштабына емес, оның сипатына қатысты.
Тәжірибе философиясы
Массумидің қабылдау және тәжірибе философиясына деген көзқарасы әсер теориясы арқылы оның саяси философиясымен тығыз байланысты. Массуми эмоцияны әсерден ажырата біледі. Спинозаның сөздеріне сүйене отырып, ол әсерді "әсер ету және әсерге ұшырау қабілеті" деп түсіндіреді. Бұл психологиялық субъектінің ішкі жан дүниесінен гөрі, әлемдегі кездесулерге қатысты. Оның пікірінше, эмоция – бұл әсердің ішкі жанға айналуы, психологиялық көрініске жетуі. Ол әсерді ой мен іс-әрекет арасындағы санасыз "айқындалмаған аймақта" немесе "белгісіздік аймағында" орналастырады. Бұл белгісіздік аймағы – белгілі бір тәжірибенің "пайда болу өрісі", бірақ ол функционалдық жүйелер немесе мағыналық құрылымдарда тұтқындауға қарсы тұрады. Әсердің тұтқындауға қарсы тұруы іске асырылмаған қабілеттің "қалдықтарын" қалдырады, ол әлемде келесі анықтау үшін қолжетімді әлеуеттің "қорығы" ретінде жалғасады немесе нақты іс-әрекет, қабылдау және эмоция түрінде тәжірибе "көшіріп алады". Массуми сериялық қалыптасудың үнемі жалғасып жатқан процесінде әлеуеттің осы қалғанын әсердің "автономиясы" ретінде атайды. Керісінше, барлық тәжірибелер "бастапқы" күйде пайда болудың эмоциялық саласында бірге ұсталады. Тәжірибе тәсілдерінің айырмашылығы бұл айырмашылық аймағында жойылмайды, бірақ "ұрықтық" ең аз айырмашылық ретінде болады. Тәжірибе тәсілдері бір-бірінен ажырасып, әртүрлі үрдістерді іске асыру үшін әртүрлі түрде көрініс табады. Тәжірибе формасын алу процесі "толқынды". Әр нақты форма алу пайда болғаннан кейін қайта пайда болады, Массуми оны "жоғалған жарты секунд" деп атайды – саналы тәжірибеде нейропсихолог Бенджамин Либеттің тәжірибелік тұрғыдан растаған. Уайтхедті келтіре отырып, ол "сана жалттырайды" дейді. Толқындар арасында тәжірибе пайда болу өрісінің ажырамас аймағында имманенттілікке оралады, онда ол келесі форма алу үшін "дайындығымен" (энергияланып, бағдарланған) жабдықталады. Бұл тәжірибенің "күштілігінің" бейсаналық деңгейінде болады. Кейінгі еңбектерінде Массуми "таза белсенділік" ұғымын дамытады, бұл белсенділік түрлері әртүрлі түрде, мысалы, "ментальді" және "физикалық", "әрекет" және "қабылдау" немесе "рационалды" және "эмоционалды" күйде "өзара кірігу" күйінде болады (оның ішінде "қосу қозғалысы", "суперпозиция" және "өзара болжау" Массуми сөздіктерінде синонимдер). Өзара кірігу – бұл имманенттілік логикасы, ол ортаның заңына бағынбайды. Жалаңаш әрекеттегі өзара кірігу түсінігі қабылдау теориясына әсер етеді. Ол қабылдау теориясын сезімдердің араласуына (модальді релей немесе синестезия) және "модальды емес қабылдауға" (белгілі бір сезім режимінде емес және сол мағынада "абстрактты" тәжірибе) шоғырландырады. Массуми амодальді қабылдауды қозғалыс қабылдаудың "проприоцептивті" тәжірибесімен байланыстырады және қозғалыс тәжірибесі заттарға қатысты негізгі деп санайды. Массумидің амодальді қабылдауды баса назарға алуы абстракция тәсілдеріне ("мағынасыз қабылдау") тәжірибе пайда болуында тікелей рөл береді. Бұл нақты және абстрактілдік арасындағы айырмашылықты бұзады. Массуми "виртуалды шындық" тұрғысынан шындықтың абстракт өлшемдерінің конститутивтік рөлін талдайды, Бергсонның виртуалды теориясын Делеуз қайта түсіндіргендей кеңейтеді. Оның пікірінше, виртуалды, парадоксалды түрде, өзі "көрініс" деп аталатын тәжірибе қосымшасы түрінде жүзеге асады. Массуми сөздіктерінде көрініс – бұл оқиғаның абстрактілі "динамикалық формасының" тікелей тәжірибесі. Ол оқиғаға ерекше байланысты өмірлік күш сезімін ("өмірлік әсер") білдіреді. Денелік тәжірибелердің осы толықтығы "өмірдің артық құндылығын" құрайды. Массумидің теориялары ой мен қабылдаудың бейнеленуі, сондай-ақ кез келген ақыл-ой / дене дуализмін қабылдамайды. Соңғысы "ой қозғалысымен" сәйкес келетін "денеге айналудың" интегралды оқиғасымен ауыстырылады. Оның тәжірибе өрісінің санасыздығына баса назар аударғаны "тікелей қабылдау" теориясының пайдасына таным моделін сынға алады. Оның пікірінше, тікелей қабылдау – перформативті және пайда болатын. Ол эмоциялық күштерді білдіреді және жеткізеді, олар танымдық қорқыныштан асып түседі. Тікелей қабылдау немесе "таза" тәжірибе, дегенмен, Массуми "ойлау сезімі" деп атаған саналылық режимінде (Пирстің логикалық ұрлау санаты бойынша ол жарқырататын қатынас пен әлеуетке тән "ағылшынысты үйлесімділік") адрестеуге болады. Массуми әсер ету мен тікелей қабылдау адам субъектісімен шектелмейтінін, бірақ "транс-индивидуалдық" және "табиғат-мәдениет континуумы" арқылы таралатынын айтады. Бұл оның ой-пікірін панекспериентализмнің бір түрі ретінде сипаттайды және оны феноменологиядан алшақтатады. Осыған байланысты, ол өзінің ойын "экстремалды реализм" деп сипаттады, оның мағынасы – тәжірибе сапаларының соңғы шындығын растайтын философия, олар субъективті квалияға немесе объективті қасиеттерге келтірілмейтін және сандық өлшеуге келмейтін.
Affect is implicated in all modes of experience, including language experience, as an accompanying dimension of becoming. Conversely, all modes of experience are held together in the affective field of emergence in a state of "incipiency." The difference between modes of experience is not erased in this zone of indistinction, but is present "germinally" as a minimal differential. The modes of experience untangle from each other to come to expression divergently, actualizing different tendencies. The process of the taking form of experience is "pulsed." Each definitive taking form reemerges from the field of emergence after a lapse that Massumi identifies with the "missing half second" in conscious experience experimentally verified by neuropsychologist Benjamin Libet. Quoting Whitehead, he maintains that "consciousness flickers" Between pulses, experience returns to immanence in the zone of indistinction of the field of emergence, where it is "primed" (energized and oriented) for a next taking form. This occurs at the nonconscious level of "intensity" of experience. In his later work, Massumi develops the concept of "bare activity" to aid in the analysis of the affective field of emergence in which modes of activity that divergently express, for example as "mental" versus "physical,""action" versus "perception," or "rational" versus "emotional," are in what he calls a state of "mutual inclusion." (for which "co motion," "superposition," and "reciprocal presupposition" are synonyms in Massumi's vocabulary). Mutual inclusion is the logic of immanence, which does not obey the law of the excluded middle. The concept of mutual inclusion in bare activity has consequences for the theory of perception. It focuses the theory of perception on the interfusion of the senses (cross modal relay or synesthesia) and "amodal perception" (experience that is not in any particular sense mode and is in that sense "abstract"). Massumi ties amodal perception to the "proprioceptive" experience of movement perception, and argues that the experience of movement is primary in relation to objects. Massumi's emphasis on amodal perception gives modes of abstraction ("nonsensuous perception") a direct role in the emergence of experience. This troubles the distinction between the concrete and the abstract. Massumi analyzes the constitutive role of abstract dimensions of reality in terms of the "reality of the virtual," expanding on Bergson's theory of the virtual as reinterpreted by Deleuze. He argues that the virtual, paradoxically, is itself actualized, in the form of a supplement of experience that he calls a "semblance." A semblance in Massumi's vocabulary is the direct experience of the abstract "dynamic form" of an event. It carries a sense of vitality ("vitality affect") uniquely associated with the event. This supplementation of sensuous experience constitutes a "surplus value of life." Massumi's theories reject representational accounts of thought and perception, as well as any mind/body dualism. The latter is replaced by the integral event of "bodying," coinciding with the "movement of thought." His emphasis on the nonconsciousness of the field of experience challenges the model of cognition in favor of a theory of "direct perception." Direct perception, in his account, is performative and emergent. It expresses and transmits affective powers that exceed cognitive apprehension. Direct perception, or "pure" experience, is nevertheless addressable in a mode of awareness Massumi calls "thinking feeling" (an embodied "affective attunement" to relation and potential that he glosses in terms of Peirce's logical category of abduction). Massumi argues that affect and direct perception are not confined within a human subject, but are "transindividual" and spread across the "nature–culture continuum." This qualifies his thought as a variety of panexperientialism, and distances it from phenomenology. In this connection, he has characterized his thought as an "extreme realism," by which he means a philosophy asserting the ultimate reality of qualities of experience, conceived as irreducible to either subjective qualia or objective properties, and as defying quantification.
Шығармашылық
Массуми Уайтхедтің «жаратылыстағы алға жылжу» тұжырымынан жұмыс істейді, оған сәйкес әлем форманың үнемі өзгеруімен сипатталатын, мәңгілік пайда болу күйінде болады. Оның ойлауының болжамдық және практикалық аспектілері осы жаратылыс қозғалысын дамытуға бағытталған нақты тәжірибелерді жасау мүмкіндігін ашады. Эрин Мэннингпен бірлесіп, Массуми ғылыми-зерттеуді құруға философиялық көзқарас ұсынды. Ғылыми-зерттеу құру – бұл Канада академиялық ортасында Еуропадағы «өнерге негізделген зерттеу» деп аталатын санатқа ұқсас. Мэннинг пен Массуми бұл ұғымды университет және өнердің нақты саласынан тысқары жерлерге дейін кеңейтеді. Олар «тәжірибелердің экологиясын» жасайды, онда тілде қалыптасқан философиялық ұғымдар қалай шығармашылық тәжірибені дамытуға көмектесетін басқа тәжірибелік режимдерге «трансформацияланатынын» және керісінше, тілге негізделмеген тәжірибелік режимдердегі түсініктер қалай тұжырымдамалық зерттеуді одан әрі дамытуға бағытталған тәсілдермен айқын білдіріле алатынын зерттейді. Осы екі жақты алмасу арқылы олар жаңа, стандартты емес білім режимдерінің пайда болуына ықпал ету мүмкіндігін көреді, бұл режимдер пәндік түсініктер мен қабылдаудың нормативтік шеңберінен асып түседі. «Кіші» ойлау және тәжірибе режимдерін құрметтеу Мэннинг пен Массумидің ғылыми-зерттеу құру туралы көзқарасын нейроәртүрлілік қозғалысына жақындастырады. Мэннинг пен Массуми түсінгендей, ғылыми-зерттеу құру практикасы қажетті түрде ұжымдық және қарым-қатынастық болып табылады, сондықтан ол имманенттік сынның «протосаяси» күшіне ие. Мэннингтің SenseLab зертханасы ғылыми-зерттеу құрудың философиялық, эстетикалық және саяси өлшемдерін бірлесіп зерттеу үшін арналған орталық ретінде қарастырылады.
Ерте өмір
Массуми – Рашид Массумидің (Наин, Иран) бірінші некеден туған ұлы, анасы Элси Сабо (Лорейн, Огайо). Массумидің балалық шағы Огайо штатының Лорейн қаласы мен Вирджиния штатының Маклин қаласында өтті. Оның жасөспірімдік жылдары Аризона штатының Скотсдейл қаласында өтті, онда ол 1970-жылдардың басындағы экологиялық қозғалысқа қатысып, экологиялық белсенділікке толыққанды берілді. Жергілікті және ұлттық экологиялық ұйымдармен далаларды қорғау, жерді пайдалану, таза энергия және суды сақтау мәселелері бойынша жұмысы Вашингтон қаласындағы The Wilderness Society ұйымында тағылымдамадан өтуге әкелді, онда ол тақтатас мұнайын өндіру мәселесіне маманданған. Лоббистік қызмет пен дәстүрлі саясаттан көңілі тоңған Массуми кейіннен 1970-жылдардың соңы мен 1980-жылдардың басындағы ядролық қаруға қарсы қозғалыс аясында тікелей әрекеттерге көшті. Осы кезеңде ол Сибруктағы тікелей әрекеттер коалициясы (CDAS) деп аталатын анархистік топтар желісінде жұмыс істеді, бұл Clamshell Alliance ұйымының бір бөлігі болды. Олар Сибрук ядролық электр станциясының құрылыс алаңына екі рет басып кіруді ұйымдастырды. Оның ерекше назары жоспарланған алдын ала құрылған қауымдастық – Сейбрук еркін мемлекетіне аударды, ол екінші басып кіру әрекеті алдында құрылыс алаңының жанындағы мемлекеттік жерге орналастырылды және басып кірудің үлгісі ретінде қызмет етуі тиіс болды. Бұл әрекеттер сәтсіз аяқталғанымен, Массуми олардың тікелей әрекет және тікелей демократия үлгісінің өзінің ойлауына үлкен әсер еткенін айтты.
Сын
Масумидің еңбектеріне қатысты негізгі сын-пікірлер 1995 жылғы «Аффект автономиясы» атты мақаласына бағытталған және оны «аффект теориясының» өкілі деп санайды. Оның аффект пен эмоция арасындағы шешімді айырмашылығы және аффектінің тілдік мағынадан асып, мәдени кодтауға қарсы тұратын «автономды» екенін айтуы – аса даулы мәселе. Әсерлі мақаласында Рут Лейз Масумидің сана мен материя, ойлау мен сезім арасында «жалған дихотомия» құратынын және әрбір жұптың алғашқы ұғымын жоққа шығаратынын мәлімдейді. Бұл денені субъективтіліктен бөліп, оны инертті материяға айналдыратын ғылыми көзқарастарға жол ашады. Лейздің пікірінше, мұндай көзқарас мақсаттылық пен рационалдықты жоққа шығарып, идеологияны түсіндіруді немесе оған қарсы тұруды қиындатады. Сондай-ақ, Лейз Масумидің «бір жарты секундтың жоғалуы» туралы түсіндірмесі еркін ерік-жігерді жоққа шығарады деп санайды. Маргарет Ветрель Масумидің денелік тәжірибе мен әлеуметтік әрекет арасында тым кедіргі шекара салып, бақыланатын және автономды процестер арасында өткір қарама-қайшылықты қалыптастыратынын айтады. Ветрельдің ойынша, Масуми аффект пен эмоцияны зерттеуді философиялық мәселелерге бұрып, әлеуметтік психология әдебиетіне негізделген, тиімді және «прагматикалық» тәсілге кедергі келтіреді. Эвгения Бринкема, кино теориясы тұрғысынан қарастыратын болса, Масумидің Спинозадан Делеузге дейінгі аффект туралы философиялық ойларға тым көп сүйенгенін сынға алады. Ол Масумидің аффект пен эмоция арасында «бөлінуді» жасап, аффектіні мағынадан айырып, оны «бейнесіз» және «құрылымнан тыс» қалдыратынын көрсетеді.
Аудармашы болып жұмыс істейді
Постмодерндік жағдай, Жан Франсуа Льотар, аударған Брайан Масуми және Джефф Беннингтон (Минеаполис: Миннесота университетінің баспасы, 1984). Шу: Музыканың саяси экономикасы, Жак Аттали (Минеаполис: Миннесота университетінің баспасы, 1985). Номадология: Соғыс машинасы, Жиль Делез және Феликс Гуатари (Нью-Йорк: Semiotext(e), 1986). Гетерологиялар: Екінші туралы әңгіме, Мишель де Серто (Минеаполис: Миннесота университетінің баспасы, 1986). Мың плато: Капитализм және шизофрения, Жиль Делез және Феликс Гуатари (Миннесота университетінің баспасы, 1987).