«Major Dundee» (1965) фильмі – Азамат соғысы кезінде Мексикаға жасалған әскери жорық туралы. Чарльтон Хестон, Ричард Харрис басты рөлдерде. Вестерн жанры.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1965 жылғы фильм
1965 film
«Майор Данди» – Сэм Пекинпаның режиссерлік жұмысы, Чарлтон Хестон, Ричард Харрис, Джим Хаттон және Джеймс Кобёрн қатысқан 1965 жылғы американдық вестерн фильмі. Гарри Джулиан Финк жазған бұл фильм Азамат соғысы кезінде Мексикаға жорыққа шыққан, АҚШ-тың әскерлері, конфедераттардың тұтқындары және үнді барлаушыларынан құралған даулы әскер тобы туралы. Олардың мақсаты – Нью-Мексико аумағындағы АҚШ базалары мен елді мекендерін шабуылдаған апачилерді жою. «Майор Данди» Мексиканың әртүрлі аймақтарында түсірілді. Фильм Eastman Color Pathécolor түсіріліп, Technicolor басып шығарылды.
Major Dundee is a 1965 American Western film directed by Sam Peckinpah and starring Charlton Heston, Richard Harris, Jim Hutton, and James Coburn. Written by Harry Julian Fink, the film is about a Union cavalry officer who leads a contentious troop of Army regulars, Confederate prisoners, and Indian scouts on an expedition into Mexico during the American Civil War to destroy a band of Apaches who have been raiding United States bases and settlements in the New Mexico territory. Major Dundee was filmed in various locations in Mexico. The movie was filmed in Eastman Color by Pathécolor, print by Technicolor.
Сюжет
Америка Азамат соғысы кезінде союздық ат әскерінің офицері майор Амос Данди Геттисбург шайқасында нақтыланбаған тактикалық қате үшін өз командасынан босатылып, Нью-Мексико территориясындағы әскери тұтқын лагеріне жіберіледі. Апачтардың соғыс басшысы Сиера Шарриба малшылар отбасын және ат әскерін қырғынға ұшыратқаннан кейін, Данди өзінің барлаушысы Сэмюэл Поттсты Шаррибаны табуға жібереді және өзінің рұқсат етілмеген күшін көтеруге кіріседі. Ол өзінің бұрынғы досы капитан Бен Тайрин бастаған Конфедерация тұтқындарын жалдауға тырысады. Тайрин Дэндиге реніш сақтап, оның өтінішіне қарсы шығады. Соғыстан бұрын Дунди Тайриннің әскери сотына АҚШ армиясынан дуэльге қатысқаны үшін шешімін шығарған болатын, бұл Тайриннің жұмыстан шығарылуына әкелді. Дунди - оңтүстік тұрғыны, бірақ одақ үшін шайқасқан. Дундидің жауынгерлері арасында қазадан аман қалған жалғыз адам (фильмнің баяндаушысы) - кернейші Тим Райан, сондай-ақ жылқы ұры, мас құлшыны, кекшіл министр және қарапайым тапсырмаларды орындаудан шаршаған қара солдаттардың шағын тобы бар. Дунди тәжірибесіз лейтенант Грэмді өзінің қосалқы командирі етіп тағайындады. Ақырында, Дандидің блефін болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, Tyreen өзін және жиырма адамын Дандиге адал қызмет етуге міндеттейді, бірақ тек Шарриба "алып кетілгенге немесе жойылғанға дейін". Дундидің әртүрлі топтары бір-бірімен соғыспағанда, бірнеше қанды шайқаста апачтарға қарсы шығады. Апачилер тұтқындаған бірнеше жас балаларды құтқарып алса да, Дундидің адамдары қоршауларының көп бөлігін қамауға алып, оларды Мексика императоры Максимилианды қолдайтын француз әскерлері бекініп тұрған ауылға шабуыл жасауға мәжбүр етеді. Алайда олжалауға аз нәрсе бар, сондықтан Данди өзінің азық-түлікпен аштық мексикалықтармен бөлісуді аяқтады. Аустрияның көрікті тұрғыны Тереза Сантьяго, Бенито Хуарес басшылығындағы бүлікшілерді қолдағаны үшін жазаланған дәрігердің жесірі, оның назары үшін бәсекелескенде Данди мен Тайриннің арасындағы шиеленісті арттырады. Дунди француз тұтқындарының қашып кетуін жеңілдетеді. Олар күшейтумен қайтып келгенде, Дунди француздар колоннасын таңғалдырады және өте қажетті керек-жарақтармен қашады. Осы сәттіліктен кейін ерлер бір-бірімен жақсы қарым-қатынаста бола бастайды. Алайда, Конфедерация әскерлерінің бірі О. У. Хэдли дезертирлік әрекет жасайды. Данди оны өлтіруді бұйырады, бірақ Тайрин адамдарының наразылығын басу үшін Хэдлиді өзі өлтіреді. Тереза мен Дандидің қысқа уақытқа аралары болды. Күзеті жоқ сәтте оған апачилер шабуыл жасап, аяғына жара жара жаралайды, бұл оны француз тұтқынында болған Дюрангода медициналық көмек алуға мәжбүр етеді. Дәрігер жебені алып тастайды, бірақ Данди қалпына келтіру үшін қалуы керек. Оны әдемі мексикалық қыз күтеді, оны ақырында төсегіне апарады. Тереза олардың қасына келгенде, оның Дандимен қарым-қатынасы кенеттен аяқталады. Дэнди қатты іше бастайды. Грэхам француздарды алаңдату үшін кішкентай топты басқарады, ал Тайрин Дундиді өз миссиясын қайта бастауға ұялады. Дундиде апачтарды ұстауға үміті жоқ, сондықтан ол беріліп, Америка Құрама Штаттарына қайта оралады. Апачилер қуып жетіп, Дундидің тұзағына түседі. Раян Шаррибаны қоршауда өлтіреді. Дунди мен Тайрин жеке қайырымдылық шараларын жалғастыруға дайындалады, бірақ француздар пайда болады. Олар өздерінің күштерінің бір бөлігін Рио-Гранде өзенінің американдық жағына орналастырды. Есілдің оңтүстігінде тағы екі бағана тез көтеріліп келеді. Америкалықтар мен солтүстік француз контингенті өз-ара соғысып, өзенде шайқасады. Тирин француз солдатының полк байрағын ұстап тұрғанын көреді. Ол туды қайтарып алып, Дундиге тапсырады. Асқазанға оқ атып, Тайрин француз ат әскеріне жалғыз шабуыл жасап, басқаларға Рио-Гранде өзенінен өтуге мүмкіндік береді. Тек янкилер Данди, Грэм, Поттс, Райан және сержант Гомес, сонымен қатар Конфедерация мүшелері Чиллум мен Бентин және тағы бірнеше адам аман қалды. Дундидің әскері үйге қарай бет алған кезде, оқиғаның баяндауы бойынша, қазір 1865 жылдың 19 сәуірі. Солдаттар Лидің беріліп, Азамат соғысы аяқталғанын, ал Линкольннің өлтірілгенін білмейді.
During the American Civil War, Union cavalry officer Major Amos Dundee is relieved of his command for an unspecified tactical error at the Battle of Gettysburg and sent to head a prisoner of war camp in the New Mexico Territory. After a family of ranchers and a relief column of cavalry are massacred by Apache war chief Sierra Charriba, Dundee sends his scout Samuel Potts to locate Charriba and begins raising his own, unauthorized force. He attempts to recruit Confederate prisoners led by his former friend, Captain Ben Tyreen. Tyreen bears a grudge against Dundee and refuses his request. Before the war, Dundee had cast the deciding vote in Tyreen's court martial from the United States Army for participating in a duel, leading to Tyreen's dismissal. Dundee is a Southerner, but fought for the Union. Dundee's recruits include bugler Tim Ryan, the only survivor of the massacre (and the film's narrator), as well as a horse thief, a drunken mule packer, a vengeful minister, and a small group of black soldiers who are tired of doing menial tasks. Dundee reluctantly appoints the inexperienced Lieutenant Graham as his second in command. Eventually, facing a hanging which may or may not be a bluff on Dundee's part, Tyreen binds himself and twenty of his men to loyally serve Dundee, but only until Charriba is "taken or destroyed." When the diverse factions of Dundee's force are not fighting each other, they engage the Apaches in several bloody battles. Though they rescue several young children captured by the Apaches, Dundee's men lose most of their supplies in an ambush, forcing them to raid a village garrisoned by French troops supporting Emperor Maximilian of Mexico. However, there is little to loot, and Dundee ends up sharing some of his dwindling food with the starving Mexicans. Beautiful resident Teresa Santiago, the Austrian widow of a doctor executed for his support of the rebels under Benito Juárez, causes further tensions between Dundee and Tyreen as they compete for her attentions. Dundee makes it easy for his French prisoners to escape. When they return with reinforcements, Dundee surprises the French column and makes off with badly needed supplies. After this success, the men begin to get along. However, one of the Confederates, O. W. Hadley, attempts to desert. Dundee orders his execution, but Tyreen shoots Hadley himself to quell any resentment from his men. Teresa and Dundee have a brief affair. In an unguarded moment, he is attacked by the Apaches and wounded in the leg, forcing him to seek medical help in French held Durango. The doctor removes the arrow, but Dundee has to remain to recuperate. He is tended by a pretty Mexican, whom he eventually takes to bed. When Teresa comes upon them, her relationship with Dundee comes to an abrupt end. Dundee starts drinking heavily. Graham leads a small group of men to distract the French, while Tyreen shames Dundee into resuming his mission. Dundee has no hope of catching the Apaches, so he pretends to give up and starts back for the United States. The Apaches give chase and fall into Dundee's trap. Ryan kills Charriba in the ambush. Dundee and Tyreen prepare to resume their private vendetta, but the French appear. They position a portion of their force on the American side of the Rio Grande. Two other columns come up fast south of the river. The Americans and the northern French contingent charge each other, fighting in the river. Tyreen sees a French soldier seize the regimental colors. He takes back the flag and hands it over to Dundee. Shot in the stomach, Tyreen singlehandedly charges the French cavalry, enabling the others to cross the Rio Grande. Only Yankees Dundee, Graham, Potts, Ryan, and Sergeant Gomez, plus Confederates Chillum and Benteen and a few others survive. As Dundee's force heads home, the narration notes that it is now April 19, 1865. The soldiers are unaware that Lee has surrendered, the Civil War is over, and Abraham Lincoln has been assassinated.
Сценарий
Пекинпа бұл сценарийді 1963 жылдың соңында тапты. Финктің алғашқы нұсқасы Тройпер Райанға негізделген және фильмді қарапайым оқиға ретінде бейнелеген. Пекинпа мұны көбінесе өзгертіп, белгілі сценарист Оскар Соулмен тығыз жұмыс істеп, фильмді Дандидің күрделі мінез-құлқы туралы зерттеуге айналдырды. Ол Пекинпаның бұрынғы "Ride the High Country" (1962) фильмін көріп риза болған және режиссермен жұмыс істеуге асыққан Хестонның қолдауын алды. Экспедицияға ілесіп жүретін пастор рөліндегі шағын рөлді сомдаған актер Р. Г. Армстронг фильмнің 156 минуттық нұсқасын "атқа мінген Моби Дик" деп сипаттады.
Peckinpah found the script in late 1963. The early draft by Fink focused on Trooper Ryan and presented the film as a typical adventure story. Peckinpah largely discarded this and, working closely with acclaimed screenwriter Oscar Saul, began making the movie into a complex character study about Dundee. He had the support of Heston, who had seen and enjoyed Peckinpah's previous film, Ride the High Country (1962), and was eager to work with the director. Actor R. G. Armstrong, who had a small part as a Reverend who tags along with the expedition, referred to the 156 minutes version of the film as "Moby Dick on horseback".
Түсірілім
Фильмнің түсірілімі өте қиын болды. Пекинпа жиі түсірілім алаңында мас болып, актерлерге қатысты зорлық көрсеткендіктен, Хестон оны тыныштандыру үшін ат сабырымен қорқытуға мәжбүр болды: тіпті ол Пекинпаға атпен шабуыл жасап, режиссерді үрейге түсірді, соның салдарынан жұмыс істеп жатқан камера кранды жылдам көтеруге бұйрық берді. Пекинпа түсірілім кезінде көптеген түсірілім тобының мүшелерін ұсақ-түйек себептермен жұмыстан босатты. «Колумбия» студиясының басшылары жобаның бақылаудан шығып кеткенінен және Пекинпаның тұрақсыздығынан қорқып, фильмнің түсірілім кестесін бірнеше аптаға қысқартты. Пекинпаны жобада сақтап қалу үшін Хестон өзінің барлық жалақысынан бас тартты – Голливуд тарихында мұндай жағдай сирек кездеседі. Дегенмен, студия Пекинпаны түсірілімді аяқтауға мәжбүрлегенін айтса, Хестон соңында Пекинпа мас күйде түсірілім алаңынан кетіп қалғанын, ал ол өзі соңғы сахналарды түсіруді аяқтағанын мәлімдеді.
The production of the movie was very troubled. Peckinpah was often drunk on the set, and was supposedly so abusive towards the cast that Heston had to threaten him with a cavalry saber in order to calm him down: he even charged Peckinpah on horseback at one point, leading the director to panic and order the camera crane he was working on to be raised fast. Peckinpah also fired a large number of crew members for very trivial reasons throughout the shoot. Columbia studio executives feared that the project was out of control, and that Peckinpah was too unstable to finish the picture, so they cut the shooting schedule of the film by several weeks. Heston gave up his entire salary for the film in order to keep Peckinpah on the project – a gesture rarely equaled in Hollywood history. However, while the studio said it forced Peckinpah to wrap up shooting very abruptly, Heston alleged that towards the end Peckinpah simply became drunk and wandered off the set leaving Heston to finish directing the final scenes himself.
Өндірістен кейінгі
Пекинпаның бастапқы нұсқасының ұзындығы күмәндану тудырды. Кейбір дереккөздерге, соның ішінде 2005 жылғы DVD-дегі түсіндірмеге сәйкес, бастапқы нұсқа 4 сағат 38 минутты құрады, ол бастапқыда 156 минутқа дейін қысқартылды. Көрінбеген, ұзақ нұсқаларда Акира Куросаваның "Жеті самурай" (1954) фильмінен шабыттанған бірнеше баяу қозғалыстағы шайқас сахналары болды. Фильм 1965 жылғы стандарттарға қарағанда қанды болды, сондықтан одан да зорлық-зомбылық пен қан төгілу көріністері қиылып тасталды. Пекинпаның қарсылығына қарамастан, Даниэле Амфитеатрофтың әсерлі музыкалық қосымшасы фильмге енгізілді, сондай-ақ Митч Миллер мен оның Sing Along Gang тобы орындаған "The Major Dundee March" тақырыптық әні де қосылды. Музыканың ең ерекше бөліктерінің бірі – электронды түрде өңделген дыбыстың қолданылуы болды: әр түрлі ұзындықтағы үш темір ұршық Charriba немесе апачилар көрсетілгенде немесе тіпті есімдері аталғанда жартылай жылдамдықпен ойнатылды; "Апачи қолға түскенше немесе жойылғанша" – фильмнің мәшһүр сөздерінің бірі еді.
The length of Peckinpah's original cut has been disputed. According to some sources, including the 2005 DVD commentary, the original cut was 4 hours 38 minutes long, which was initially edited down to 156 minutes. Included in the unseen longer cuts were several slow motion battle scenes inspired by Akira Kurosawa's Seven Samurai (1954). The movie was also fairly gory for the standards of 1965, and more bloody and violent scenes were cut out. A bombastic musical score by Daniele Amfitheatrof was added to the film despite Peckinpah's protests, as was the title song, "The Major Dundee March", sung by Mitch Miller and his Sing Along Gang. One of the most bizarre parts of the score was the use of an electronically altered sound – three anvils of different lengths played back at half speed every time Charriba or the Apaches would be seen or even mentioned; "Until the Apache is taken or destroyed" was one of the film's catch phrases.
Тақырыптар
Гарри Джулиан Финк, Оскар Соул және Пекинпаның сценарийі тарихи алғышарттарға негізделген. Алайда, сол кездегі өндіріс тобының мәлімдемесіне қайшы, бұл нақты оқиғаға негізделмеген. Фильмнің романы Ричард Вормсер жазды. 1862 жылғы Миннесота-Дакота соғысы кезінде штаттың одақтық күштері Техас штатынан конфедерат тұтқындарын тартып, үндістермен күрестегі аз санды әскерін толықтыруға мәжбүр болды. Экрандағыдан өзгеше, Данди басқаратын одақтық және конфедерат әскерлері арасындағы антагонизмге қарағанда, "Гальванизацияланған янкилер" аталған көтерілісшілер жақсы соғысып, көп шағымданбады. Одақтың да, Конфедерацияның да әскерлері АҚШ-Мексика шекарасындағы соғыс бойы апачи, навахо және команчи тайпаларымен шайқасты, бұл фильмнің сценарийін белгілі бір деңгейде ықтимал етті. Фильмнің түсіріліміне дейін Пекинпа Хоффман Бирнидің "Құдайдың текшесі" романы негізінде Кастер жобасымен айналысқан, бірақ кейін осы фильм үшін одан бас тарды. (Оның сценарийін Арнольд Лэвен түсірді, ол "The Glory Guys" фильміне негіз болды). Фильм сыншылары оның Герман Мелвиллдің "Моби Дик" классикалық романымен ұқсастықтарын атап өтті. Көптеген кейіпкерлер сол кітаптағы кейіпкерлерге ұқсас: Данди – капитан Ахаб, Тайрин – Старбак, Райан – Исмаил және басқа да екінші дәрежелі кейіпкерлер, ал Сиерра Чарриба мен оның апачи тайпасы киттің орнына, жалпы сюжет желісі де сол (бассыз идеалист өзін-өзі жоюға ұмтылады, басқаларға тигізетін әсерін ескермейді). Бұл сілтемелер сценарийшілер тарапынан қасақана жасалған болуы мүмкін. Кейбіреулер сюжеттің Вьетнам соғысына ұқсас екенін айтты, бірақ бұл қасақана болмауы мүмкін, өйткені фильм түсірілген кезде соғыс күрт өршімеген еді. Ростс ранчосындағы ашылу сахнасы мен үндістермен алғашқы шайқастан кейінгі жерлеу рәсімі "The Searchers" фильміндегі көріністерден шабыттанды, ал Данди әскерінің Бенлин фортынан шығуы, команданың әр фракциясы өз әнін шырқап тұрған көрініс, Форт-Апачидегі ұқсас көріністің әдейі пародиязы. Дандидің мінездемесі, әсіресе оның мартинет ретіндегі мінез-құлқы мен Тайринмен қарым-қатынасы Говард Хоукстың "Қызыл өзендегі" Джон Уэйн кейіпкерімен байланысты. Мексикадағы Азамат соғысы Роберт Олдричтің "Вера Круз" фильмін еске түсіреді. Фильмде Дэвид Линнің "Арабияның Лоренсі" фильміне де бірнеше сілтемелер бар – Хэдлидің атылуы және Дундидің Дурангодағы маскүнемдікпен қуылғандығы осы фильмдегі көріністерге өте ұқсас. "Фильм Фордтың "Форт-Апачи" фильміне тікелей реакция сияқты көрінеді, онда Чарлтон Хестон Фордтың лейтенант-полковнигі Оуэн-Дүшәмбе (Генри Фонда) рөлінде психотикалық, тікелей карьеристтік нұсқада ойнайды", - деп жазды New York Times газеті 2013 жылғы Blu-ray шығуына орай фильмге жазған рецензиясында. Рецензент Дейв Кехр Пекинпаның "Оңтүстік офицерінің (Харрис ойнаған) аристократиялық тазартылуына қарсы Хестонның төрт бұрышты жауы бар берілместігін ойнайтынын" және Пекинпаның "бұл материалды төрт жылдан кейін "Жабайы топқа" қайта қалыптастыратынын, Дундидің екіге бөлінген кейіпкерін екі жеке тұлғаға бөліп, ақылмен таратып беретінін" атап өтті, оларды сол кезде Роберт Райан мен Уильям Холден ойнады.
The screenplay, by Harry Julian Fink, Oscar Saul, and Peckinpah, was loosely based on historical precedents. However, contrary to claims by the production team at the time, it was not actually based on a true story. The film's novelization was written by Richard Wormser. During the Minnesota Dakota War of 1862, Union forces in that state were forced to recruit Confederate prisoners from Texas to make up for their meager numbers in fighting the Indians. Unlike the movie, where there is much animosity between the Union and Confederate troops in Dundee's command, the rebels, called "Galvanized Yankees", fought well and without much complaint. Both Union and Confederate forces also battled Apache, Navajo, and Comanche Indians throughout the war along the U. S. Mexico border, making the scenario of the movie at least somewhat plausible. Before the film's production, Peckinpah had been working on a Custer project, based on the novel by Hoffman Birney The Dice of God, but later abandoned it for this film. (His screenplay was filmed by Arnold Laven, as The Glory Guys). Critics of the film have also pointed out similarities between this and Herman Melville's classic novel Moby Dick. Many of the characters are similar to those from that book, with Dundee as Captain Ahab, Tyreen as Starbuck, Ryan as Ishmael, and other minor characters, with Sierra Charriba and his Apache tribe substituting for the whale, as is the general plot line (an obsessive idealist drives himself to destruction, disregarding the effects on others). These references to Moby Dick were likely intentional on the part of the screenwriters. Some have also pointed out similarities of the plot to the Vietnam War, which are highly unlikely to have been intentional, as the war had not significantly escalated at the time of the film's production. The opening scene at the Rostes Ranch and the funeral after the first skirmish with the Indians were inspired by scenes from The Searchers, while the scene in which Dundee's troop exits Fort Benlin, each faction of the command singing its own distinct song, is a deliberate parody of an equivalent scene in Fort Apache. The characterization of Dundee, particularly his personality as a martinet and his relationship with Tyreen, has been related to John Wayne's character in Howard Hawks' Red River. The Mexican Civil War setting recalls Robert Aldrich's Vera Cruz. The film also includes several references to David Lean's Lawrence of Arabia – the execution of Hadley, and Dundee's drunken exile in Durango, closely mirror sequences from this film. The film "seems a direct reaction to [John] Ford's Fort Apache with Charlton Heston cast as a more psychotic, more bluntly careerist version of Ford's Lt. Col. Owen Thursday (Henry Fonda)," according to a New York Times review of the film at the time of the 2013 Blu ray release. Reviewer Dave Kehr went on to write that Peckinpah "plays Heston's square jawed intransigence against the aristocratic refinement of a Southern officer (overplayed by Harris)" and that Peckinpah "would essentially reshape this material into The Wild Bunch four years later, wisely dividing Dundee's divided character into two separate figures" played then by Robert Ryan and William Holden.